III FSK 914/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 755/22 w sprawie ze skargi M. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2022 r., nr SKO.418.25.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 15 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 755/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. R. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi (dalej: "Organ") z dnia 30 sierpnia 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skarżący reprezentowany przez adwokata zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości. Na podstawie art. 174 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") powyższemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: "k.p.a") poprzez ich niezastosowanie, w efekcie czego Sąd I instancji wadliwie nie uchylił zaskarżonego postanowienia w sytuacji gdy zostało ono opatrzone błędnie oznaczoną datą, wskutek czego nie poddaje się ono kontroli i nie można ustalić w jakim stanie faktycznym zapadło, 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej jako: "u.p.e.a.") poprzez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały spełnione, wynikające z tej regulacji, przesłanki do umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec Skarżącego, 3. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2654, dalej jako: "o.p".) poprzez błędne uznanie, iż nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia zobowiązań Skarżącego poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki zastosowania środka egzekucyjnego i prawidłowe zawiadomienie strony o zastosowaniu środka egzekucyjnego; 4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w efekcie czego Sąd I instancji błędnie przyjął, iż organy administracyjne w sposób wystarczający i należyty wyjaśniły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy mające istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów udzielonej Skarżącemu z urzędu pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części, wg norm przepisanych. W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Jako jedyny zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie Skarżący wskazał naruszenie art. 70 § 4 o.p. poprzez błędne uznanie, iż nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia zobowiązań Skarżącego poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki zastosowania środka egzekucyjnego i prawidłowe zawiadomienie strony o zastosowaniu środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej Skarżący ponownie podnosi błędne uznanie przez Sąd I instancji, że nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązań Skarżącego stwierdzając w sposób ogólny, że nie zostały spełnione przesłanki zastosowania środka egzekucyjnego. Następnie kwestionuje prawidłowe zawiadomienie strony o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego, zaprzeczając aby został skutecznie zawiadomiony o jego zastosowaniu, w szczególności wskazuje, iż od wielu lat nie zamieszkuje pod adresem, na który organ wysyłał korespondencję związaną z przedmiotowym postępowaniem. Według Skarżącego adres, który został wskazany w dokumentacji medycznej (znajdującej się w administracyjnych aktach sprawy) nie może być wystarczającym dowodem potwierdzającym jego adres zamieszkania, albowiem faktycznie Skarżący nie zamieszkuje pod tym adresem od kilkunastu lat. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wraz z jego uzasadnieniem Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko zaprezentowane w tym względzie przez Sąd I instancji, który stwierdził, że Prezydent Miasta Łodzi w toku postępowania egzekucyjnego skutecznie stosował środki egzekucyjne, co zostało szczegółowo opisane w skarżonym postanowieniu, zaś Organ w sposób właściwy, w oparciu o obowiązujące regulacje, dokonał weryfikacji stosowanych środków egzekucyjnych i skuteczności zawiadomienia o nich zobowiązanego, gdzie adres zamieszkania potwierdza załączona przez zobowiązanego dokumentacja medyczna, uznając je za prawidłowe i zgodne z prawem. Należy przy tym nadmienić, iż Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielił stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, mające oparcie w orzecznictwie, w zakresie stwierdzenia, że do opłat za zajecie pasa drogowego mają odpowiednie zastosowanie przepisy o.p., w tym art. 70 § 4 o.p. zawierający regulacje dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Przechodząc do analizy zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie może podzielić zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 k.p.a poprzez ich niezastosowanie, w efekcie czego, w ocenie Skarżącego, Sąd I instancji wadliwie nie uchylił zaskarżonego postanowienia w sytuacji gdy zostało ono opatrzone błędnie oznaczoną datą, wskutek czego nie poddaje się ono kontroli i nie można ustalić w jakim stanie faktycznym zapadło. Trzeba zatem zauważyć, że zgodnie z wymienionym w zarzucie art. 124 § 1 k.p.a. postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. W treści przywołanej regulacji ustawodawca wskazuje datę wydania postanowienia, co oznacza, iż jest to jeden z jego elementów. Należy przy tym zauważyć, że prawidłowo stwierdził Sąd I instancji, opierając się na orzecznictwie Naczelnego Sądu administracyjnego, że oznaczenie daty ma to znaczenie, że dla oceny legalności decyzji miarodajny jest stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jej wydania. Jednocześnie trafnie wskazał w tym względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, że błąd w oznaczeniu daty wydania decyzji może powodować skutek w postaci uchylenia decyzji, jeżeli z tego powodu nie poddaje się kontroli, t.j. w świetle całokształtu jej treści nie można ustalić w jakim stanie faktycznym zapadła. Biorąc to pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że pomimo wskazania błędnie roku 2021 zamiast 2022 r. (co wynika z numeru postanowienia), tego rodzaju uchybienie nie zaistniało. Dlatego też nie sposób podzielić zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 k.p.a. Nie można zgodzić się również z zarzutem naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały spełnione, wynikające z tej regulacji, przesłanki do umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec Skarżącego. W uzasadnieniu tego zarzutu Skarżący w pierwszej kolejności podnosi, że nie posiada zadłużenia wobec wierzycieli z tytułu opłat objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi, gdyż wszelkie ewentualne należności są przedawnione i uległy wygaśnięciu, zaprzeczając podejmowaniu skutecznych działań, które doprowadziły do przerwania biegu terminu przedawnienia. Naczelny Sąd Administracyjny ponownie więc zauważa, że kwestia braku zasadności zarzutu dotyczącego przerwania biegu terminu przedawnienia została zaprezentowana w ramach oceny zarzutu naruszenia art. 70 § 4 o.p., a zatem w konsekwencji nie sposób podzielić przywołanej argumentacji Skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zatem stanowisko Sądu I instancji, co do braku podstaw do uznania, że zobowiązania się przedawniły, a postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. W uzasadnieniu zarzutu, autor skargi kasacyjnej wskazuje ponadto, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zatem przy braku składników majątkowych i praw, z których uzyskać można konkretną kwotę pieniężną na zaspokojenie dochodzonych egzekucyjnie należności, postępowanie egzekucyjne może być umorzone zgodnie z dyspozycją art. 59 § 2 u.p.e.a. W dalszej kolejności Skarżący wyjaśnia, że znajduje się w rażąco trudnej sytuacji materialnej, życiowej oraz zdrowotnej i toczy się przeciwko niemu szereg postępowań egzekucyjnych. Wymienione dalej schorzenia uniemożliwiają Skarżącemu pracę zarobkową. Powołuje się również na to, iż nie posiada żadnych oszczędności ani wartościowych ruchomości. Według autora skargi kasacyjnej w postanowieniu Organu zabrakło analizy stanu majątkowego Skarżącego w kontekście skuteczności egzekucji. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że na żadnym etapie postępowania Skarżący nie uprawdopodobnił zaistnienia wymienionych przesłanek, przestawiając chociażby stosowną dokumentację celem potwierdzenia ich zaistnienia. Trzeba ponadto stwierdzić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że nie jest również trafne oczekiwanie, że organ I instancji, a w ślad za nim organ II instancji powinien sporządzać i prezentować zobowiązanemu kalkulację, z której wynikałoby, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. [...] W świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a. organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania (por. Wyrok NSA z 12.09.2023 r., sygn. akt III FSK 2489/21). W orzecznictwie przyjęto, że w postępowaniu, którego ramy wyznacza art. 59 § 2 u.p.e.a. organ nie jest zobowiązany ani uprawniony do czynienia ustaleń w zakresie skuteczności prowadzonej egzekucji jako takiej; ma jedynie ustalić, czy możliwe jest uzyskanie w toku prowadzanej egzekucji kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. Wyrok NSA z 28.07.2020 r., sygn. akt II FSK 2656/18). Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zatem stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, że organ w pełni zasadnie uznał, co do braku wystąpienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w tym także w art. 59 § 2 u.p.e.a. Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w efekcie czego, w ocenie Skarżącego, Sąd I instancji błędnie przyjął, iż organy administracyjne w sposób wystarczający i należyty wyjaśniły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy mające istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Uzasadniając swoje stanowisko Skarżący wskazał, iż organ II instancji w ślad za organem I instancji odniósł się do jego zażalenia w sposób bardzo ogólnikowy, m.in. nie poczynił w realiach niniejszej sprawy żadnych ustaleń celem zweryfikowania czy Skarżący posiada majątek, który mógłby doprowadzić do wyegzekwowania zadłużenia objętego tytułami wykonawczymi, a uzyskane należności pieniężne będą w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne - czym dopuścił się naruszenia art. 77 k.p.a. i art. 7 k.p.a. Z tych samych powodów Skarżący wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, podzielając w/w błędne ustalenia organów administracyjnych i uznając je za prawidłowe, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wraz z jego uzasadnieniem trzeba zauważyć, że na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie w danej sprawie spoczywa główny ciężar wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zebrania i ocenienia dowodów oraz należytego wyjaśnienia powodów ich określonej oceny. Niemniej jednak nie oznacza to, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, która wykazuje się bierną postawą w tym zakresie. Z treści powołanych wyżej przepisów, normujących postępowanie dowodowe, nie można wyprowadzić tego rodzaju wniosku, że to wyłącznie organy administracji publicznej zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, gdy ona środków takich nie przedstawia. Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ nie zwalnia bowiem strony postępowania od współdziałania w jego realizacji. Jest to widoczne zwłaszcza wtedy, gdy dany środek dowodowy pozostaje w wyłącznej gestii strony, zaś dotychczasowe twierdzenia organu mają wystarczające oparcie w już zebranym materiale. W praktyce wynikająca z art. 77 § 1 k.p.a. zasada określana jest mianem zasady koniecznego współdziałania organu i strony w wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z 17.04.2024 r., sygn. akt: III OSK 4292/21). Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta przez organ i sąd I instancji doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być zatem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego (por. Wyrok NSA z 14.03.02024 r., sygn. akt III OSK 3287/21). Z powyższych względów nie jest możliwe uznanie ostatniego z zarzutów za trafne. Skarżący w trakcie postępowania przed organami administracji przyjął postawę bierną i nie wykazał się inicjatywą, zarzucając uchybienia popełnione przez organy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Krzysztof Przasnyski Paweł Borszowski (spr.) Joanna Sokołowska