II GSK 121/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. S.A. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 1372/24 w sprawie ze skargi T. S.A. w T. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 710/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. S.A. w T. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 1372/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. S.A. w T. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 710/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. pismem z dnia 5 września 2017 r., uzupełnionym korespondencją z dnia 25 października 2017 r., wystąpił do Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym F.K. (dalej również: "Zainteresowany") , z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez płatnika składek w okresach: od 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r. oraz od 1 sierpnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. Na skutek złożonego wniosku organ wszczął postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia 17 maja 2018 r. Organ I instancji stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanego w okresie od 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r. oraz od 1 sierpnia 2012 r. do 31 marca 2013 r., z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez płatnika składek. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 107 ust. 5 pkt 16 oraz art. 109 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm., dalej: "ustawą o świadczeniach") w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej "k.p.a."). Podstawą takiego rozstrzygnięcia były dokonane przez organ I instancji ustalenia, tj. niezgłoszenie przez płatnika składek Zainteresowanego do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w okresach od 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r. oraz od 1 sierpnia 2012 r. do 31 marca 2013 r., z tytułu pobierania stypendium sportowego. Jedocześnie organ ustalił, że Zainteresowany w ww. okresach nie posiadał innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Ustalono ponadto, że Zainteresowany w okresie od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2013 r. był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członek rodziny. Z oświadczenia złożonego przez Zainteresowanego (oświadczenie z dnia 17 września 2011 r. i 25 maja 2012 r.) wynikało, że jest on uczniem szkoły ponadpodstawowej lub studentem i nie ukończył 26 lat, jednakże nie podlegał ubezpieczeniu jako student lub uczeń - w oświadczeniu z dnia 25 maja 2012 r. wskazał, że nie jest objęty ubezpieczeniem z żadnego tytułu. Na skutek wniesionego przez płatnika składek odwołania, decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, Prezes NFZ wyjaśnił, że status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz status członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, zwalniał z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20, 26-28b, 30 i 33 ustawy o świadczeniach. Tak więc osoby wymienione w art. 66 ust. 1 pkt 17 i pkt 20 ustawy podlegały wyłączeniu z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli były zgłoszone, jako członek rodziny osoby ubezpieczonej. Jednakże w przypadku osób pobierających stypendium sportowe nie miało zastosowania wyłączenie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, wynikające z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. W katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, które były zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej, bądź statusu członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji nie wskazano osoby, która pobiera stypendium sportowe. W konsekwencji zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach, Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba pobierająca stypendium sportowe przyznane przez płatnika składek w okresach: od 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r., od 1 sierpnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. Z rozstrzygnięciem Prezesa NFZ nie zgodził się płatnik składek, który wywiódł do WSA w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2023 r., zaskarżając ją w całości. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 lipca 2024 r. oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu wskazał, iż płatnik składek zawarł z Zainteresowanym dwie umowy stypendialne. Pierwsza umowa stypendialna z dnia 27 września 2011 r. przyznawała Zainteresowanemu stypendium sportowe w okresie od 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r. w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Druga umowa stypendialna z dnia z dnia 25 maja 2012 r. przyznawała Zainteresowanemu stypendium sportowe w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, w okresie od 1 sierpnia 2012 r. do dnia 31 marca 2013 r. (zgodnie z o świadczeniem płatnika składek zawartym w piśmie z dnia 25 października 2017 r.). Z oświadczeń złożonych przez Zainteresowanego z dnia 17 września 2011 r. i 25 maja 2012 r. wynikało, że jest on uczniem szkoły ponadpodstawowej lub studentem i nie ukończył 26 lat, jednakże nie podlegał ubezpieczeniu jako student lub uczeń, nie jest objęty ubezpieczeniem z żadnego tytułu. Jednocześnie w okresie od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2013 r. był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członek rodziny. Zdaniem WSA zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studentów nie dotyczy osób pobierających stypendium sportowe. Co więcej, obowiązek taki wynika wprost z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach. WSA