II SA/Gl 1698/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 19 września 2022 r. nr SKO.4106.841.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r., nr [...], zmienił decyzję własną z dnia 20 grudnia 2019 r., w ten sposób, że zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej przysługuje J. K. (dalej: "skarżący") od dnia 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w kwocie 719 zł miesięcznie. Pismem z dnia 11 marca 2022 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem H. K., a w przypadku jego uwzględnienia, deklarował zgodę na rezygnację z wcześniej przyznanego decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r. zasiłku stałego. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r., nr [...], działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn.: Dz.U z 2022 r. poz. 615, dalej: "ustawa"), odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem H. K. W uzasadnieniu podał, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia od 1995 r. oraz legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe i z tego tytułu ma przyznane prawo do zasiłku stałego ze względu na własne ograniczenia wynikające z niepełnosprawności, stąd też nie jest w stanie świadczyć na rzecz ojca pomocy w czynnościach wymagających użycia większego nakładu siły. Nadto, sam korzysta z usług opiekuńczych dwa razy w tygodniu po 2 godziny w postaci robienia zakupów artykułów żywnościowych, higienicznych, leków, przygotowania posiłków, zamawiania wizyt lekarskich, zapewnienia kontaktu z lekarzem, realizacji recept, a także wszelkich innych czynności higienicznych oraz innych związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem nie nosi znamion opieki stałej uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Ojciec skarżącego, mimo wielu postępujących schorzeń i posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, porusza się samodzielnie lub przy pomocy laski, jak również samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje leki, utrzymuje higienę osobistą i załatwia potrzeby fizjologiczne. Natomiast w pozostałych potrzebach życia dnia codziennego pomaga mu skarżący oraz córka, która mieszka oddzielnie. Pismem z 12 lipca 2022 r. skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, której zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1b ustawy, poprzez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność ojca skarżącego powstała po 18 roku życia i związku z tym jako jego opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; - art. 17 ust. 1b ustawy, poprzez błędną wykładnię i pominięcie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268), przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie zasiłku stałego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w związku z art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegi uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń; - art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 10 k.p.a., poprzez niepoinformowanie skarżącego o konieczności rezygnacji z zasiłku stałego jako negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia 19 września 2022 r., nr SKO.4106.841.2022, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 29 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczyło przepisy ustawy ze szczególnym uwzględnieniem treści art. 17 ust. 1 ustawy. Podało, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba rezygnująca z aktywności zawodowej by opiekować się osobą niepełnosprawną. Nadto, w odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych, świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie pracy. Przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem nie stanowi czynności o charakterze nadzwyczajnym, albowiem nie wykracza poza podstawowe czynności domowe i opiekuńcze, ich charakter i rozmiar nie jest w aż tak wysokim stopniu absorbujący, aby przy należytej organizacji tej opieki, skarżący nie mógł podjąć pracy, nawet w niepełny wymiarze czasu pracy. Nadto, jak wynika z wywiadu środowiskowego sam skarżący ma przyznaną pomoc społeczną w postaci usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania od 3 stycznia do 31 grudnia 2022 r. w ilości 2 dni roboczych po 2 godziny dziennie. Zatem, skoro skarżący korzysta z usług opiekuńczych, to nie jest w stanie sam świadczyć na rzecz ojca pomocy w czynnościach wymagających użycia większego nakładu sił. Kolejną przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznany skarżącemu zasiłek stały, a prawo do wyboru świadczenia, na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy, nie znajduje zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Pismem z dnia 19 października 2022 r. skarżący złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie nie przedstawiając żadnych zarzutów. Pismem z dnia 16 listopada 2022 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie. Sąd postanowieniem z dnia 11 stycznia 2023 r. ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Mając na uwadze tak zakreślone ramy kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ocenie Sądu została poddana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 19 września 2022 r., nr SKO.4106.841.2022, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 29 czerwca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ustawie określono także negatywne przesłanki dotyczące rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na zasadzie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i b) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym; ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że ojciec skarżącego jest wdowcem, a jego rodzice nie żyją. Ma syna (skarżący) i córkę zamieszkującą oddzielnie, którzy są zobowiązani do jego alimentacji. Jest też osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe i nie da się ustalić daty powstania tej niepełnosprawności. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie, albowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący natomiast legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym pobiera zasiłek stały, nie pracuje od roku 1995, a na rok 2022 przyznano mu usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania w wymiarze 2 dni w tygodniu po 2 godziny. Prawidłowo organy pomocy społecznej obu instancji uznały, że skoro sam skarżący potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu, to trudno oczekiwać by udzielał jej swojemu ojcu w takim zakresie, który uprawniałby go do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Siostra skarżącego również udziela ojcu niezbędnej pomocy. Dodatkowo, skarżący nie podjął ani nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem oraz samodzielnie nie sprawuje całej opieki nad ojcem, gdyż pomaga mu w tym siostra. Zaakcentować także przyjdzie, że ojciec skarżącego, mimo wielu schorzeń, porusza się samodzielnie lub przy pomocy laski, jak również samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje leki, utrzymuje higienę osobistą i załatwia potrzeby fizjologiczne. Co prawda, art. 17 ust. 1 ustawy, w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani też nie wskazuje jakich czynności ona dotyczy. Nie mniej jednak chodzi tu raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nadto, opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia tej pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 196/22). Jednocześnie tak rozumiana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1333/21). Przytoczyć w tym miejscu należy także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 29 marca 2023 r. (sygn. akt I OSK 960/22) zgodnie, z którym w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Jednak wobec powyżej przedstawionych przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać, że jest to kolejna okoliczność pozostająca bez wpływu na wydane rozstrzygnięcie, bowiem nawet gdyby organ administracji publicznej skierował do skarżącego pouczenie o takiej możliwości, to i tak nie doprowadziłoby to do wydania decyzji przyznającej wnioskowane przez skarżącego świadczenie. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl