II OSK 2025/17

Dnia 18 czerwca 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka Protokolant: starszy inspektor sądowy Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1635/16 w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowanie z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 4 maja 2017 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1635/16, oddalił skargę P. W. na decyzję Wojewody Podkarpackiego nr [...] z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższy wyrok wydany został podjęty w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2016 r. M. W. zwróciła się do Prezydenta Miasta Tarnobrzega o wymeldowanie swojego męża P. W. z pobytu stałego pod adresem ul. O. [...] w T. Podała, że jest właścicielem domu pod wskazanym adresem, a mąż nie mieszka w domu od 3 marca 2016 r. Decyzją z dnia [...] września 2016 r. Prezydenta Miasta Tarnobrzega orzekł o wymeldowaniu P. W. z pobytu stałego. Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że skarżący mieszkał z żoną M. W. i synem K. W. w budynku przy ul. O. [...] w T. Dom ten opuścił w marcu 2016 r., w związku z sądowym nakazem okresowego opuszczenia lokalu połączonym z zakazem kontaktowania się z członkami rodziny za wyjątkiem spraw urzędowych i zbliżania się do pokrzywdzonych na odległość nie mniejszą niż 100 metrów. Fakt opuszczenia przez P. W. miejsca pobytu stałego został potwierdzony zeznaniami świadków oraz oględzinami budynku przeprowadzonymi 12 września 2016 r. W świetle powyższych okoliczności organ uznał, że spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu w rozumieniu art. 35 w związku z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Po rozpatrzeniu odwołania P. W., Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] października 2017 r., na podstawie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn.zm. - dalej w skrócie: "K.p.a.") w zw. z art. 35 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2016 r., poz. 722 z późn.zm. - dalej w skrócie: "u.e.l.") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości ustalenia i oceny prawne zawarte w rozstrzygnięciu organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P. W. wniósł o uchylenie decyzji organu drugiej instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji Wojewody zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. oraz art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Orzekając o oddaleniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z treści art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności wynika jednoznacznie, że do wymeldowania konieczne jest pozytywne zweryfikowanie dwóch okoliczności, tj.: opuszczenia lokalu oraz niedokonania wymeldowania. Samo wymeldowanie ma w istocie charakter wyłącznie ewidencyjny, a więc ma w założeniu jedynie potwierdzać stan faktyczny, zgodnie z którym dana osoba nie przebywa w lokalu i tym samym usuwać rozbieżność pomiędzy tym faktem a informacją zaewidencjonowaną, która z kolei poświadcza, że ta sama osoba przebywa w tym lokalu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące dobrowolności tego działania, nie są w sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych, zarówno na gruncie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jak i na gruncie poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie. W niektórych sprawach, z uwagi na okoliczności nietypowe, cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobyt w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone wyrokami sądowymi. W tej sytuacji wydanie decyzji o wymeldowaniu stanowi przejaw prewencyjnej ochrony konstytucyjnych praw i wolności domowników sprawcy, mającej na celu zapobieżenie lub zmniejszenie możliwości naruszenia tych praw. W sprawie bezspornym jest, że skarżący nie przebywa w lokalu przy ul. O. [...] w T. od marca 2016 r., kiedy to zastosowano wobec niego środek zapobiegawczy w postaci nakazu opuszczenia ww. lokalu. Postanowienie w tym przedmiocie zapadło w toku postępowania karnego, w którym skarżący występował w charakterze oskarżonego. Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt Il K 176/15 Sąd Rejonowy w Tarnobrzegu umorzył postępowanie karne wobec skarżącego o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. Przyjęto, że skarżący wyczerpał swoim zachowaniem znamiona czynu z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. jednakże z powodu choroby psychicznej nie można przypisać mu winy. Co kluczowe biegli psychiatrzy i psycholog powołani przez sąd stwierdzili, że oskarżony w czasie popełnienia zarzucanego mu czynu miał uporczywe zaburzenia urojeniowe i w związku z tym miał wówczas zniesioną zdolność rozumienia znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Biegli uznali także, że utrzymujące się objawy psychozy i oczekiwanie oskarżonego, iż wróci do rodziny powoduje, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż może on popełnić podobny czyn w przyszłości. Skutkiem tych ustaleń było orzeczenie wobec skarżącego środka zabezpieczającego w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi M. W. i K. W. w T. przy ul. O. [...], połączonego z zakazem kontaktowania się