I FZ 365/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2362/21 o oddaleniu wniosku o wyłączenie Sędzi WSA Hanny Filipczyk w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 marca 2021 r. nr 1401-IOV-2.4103.53.2020.RG w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2015 r. do listopada 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2362/21, działając na podstawie art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.; dalej P.p.s.a.), oddalił wniosek K. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka lub Skarżąca) o wyłączenie Sędzi tego Sądu Hanny Filipczyk od udziału w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 marca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług (dalej: podatek VAT) za poszczególne miesiące od grudnia 2015 r. do listopada 2016 r. We wniosku o wyłączenie, który złożono na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji w dniu 23 sierpnia 2023 r., Spółka podała, że jest on uzasadniony powstałymi wątpliwościami co do bezstronności wymienionej Sędzi. Wynikają one z faktu pełnienia funkcji członka komisji kodyfikacyjnej zajmującej się rządowym projektem ustawy - Ordynacja podatkowa. Związki z władzą ustawodawczą/wykonawczą powodują zaś uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sędzi przy rozstrzyganiu sprawy. Pismem z dnia 25 sierpnia 2023 r. Sędzia H. Filipczyk złożyła oświadczenie, że po jej stronie nie zachodzą żadne przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 i art. 19 P.p.s.a. wyłączające ją od udziału w sprawie, czy okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w tej sprawie. Ponadto stwierdziła, że nie ma jakichkolwiek powiązań z organami władzy ustawodawczej lub wykonawczej i nie jest od nich w jakikolwiek sposób zależna. Zdaniem Sądu pierwszej instancji: - Skarżąca nie wykazała, aby zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność oświadczenia Sędzi H. Filipczyk; - o wyłączeniu nie może decydować jedynie subiektywne przekonanie Skarżącej o stronniczości tej Sędzi; - fakt, że Sędzia brała udział w latach 2014-2019 w pracach komisji kodyfikacyjnej ogólnego prawa podatkowego w celu opracowania nowej Ordynacji podatkowej oraz aktów wykonawczych do niej, nie świadczy o braku niezawisłości i niezależności; - jest to działalność ekspercka w pracach legislacyjnych, która powinna być traktowana jako wyraz służby publicznej, niekolidującej z ze statusem sędziego. 2. W zażaleniu na postanowienie Spółka zarzuciła Sądowi błędną ocenę stanu faktycznego, co doprowadziło do błędnego zastosowania art. 19 P.p.s.a. Domagała się zmiany postanowienia i uwzględnienie wniosku o wyłączenie Sędzi. Podkreśliła, że ma poczucie, iż wobec organów państwa stoi na przegranej pozycji, a osoby powiązane z tymi organami są oczywistymi przeciwnikami, nieprzyjaźnie nastawionymi na korzystne rozstrzygnięcie sprawy na rzecz podatnika. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Zażalenie nie miało usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegało oddaleniu. 3.2. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą, które uzasadniałaby wyłączenie od orzekania. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza przyczynami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), które w sprawie tej nie zachodzą, wyłączenie sędziego następuje na wniosek strony lub na żądanie sędziego. W świetle art. 19 P.p.s.a. "Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.". Zgodnie z wymogami art. 20 § 1 P.p.s.a. we wniosku o wyłączenie sędziego strona musi uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, jednakże w odniesieniu do danej sprawy (art. 19 P.p.s.a.). Instytucja wyłączenia sędziego nie może być bowiem wykorzystywana do przewlekania postępowania sądowego, względnie kształtowania składu sądu zgodnie z subiektywnymi odczuciami stron tego postępowania. Nie jest też wystarczające do zastosowania art. 19 P.p.s.a. występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony co do negatywnego do niej nastawienia sędziego (stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie - vide postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 40/15 oraz z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II FZ 625/20). 3.3. Jak słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji, wniosek Spółki o wyłączenie Sędzi H. Filipczyk nie dawał podstawy do uznania, aby w sprawie nim objętej miała miejsce sytuacja tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności. Jej dorobek zawodowy, w tym obiektywna okoliczność udziału w latach 2014-2019 w pracach komisji kodyfikacyjnej ogólnego prawa podatkowego, nie ma związku ze sprawą Spółki w sposób, który budziłby uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sędzi. Skarżąca również nie podniosła takiej argumentacji na tle jej sprawy dotyczącej podatku VAT. Nie wskazała zwłaszcza, aby Sędzia miała jakikolwiek wpływ na kodyfikację podstaw prawnych wydanych wobec Skarżącej decyzji, które będą podlegały kontroli sądowej. Chodzi tu zwłaszcza o przepisy prawa materialnego, obowiązujące w latach 2015-2016, na podstawie których nałożono na Spółkę określone ciężary we wspomnianym podatku. W zażaleniu również nie doprecyzowano, jaki związek ze sprawą podatku VAT za poszczególne miesiące od grudnia 2015 r. do listopada 2016 r. ma uprzednia działalność Sędzi w pracach legislacyjnych na rzecz władzy ustawodawczej lub wykonawczej, który świadczyłby o wystąpieniu wątpliwości co do jej bezstronności. 3.4. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.