I OZ 329/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 712/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 712/23 w sprawie ze skargi K.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2023 r. nr SKO Gd/1325/23 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 712/23 oddalił skargę K.A. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2023 r., nr SKO Gd/1325/23 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Odpis sentencji wyroku oddalającego skargę został doręczony skarżącej w dniu 19 lutego 2024 r. W dniu 5 marca 2024 r. (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wnosząc jednocześnie o zwolnienie jej z opłaty w tym zakresie, a także o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. We wniosku wyjaśniła, że po otrzymaniu wyroku wysłała go za pośrednictwem poczty do męża, który nie mieszka wraz z nią, a odpowiedź uzyskała przesyłką pocztową w piątek w dniu 1 marca 2024 r. Do wniosku załączono kopię potwierdzenia nadania przesyłki poleconej przez J.K. Postanowieniem z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 712/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku z dnia 14 lutego 2024 r. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że skarżąca została prawidłowo pouczona, w piśmie dołączonym do sentencji wyroku, o treści art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), z którego wynika, że uzasadnienie wyroku może zostać sporządzone na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu sentencji wyroku. Skarżącą pouczono także, że złożenie w terminie ww. wniosku jest warunkiem wniesienia skargi kasacyjnej a wniosek złożony po upływie wskazanego terminu 7 dni jest bezskuteczny. Sąd I instancji zauważył, że skarżąca, mając wiedzę o zasadach prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, w tym o sposobie procedowania po wydaniu wyroku pod nieobecność skarżącej, dbając właściwie o swój interes w postępowaniu, zwłaszcza w trudnej sytuacji rodzinnej, w której pozostaje, powinna była podjąć działania zmierzające do zapoznania się z wydanym rozstrzygnięciem oraz pozwalające jej na terminowe złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W szczególności, w okolicznościach sprawy, nic nie wskazuje na to, by nie było możliwe telefoniczne skomunikowanie się z mężem, które zapewnia bezpośredniość kontaktu i ewentualnej informacji zwrotnej. W takiej sytuacji, prowadzenie przez skarżącą korespondencji listownej z mężem na temat otrzymanego odpisu sentencji wyroku poprzez nadanie jej w placówce pocztowej przesyłką poleconą nie stanowi, zdaniem Sądu, uzasadniającej przywrócenie wnioskowanego terminu, przeszkody w dokonaniu czynności procesowych w postępowaniu sądowym niezbędnych do ochrony jej praw, o których została prawidłowo pouczona. Nie jest to bowiem przeszkoda w terminowym złożeniu wniosku, której strona nie mogła usunąć przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Co więcej, skarżąca mogła złożyć wniosek samodzielnie, zaś by skorzystać z pomocy męża, mogła udzielić mu wcześniej pełnomocnictwa lub upoważnić go do odbioru korespondencji, jak to uczyniła - jednakże dopiero składając wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia. Już na marginesie Sąd wskazał, że ze złożonego wniosku nie wynika, by skarżąca nie miała możliwości podjęcia innego sposobu skontaktowania się z mężem, jak choćby telefoniczne, osobiście czy za pośrednictwem osób trzecich. W oparciu o powyższe Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła dochowania należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw oraz, że spóźnienie w złożeniu wniosku nie wynikało z przyczyn, których skarżąca w żaden sposób nie mogła ani przewidzieć, ani przezwyciężyć. W oparciu o powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca wnosząc o zwolnienie jej z kosztów postępowania odwoławczego oraz ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dniu od dnia zgłoszenia wniosku. Wedle art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 P.p.s.a. warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, czyli niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt I OZ 319/21, CBOIS). Zatem w przypadku, gdy strona, uchybiając terminowi, dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można więc mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpatrywanej sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak winy strony w uchybieniu określonego terminu ustawowego spoczywa na stronie postępowania. Sąd administracyjny weryfikuje wskazane przez stronę okoliczności, ale nie ustala ich z urzędu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (zob. wyrok NSA z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt I OZ 1399/17, CBOIS). Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy. Przyjęcie przez ustawodawcę formuły uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia okoliczności świadczących o braku winy, nie oznacza jednak, że zainteresowana strona postępowania może poprzestać na gołosłownym oświadczeniu o zaistnieniu określonych faktów i przerzucić na sąd ciężar wykazania, że konkretne zdarzenia rzeczywiście miały miejsce. Należy zwrócić szczególną uwagę, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jednie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt II UZ 46/12 wskazał, że istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu, a przekonanie to powinno opierać się na obiektywnych przesłankach wynikających z zawartych we wniosku twierdzeń. Chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono opierać się tylko na twierdzeniach strony. Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, iż w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazywana przyczyna uchybienia, tj. przesłanie sentencji wyroku za pośrednictwem poczty do męża, który nie zamieszkuje wraz ze skarżącą i oczekiwanie na jego odpowiedź nie może stanowić dostatecznej podstawy przemawiającej za uwzględnieniem wniosku. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji skarżąca nie wykazała z jakich przyczyn nie mogła skontaktować się z mężem w jakikolwiek inny sposób niż listownie, chociażby np. telefonicznie, osobiście czy za pośrednictwem osób trzecich. Dlatego też, zgodzić się należy z twierdzeniami Sądu wojewódzkiego, że prowadzenie korespondencji listownej z mężem dotyczącej odpisu sentencji wyroku nie może stanowić okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie tego wyroku. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności wskazać trzeba, że skarżąca zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu, nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.