II SA/Gl 214/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi G. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 27 grudnia 2023 r. nr SKO.4106.1413.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku G. S. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 30 października 2023 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie przyznane być nie może, ponieważ z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ I instancji wskazał również, opierając się na wywiadzie środowiskowym, że strona ma możliwość podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy bowiem godziła opiekę nad matką z wykonywaniem zatrudnienia, pracując na podstawie umowy zlecenia od dnia 12 września 2023 r. do dnia 17 października 2023 r. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, którym to orzeczeniem doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust 1 Konstytucji RP. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Nie zgodziło się z nim, że data powstania niepełnosprawności może mieć wpływ na przyznanie (lub nie) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało jednak, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub niemożność jego podjęcia w związku z konieczności opieki nad niepełnosprawną. Jak wskazało Kolegium z akt sprawy (m. in. wywiadu środowiskowego) wynika, że sprawowana przez stronę opieka polega na prowadzeniu gospodarstwa domowego tj: sprzątaniu mieszkania, praniu odzieży, przygotowaniu posiłków dla matki, robieniu zakupów spożywczych i art. higienicznych, opłacaniu rachunków i załatwianiu spraw urzędowych, umawianiu wizyt lekarskich. Ponadto wskazano, iż wozi on matkę na badania, zakupuje leki i pilnuje aby matka regularnie je zażywała. Podano również, że wnioskodawca pomaga matce we wszystkich czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej (pomaga w myciu) oraz raz w tygodniu przy pomocy znajomej zaprowadza matkę do łazienki na kąpiel. Zdaniem Kolegium materiał dowodowy sprawy w tym wywiad środowiskowy bezspornie wskazuje, że zakres opieki, który w istocie polega na szeroko rozumianych pracach w gospodarstwie domowym oraz umawianiu wizyt lekarskich, dbaniu o zakup leków i pilnowaniu aby matka regularnie je zażywała, a także pomocy matce we wszystkich czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej, co w ocenie Kolegium nie wymusza na odwołującym braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo Kolegium zauważyło, że godził wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką bowiem świadczył taką pracę w okresie od 12 września 2023 r. do 17 października 2023r. kiedy to trwało postępowanie zainicjowane wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Częstochowie "błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Składu orzekającego decyzja SKO w Częstochowie jest zgodna z prawem. Organ ustalił przede wszystkim zakres sprawowanej przez stronę nad matką opieki. Jak wynika z akt administracyjnych polega ona na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, przygotowywaniu leków, załatwianiu spraw urzędowych, robieniu zakupów. Jednakże niepełnosprawna samodzielnie ubiera się i rozbiera, korzysta z toalety, ogólną pielęgnacje wykonuje sama, porusza się samodzielnie (przy wykorzystaniu tzw. "chodzika" i na wózku, nie jest "pampersowana". Trafnie zauważyły również organy administracji, że w okresie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne skarżący pracował. Mógł zatem pogodzić wykonywanie pracy zawodowej z opieką nad matką. Trudno zatem stwierdzić, że w związku z opieką nad niepełnosprawną matką strona nie może podjąć, czy też kontynuować zatrudnienia. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a.orzeczono jak w sentencji.