z nimi za wyjątkiem spraw urzędowych i zbliżania się do pokrzywdzonych na odległość nie mniejszą niż 100 metrów począwszy od dnia uprawomocnienia się wyroku. Okoliczność ta może stanowić podstawę do wymeldowania. Wspomniany środek zabezpieczający, na dzień wydania decyzji przez organy obu instancji obowiązywał, nie został uchylony lub zmieniony. Wobec tak poczynionych ustaleń nie można mieć wątpliwości, że skarżący opuścił swoje dotychczasowe miejsce stałego pobytu, i uczynił to wobec prawnej konieczności respektowania nakazów wynikających z orzeczeń sądowych. Nie miał wobec powyższego możliwości legalnego powrotu do lokalu. Okoliczności te, zdaniem Sądu, są wystarczające do przyjęcia, że w sprawie zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania skarżącego w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Deklaracje skarżącego, że chce wrócić do domu są bez prawnego znaczenia. Zamiar zamieszkiwania lub chęć ponownego zamieszkania w miejscu zameldowania musi wynikać nie tylko z twierdzeń osoby zainteresowanej, ale również z całokształtu okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych w danej sprawie, takich jak: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Na dzień wydania decyzji przez organy obu instancji, jak również na dzień orzekania przez Sąd, skarżący nie miał prawnej możliwości powrotu do domu przy ul. O. [...] w T. Twierdzenia skarżącego, że wykonuje nakaz opuszczenia lokalu, który ma charakter czasowy nie mogą odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku. Owa czasowość zamyka się bowiem w okresie, który pozwala przyjąć, że skarżący nie ma już miejsca stałego pobytu przy ul. O. [...]. Innymi słowy, okres czasu, przez który skarżący, zgodnie z orzeczeniami sądowymi, nie mógł i wciąż nie może przebywać w miejscu swojego stałego pobytu, pozwala zasadnie twierdzić, że skarżący owo miejsce stałego pobytu utracił. Jego wola, obiektywna chęć umiejscowienia swoich spraw życiowych pod tym adresem, nie niweczy bowiem skutków prawnych, jakie wynikają z prawnie orzeczonych zakazów przebywania w tej lokalizacji. Wola skarżącego pozostaje w opozycji z zakazami wynikającymi z orzeczeń sądowych i musi się on im podporządkować. To, że zakazy te mają charakter czasowy, nie ma w sprawie znaczenia, albowiem owa czasowość wyraża się w okresach na tyle długich, że skarżący nie ma innego wyjścia, jak zorganizować centrum swoich spraw życiowych w innym miejscu. Z tej przyczyny nie można ocenić, jako wadliwych ustaleń organów obu instancji, że skarżący opuścił miejsce swojego pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł P. W. reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Wyrokowi Sądu I instancji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 35 i art. 28 ust. 4 u.e.l., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie błędnie uznał, że bez znaczenia jest, czy osoba nie przebywa w miejscu stałego zameldowania dobrowolnie czy też przymus opuszczenia tego miejsca wynika z czynności prawnych właściwego organu oraz, że cecha dobrowolności w niektórych sprawach z uwagi na nietypowe okoliczności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, gdy przymus ten oparty jest na prawie i jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu. Ponadto, zdaniem skarżącego kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie również błędnie uznał, że wydanie decyzji o wymeldowaniu stanowi przejaw ochrony konstytucyjnych praw i wolności domowników mającej na celu zapobieżenie lub zmniejszenie możliwości naruszania tych praw a osoba która dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa; 2. art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. albowiem WSA w Rzeszowie nie stwierdził, że organ II Instancji w sposób niewyczerpujący zebrał materiał dowodowy w sprawie oraz nie rozpatrzył tego materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów w sposób pozwalający ustalić, czy sprawie wystąpiły przesłanki do wymeldowania P. W. w szczególności czy P. W. opuścił lokal w sposób dobrowolny i trwały. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawione zostały argumenty mające, zdaniem skarżącego kasacyjnie, potwierdzać zasadność poniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odpowiada przepisom obowiązującego prawa, a sformułowane pod jego adresem zarzuty, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Przede wszystkim niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Sąd I instancji kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Wojewody Podkarpackiego orzekającej o wymeldowaniu skarżącego kasacyjnie z pobytu stałego, prawidłowo uznał, że stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy obu instancji niewadliwie, na podstawie kompletnego i wszechstronnie ocenionego materiału dowodowego sprawy. W toku postępowania administracyjnego przeprowadzonego z poszanowaniem zasad prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów organy zweryfikowały wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę do wydania decyzji o wymeldowaniu. Z ustaleń organów orzekających, zasadnie zaaprobowanych przez Sąd I instancji wynika, że skarżący kasacyjnie