III SA/Kr 952/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Renata Czeluśniak S WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr SKO.NP/4115/133/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Ponownie wydaną decyzją z 22 grudnia 2021 r. Prezydent Miasta Tarnowa odmówił K. N. (skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżący nie spełnił przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1265) - dalej: u.ś.r., tj. nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż nadal podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W odwołaniu skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 2 u.ś.r. przez uznanie, że samo opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne w KRUS świadczyło o niezaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 21 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium skarżący nie wykazał aby zakres sprawowanej nad matką opieki uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej. W sprawie ustalono bowiem, że matka skarżącego, urodzona w 1927 r., legitymowała się orzeczeniem wydanym 18 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istniała niepełnosprawność. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datował się od stycznia 2021 r. Przyczyną niepełnosprawności były choroby oznaczone symbolem 05-R związane z dysfunkcją narządu ruchu. Na podstawie pisma skarżącego oraz wywiadu środowiskowego ustalono, że jego matka choruje na astmę, alergię, refluks żołądka; miała złamanie kompresyjne kręgosłupa; była bardzo pochylona. Nadto miała silna demencję starczą, zmiany zanikowe kory mózgowej i móżdżku. W ramach sprawowanej opieki skarżący zaprowadzał matkę do łazienki, ponieważ poruszała się ona przy pomocy balkonika i w asyście; wykonywał czynności toaletowe w łazience lub łóżku; zmieniał matce pampersy, ubierał ją; organizował wizyty lekarskie; przygotowywał posiłki w odpowiedniej konsystencji; karmił matkę i podawał jej leki; realizował recepty, wykonywał z matką ćwiczenia w ramach rehabilitacji, inhalacje; załatwiał sprawy urzędowe, wykonywał porządki z uwagi na alergię matki. Ponadto Kolegium wskazało, że zgodnie z zalegającym w aktach zestawieniem czynności opiekuńczych skarżący wykonywał względem matki czynności higieniczne 5-7 razy dziennie; wymieniał pielucho-majtki 3-5 razy dziennie; przygotowywał ubrania i ubierał 3 razy dziennie; smarował kremami 2 razy dziennie; masował i oklepywał 2-3 razy dziennie, układał do snu, czytał książki 2-4 razy dziennie; przewracał na inny bok 2 razy dziennie, mierzył ciśnienie 2 razy dziennie, podje 3 razy dziennie leki, przygotowywał i podawał posiłki 4-5 razy dziennie, sprzątał 1 razy dziennie; organizował wizyty lekarskie w zależności od potrzeb; robił zakupy i realizował recepty co 2 dni, opłacał rachunki i załatwiał sprawy urzędowe co miesiąc, wychodził z matką na spacer 2 razy dziennie. Oprócz skarżącego zobowiązani do alimentacji względem matki byli: jego brat J. – przebywający w Norwegii, siostra M. – mieszkająca w USA, siostra H. – pracująca zawodowo, brat R. – który mieszkał w K. i pracował zawodowo. Skarżący podał, że rodzeństwo wspomaga go w razie potrzeby w formie zakupu leków. Ustalono również, na podstawie oświadczenia skarżącego z 10 grudnia 2021 r., że gospodarstwo rolne o pow. 27 arów, którego – zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia, skarżący zaprzestał prowadzenia z dniem 16 lipca 2021 r., stanowił liczący 100 drzew sad owocowy, usytuowany w T. przy ul. [...], należący do skarżącego i jego brata. Na podstawie informacji uzyskanych od Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR ustalono, że skarżący nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów (pismo z 16 listopada 2021 r.). Z kolei z zaświadczenia z 8 listopada 2021 r. wydanego przez Kierownika Wydziału Ubezpieczeń KRUS Placówka Terenowa w T. wynikało, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznego od 26 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2006 r., a obecnie trwający okres ubezpieczenia rozpoczął się 3 sierpnia 2008 r. Kolegium uznało za niewłaściwe stanowisko organu I instancji wskazujące, że następstwem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego winna być utarta statusu osoby objętej ubezpieczeniem w KRUS. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nim wykonywanie określonej działalności rolniczej. Ponadto zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwiało się ubezpieczenie w KRUS. Organ wskazał, też na treść art. 6 ust. 2b u.ś.r. Mimo błędnego stanowiska organu I instancji, Kolegium uznało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była zasadna, gdyż brak było związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Czynności skarżącego związane z opiekę nad matką, która nie była osobą leżącą, a poruszającą się w asyście na spacery, nie były czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i były do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. Zdaniem Kolegium, również dokumentacja medyczna leczenia szpitalnego w Szpitalu Wojewódzkim [...] SP ZOZ w T. w okresie 2017-2021, gdzie skarżąca leczyła się z powodu m.in. zaćmy oka lewego, otwartej rany powłok będącej następstwem wypadku w domu oraz dolegliwości jamy brzusznej w żaden sposób nie świadczyła o tym, aby stopień naruszenia sprawności organizmu matki skarżącego i konieczność zapewnienia adekwatnej do stwierdzonych schorzeń opieki uniemożliwiałaby skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niewielkim wymiarze czasowym. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniósł też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymagał rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny nie zakwestionował faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącego. Zdaniem skarżącego wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzały, że jego matka potrzebowała, w opisanym w tych dokumentach zakresie, codziennej, stałej opieki. Okoliczność, że matka nie była w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto, w jego ocenie, wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należało dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne miało tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżący nie wykazał, że zmuszony został do niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu sporny był w analizowanym stanie faktycznym sposób interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a sytuacją osobistą i rodzinną skarżącego. Nie był natomiast sporny ani stan zdrowia matki skarżącego, ani zakres wykonywanych czynności opiekuńczych. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w podobnej sprawie (wyrok z 12 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1004/22) ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. , I OPS 2/22. Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że jest to świadczenie z zakresu pomocy społecznej, a zatem jego przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w u.ś.r. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącego przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. W niniejszej sprawie, poza skarżącym - zobowiązani do alimentacji względem matki byli: jego brat J. – przebywający w Norwegii, siostra M. – mieszkająca w USA, siostra H. – pracująca zawodowo, brat R. – który mieszkał w K. i pracował zawodowo. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe było zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżący mógł podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Należało zatem przyjąć, że skoro skarżący nie był jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce nie tylko ze względu na zakres czynności opiekuńczych, ale również ze względu na zobowiązanie do alimentacji względem matki ze strony rodzeństwa. Sam skarżący przyznawał, że rodzeństwo pomaga w finansowaniu kosztów zakupu lekarstw. Obowiązujący system opieki zdrowotnej w Polsce w części finansuje zakup lekarstw dla osób powyżej 75 roku życia; rodzeństwo skarżącego z uwagi na zatrudnienie w krajach o znacznie wyższym dochodzie na jednego mieszkańca niż Polska (Norwegia i USA) a także zatrudnienie w Polsce (siostra H. i brat R.) w ocenie Sądu mogłoby wspomagać skarżącego chociażby w części ponoszenia kosztów usług opiekuńczych dla matki. Należałoby podkreślić, że posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub jego odpowiednika) nie jest jedyną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie stanowi potwierdzenia zaistnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia. Przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wymagają przede wszystkim ustalenia, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.). – dalej "p.p.s.a.". W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowo zastosowanymi normami prawa materialnego i procesowego. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił