II OSK 2316/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 294/22 w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 3 marca 2022 r., nr SO-II.621.14.2022 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 20 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 294/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę T. M. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 3 marca 2022 r., nr SO-II.621.14.2022 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 10 stycznia 2022 r., nr SO.5343.39.2021.AP w przedmiocie wymeldowania skarżącej z pobytu stałego pod adresem przy ul. [...] w Skierniewicach. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła T. M. reprezentowana przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, zarzucając naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (na datę zaskarżonej decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 z późn. zm., dalej "u.e.l.") poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie zaszły przesłanki do wydania decyzji w sprawie wymeldowania skarżącej z pobytu stałego przy ul. [...] w Skierniewicach. Zdaniem skarżącej tymczasem nie zaistniała podstawowa przesłanka warunkująca wydanie takiej decyzji, to jest opuszczenie miejsca stałego pobytu, rozumianego nie tylko jako faktyczne przebywanie pod danym adresem. Zaznaczono także, że T. M. wyraża wolę przebywania w danym miejscu na stale; 2. art. 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. poprzez nierozważenie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz niedokonanie wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w związku z tym dokonanie niewłaściwej kontroli organów i niezastosowanie środka określonego w ustawie, to jest w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.; 3. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę zaskarżonej decyzji tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej "K.p.a.") polegające na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynikającej z przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności zeznań świadków M. G. i M. M., a w konsekwencji: – błędnym przyjęciu, że świadkowie ci potwierdzili, iż dom rodzinny skarżącej, znajdujący się pod adresem [...], od dłuższego czasu stanowi jej centrum życiowe, podczas gdy z protokołów przesłuchań wymienionych świadków nie wynika powyższa okoliczność; – przyjęciu, że nieruchomość położona przy ul. [...] w Skierniewicach nie stanowi centrum życiowego skarżącej, podczas gdy skarżąca nie ma woli opuszczania spornej nieruchomości, co potwierdzili świadkowie w złożonych zeznaniach. Mając na uwadze powyższe pełnomocnik T. M. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Wystąpiła też o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów, a także zwróciła się o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie relacjonuje więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez T. M. lokalu przy ul. [...] w Skierniewicach. Zagadnienia tego dotyczy zasadniczy zarzut skargi kasacyjnej obejmujący naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 35 u.e.l. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że dla wystąpienia określonej w art. 35 u.e.l. przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenie miejsca pobytu stałego" konieczne jest zasadniczo, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. Ustalając trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu nie można jednak wyłącznie poprzestawać na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy. Trzeba zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2075/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd pierwszej instancji, za organami, ustalił, że od sierpnia 2021 r. T. M. definitywnie nie przebywa pod adresem przy ul. [...] - nie mieszka tam, nie nocuje i nie spożywa posiłków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyjął ten fakt za udowodniony powołując się na zeznania E. Ś., która zeznała, że siostrzenica (skarżąca) na stałe zamieszkuje u swojej matki, pod adresem: [...], [...] i tam właśnie skoncentrowała swoje sprawy życiowe. W skardze kasacyjnej T. M. powyższemu ustaleniu w istocie nie zaprzeczyła. Akcentowała natomiast, że utrudniano jej normalne funkcjonowanie w lokalu przy ul. [...] w Skierniewicach (odcinając lokal, w którym przebywała, od dostępu do wody czy prądu), co miało mieć miejsce jeszcze w okresie, gdy była współwłaścicielką nieruchomości. Dalej skarżąca zaznaczała, że w jej ocenie nie przeniosła swojego centrum życiowego do innej nieruchomości: "nie pogodziła się z tym, że nie ma dostępu do nieruchomości, którą kiedyś sama tworzyła i która przez lata stanowiła dla niej dom i centrum życiowe" [to jest nieruchomości przy ul. [...] w Skierniewicach]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby poprzestać na powyższych ustaleniach, można by zastanowić się, czy hipotetycznie nie doszło niegdyś do pewnej formy przymuszenia skarżącej do opuszczenia miejsca zamieszkania przy ul. [...] w Skierniewicach. W tym miejscu trzeba jednak stanowczo podkreślić, że spór pomiędzy właścicielami nieruchomości przy ul. [...] w Skierniewicach, w tym dotyczący możliwości zamieszkiwania poszczególnych osób w budynku, był przedmiotem orzeczenia sądu powszechnego. Otóż kluczową okolicznością jest fakt, że Sąd Rejonowy w Skierniewicach postanowieniem z dnia 12 listopada 2020 r., sygn. akt I Ns 12/16 orzekł o zniesieniu współwłasności nieruchomości w Skierniewicach przy ul. [...] przyznając ją na wyłączność H. Z. i S. Z. oraz nakazał skarżącej opuszczenie, opróżnienie i wydanie pozostałym współwłaścicielom zajmowanej przez nią części nieruchomości w terminie czterech miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia. Mając na uwadze powyższe należy przyjąć za niezakwestionowane w skardze kasacyjnej, po pierwsze, że skarżąca T. M. faktycznie opuściła sporny lokal przy ul. [...] w Skierniewicach i w nim nie zamieszkuje. Po drugie, choć wprawdzie skarżąca odczuwała subiektywny przymus opuszczenia lokalu i nadal eksponuje ona wolę zamieszkania w nim, to i tak przymus ten został niejako usankcjonowany przytoczonym prawomocnym orzeczeniem sądowym. Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (orzeczono nakaz eksmisji, nakaz opuszczenia lokalu) (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Niniejsza sprawa ma charakter o tyle nietypowy, że poczucie skarżącej "przymuszenia" jej do opuszczenia lokalu wiąże się ze zdarzeniami sprzed wydania przez Sąd Rejonowy w Skierniewicach postanowienia z dnia 12 listopada 2020 r. Jednak skoro w ostatecznym rozrachunku spór pomiędzy współwłaścicielami o prawo własności do nieruchomości i o możliwość zamieszkania w budynku został rozstrzygnięty przez sąd powszechny, to uzasadnia to stanowisko, że opuszczenie przez skarżącą lokalu zostało w ten sposób prawnie usankcjonowane. Trudno bowiem twierdzić o istnieniu przymusu wyprowadzki z lokalu w kontekście utrzymania w nim meldunku skarżącej, skoro w dacie orzekania przez organy pozostawało w obrocie prawnym postanowienie sądu powszechnego nakazujące jej opuszczenie, opróżnienie i wydanie spornego lokalu. W tym miejscu można nadmienić, że nie podważa skuteczności orzeczenia sądu powszechnego stwierdzenie, że skarżąca "nadal się [z nim] nie zgadza", które wyrażone zostało na 6 stronie skargi kasacyjnej. Przesądzającego znaczenia nie mają także takie działania skarżącej jak skierowanie pism do Ministerstwa Sprawiedliwości, Rzecznika Prawo obywatelskich i Prokuratury Krajowej z prośbą o zapoznanie się ze sprawą oraz wniesienie skargi nadzwyczajnej. Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza przy tym, że nie lekceważy rzecz jasna odczuć skarżącej i nie odmawia jej prawa do podejmowania prób zmiany orzeczenia, z którym ta się nie zgadza. Sąd administracyjny musi jednak przy ocenie spraw uwzględniać prawomocne orzeczenia sądowe i to chociażby były one przez strony krytykowane. Mając na uwadze powyższe zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 35 u.e.l. nie zasługiwał zatem na uwzględnienie. Zachodziły bowiem podstawy do wymeldowania T. M. z lokalu przy ul. [...] w Skierniewicach, skoro skarżąca w lokalu nie zamieszkuje, a zarazem stan ten jest usankcjonowany orzeczeniem sądu powszechnego. W obliczu powyższego za niezasadne uznać należało pozostałe wywiedzione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia: art. 134 § 1, art. 141 § 4, art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. poprzez nierozważenie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz niedokonanie wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych, a także art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. polegające na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Materiał dowodowy zebrany w sprawie był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Organy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przeprowadziły wyczerpujące postępowanie dowodowe i prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy to jest zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że przesądzającego znaczenia w sprawie nie mogła mieć interpretacja zeznań świadków M. G. i M. M.ma, którą zaprezentowano w złożonym środku zaskarżenia. O ile można zgodzić się, że wydźwięk zeznań wymienionych osób nie jednoznaczny co do ustalonych faktów, to jednak na podstawie innych dowodów i wypowiedzi T. M. można było przyjąć za udowodniony fakt, że ta w budynku przy ul. [...] w Skierniewicach nie zamieszkuje. Skarżąca nie zaprzeczyła skutecznie ustaleniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w tym zakresie, jak i zresztą sama dodała, że "nie ma dostępu do nieruchomości". W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w granicach skargi kasacyjnej i uznając podniesione w niej zarzuty za nieusprawiedliwione, oddalił wniesioną skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. Końcowo, odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnik skarżącej, ustanowionej w ramach prawa pomocy, o zasądzenie na jej rzecz wynagrodzenia z tytułu świadczonej pomocy prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że orzekanie w tym zakresie (art. 250 P.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postepowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Z tego powodu nie zawarto w niniejszym wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Niniejszy wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.