wyprowadził się z miejsca pobytu stałego w dniu 3 marca 2016 r. i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Powodem opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania był orzeczony postanowieniem Sądu Rejonowego z 2 marca 2016 r. sygn. akt II K 176/15 w toku postępowania karnego środek zapobiegawczy w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu przy ul. O. [...] w T., na okres 3 miesięcy od dnia 2 marca 2016 r., przedłużony mocą postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z 2 sierpnia 2016 r. II Ka 214/16 na okres kolejnych 2 miesięcy do 10 października 2016 r. Z załączonego do akt sprawy wyroku Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu z 13 kwietnia 2016 r. II K 176/15 wynika, że umorzono postępowanie karne wobec skarżącego kasacyjnie oskarżonego o czyn z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i zastosowano środki zabezpieczające w postaci obowiązku poddania się terapii psychiatrycznej oraz nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi w T. przy ul. O. [...], połączony z zakazem kontaktowania się z nimi za wyjątkiem spraw urzędowych i zbliżania się do pokrzywdzonych na odległość mniejszą niż 100 metrów począwszy od dnia uprawomocnienia się wyroku. Powyższy wyrok na skutek apelacji P. W. został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 31 sierpnia 2016 r. II Ka 214/16. Trafnie stwierdził również Sąd I instancji, że orzeczony środek zabezpieczający w dacie orzekania przez organy obu instancji obowiązywał, nie został uchylony, ani tym bardziej zmieniony. Ustalenia w tym zakresie nie zostały zresztą skutecznie podważone przez skarżącego kasacyjnie zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego. Tym samym fakt, że biegli psychiatrzy i psycholog w toku postępowania karnego stwierdzili u P. W. chorobę psychiczną wykluczającą prawną możliwość przypisania mu winy w czasie popełnienia zarzucanego czynu, pozostawał bez istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy wymeldowania z miejsca pobytu stałego i - wbrew odmiennemu stanowisku autora skargi kasacyjnej - nie wymagał ze strony Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pogłębionej analizy. Kwestią zasadniczą w rozpatrywanej sprawie pozostaje fakt, że orzeczony wobec skarżącego kasacyjnie nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie prawnym, skarżący opuścił lokal w 2016 r. i stan ten ma charakter trwały. Okoliczności te potwierdzają zarówno zeznania świadków jak i protokół oględzin nieruchomości sporządzony w dniu 12 września 2016 r. Bezspornym jest również, że skarżący kasacyjnie mimo deklarowanej chęci ponownego umiejscowienia swoich spraw życiowych pod ww. adresem, wobec jednoznacznego stanowiska właścicielki budynku M. W., nie ma prawnej możliwości powrotu do domu przy ul. O.. W tym stanie rzeczy prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że czas przez który skarżący, zgodnie z orzeczeniami sądowymi nie mógł i w dalszym ciągu nie może przebywać w miejscu stałego pobytu, pozwala stwierdzić, że owa czasowość wyraża się w okresach na tyle długich, iż utracił on miejsce pobytu stałego. W ustalonym stanie faktycznym sprawy zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut błędnego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 35 i art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Z art. 35 tej ustawy wynika, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zatem przesłankami, które muszą zostać spełnione łącznie dla wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Oba warunki, o czym była wyżej mowa zostały spełnione, wobec czego organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut błędnej wykładni art. 35 i art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Według skarżonego kasacyjnie opuszczenie miejsca stałego pobytu, będące efektem orzeczonych środków zabezpieczających a nie środków karnych wyklucza możliwość uznania, że miało ono charakter dobrowolny i trwały. Stanowisko to jest niezasadne. Co prawda regułą jest, że opuszczenie lokalu powinno być konsekwencją zachowania samego wymeldowanego (wynikiem woli tej osoby) i nosić cechy dobrowolności, jednak jak trafnie wywiódł Sąd I instancji, w sytuacjach nietypowych, gdy skarżący na skutek stosowania odpowiednich norm prawa rodzinnego bądź karnego, został odizolowany od członków rodziny, konieczna jest konsekwencja w tym przedmiocie także na gruncie prawa administracyjnego. Oznacza to, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Powyższy pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki z: 16 stycznia 2019 r. II OSK 360/17, 1 marca 2018 r. II OSK 2054/17, 6 grudnia 2017 r. II OSK 515/17, 29 lipca 2014 r. II OSK 394/13, 13 stycznia 2016 r. II OSK 345/15, 19 listopada 2015 r. II OSK 641/14, 28 stycznia 2016 r. II OSK 1308/14, 19 marca 2014 r. II OSK 2556/12, 5 lutego 2014 r. II OSK 2145/12, 23 marca 2010 r. II OSK 579/09, 18 kwietnia 2008 r. II OSK 459/07 – dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć skarżącego kasacyjnie ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania skarżącego kasacyjnie, prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.