uznał, że skoro Zainteresowany nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako student, a posiadał inny tytułu do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, pobierając stypendium sportowe we wskazanym okresie, to zaskarżona decyzja, oparta o art. 66 ust. 1 pkt. 23 ustawy o świadczeniach, odpowiada prawu. Sąd I instancji zauważył również, że osoba, która jest studentem i równocześnie członkiem rodziny ubezpieczonego podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny. Wynika to z treści art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Jednakże, jeżeli ta osoba jest równocześnie stypendystą sportowym, to nie może być już zgłoszona do ubezpieczeń jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, a podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu jako stypendysta sportowy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła T. S.A. w T. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz płatnika składek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23 oraz art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach poprzez błędną ich wykładnię prowadzącą do bezzasadnego przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie ubezpieczony podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez płatnika składek; 2. naruszenie art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie ubezpieczony podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez płatnika składek. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podzielając argumentację zawartą w wyroku Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Skarga kasacyjna została oparta tylko na podstawie naruszenia prawa materialnego to jest naruszenia poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23, oraz art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, a także art. 73 ust. 4 ustawy o świadczeniach. Nie został natomiast zakwestionowany stan faktyczny sprawy, ustalony przez organ, a zaakceptowany przez Sąd I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia tych przepisów dokonana przez Sąd I instancji, jak i organy w rozpoznawanej sprawie była prawidłowa. Ustawodawca w art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach statuuje wprost obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, które pobierają stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Natomiast art. 66 ust. 1 pkt 20 cyt. ustawy przewiduje obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, któremu podlegają studenci i uczestnicy studiów doktoranckich niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1 (studenci i uczestnicy studiów doktoranckich, którzy studiują w Rzeczypospolitej Polskiej (...) nieposiadający obywatelstwa państwa członkowskiego Unii i niebędący osobami, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy). Z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studentów, o których mowa m.in. w art. 66 ust. 1 pkt 20, zwalnia jedynie status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz status członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, o czym stanowi art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Strona skarżąca błędnie interpretują art. 66 ust.2 ustawy o świadczeniach, wywodząc na jego podstawie zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej stypendium sportowe określonej w art. 66 ust.1 pkt 23 ustawy o świadczeniach. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 66 ust.2 ustawy o świadczeniach status członka rodziny osoby ubezpieczonej zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułów, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20a, 26-28b, 30 i 33. Nie budzi więc wątpliwości, że skoro ustawodawca nie wymienił w powołanym przepisie, osób o których mowa w art. 66 ust.1 pkt 23, to regulacja ta nie obejmuje swoją dyspozycją osób pobierających stypendia. Ponadto, na podstawie niezakwestionowanych przez skarżącego danych ustalono, że Zainteresowany nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako student mimo, że art. 73 pkt 4 cyt. ustawy stanowi, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego studentów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 ww. ustawy powstaje z dniem immatrykulacji i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej albo skreślenia z listy studentów. W orzecznictwie wskazuje się, iż sam fakt uzyskania/posiadania statusu studenta (od dnia immatrykulacji do ukończenia szkoły wyższej lub skreślenia z listy studentów) nie jest wystarczający dla przyjęcia, że powstał obowiązek ubezpieczenia - któremu studenci podlegają na warunkach określonych w art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Z przepisu tego wynika, że student podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu - ale pod warunkiem właśnie, że nie podlega on temu ubezpieczeniu z innego tytułu. Konieczne jest więc jeszcze złożenie stosownego oświadczenia. Przed jego złożeniem - mimo immatrykulacji - nie można mówić o powstaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studenta (por.m.in. wyroki NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1459/13; LEX nr 1595973 oraz z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3096/15; LEX nr 2350991). Zatem organ I instancji prawidłowo stwierdził, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r. oraz od 1 sierpnia 2012 r. do 31 marca 2013 r., z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez płatnika składek, co zaakceptował w swojej decyzji organ odwoławczy, a następnie Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.