IV SA/Wr 425/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 24 maja 2022 r. nr SKO/RŚ-423/135/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: Kolegium Odwoławcze, organ odwoławczy) z dnia 24 maja 2022 r. nr SKO/RŚ-423/135/2022, którą - po rozpatrzeniu odwołania H. J. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) - Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia 30 marca 2022 r. nr DR.5212.169.8.2021/2022.IK działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Legnicy - Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy (dalej: organ I instancji), w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na dziecko. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy podając, że strona wnioskiem z dnia 30 listopada 2021 r. wystąpiła do organu I instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Decyzją z dnia 30 marca 2022 r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że syn skarżącej mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami (posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 grudnia 2012 r. - zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, niepełnosprawność istnieje od urodzenia); jest niezdolny do pracy; ma zalecone uczestnictwo w terapii zajęciowej; wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Syn skarżącej podstawowe czynności wykonuje samodzielnie, jednak w związku z atakami nadpobudliwości i znacznym ograniczeniem intelektualnym wymaga całodobowej opieki i pomocy, uczestniczy w warsztatach terapii zajęciowej, które odbywają się w godzinach od 8.00 do 14.00 (na zajęcia jest odprowadzany i przyprowadzany przez matkę). W ocenie organu I instancji syn skarżącej wymaga stałej i długotrwałej pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dalej organ ten wskazał, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty, które uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: u.ś.r.) Od decyzji organu I instancji skarżąca reprezentowana przez adwokata złożyła odwołanie zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, że uprawnienie skarżącej do renty uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. - dalej: k.p.a.) przez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikło z naruszenia prawa materialnego wskazanego powyżej, tzn. poprzez niewezwanie skarżącej do zawieszenia przysługującego jej prawa do renty mimo spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezapewnienie skarżącej o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do renty. Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o: 1. przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. poprzez wezwanie skarżącej do wyboru świadczenia, które chce pobierać, a w przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego dodatkowo o przedłożenie decyzji zawieszającej wypłatę przysługującego skarżącej prawa do świadczenia emerytalno - rentowego; 2. uchylenie zaskarżonej decyzji na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 maja 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. zaważyło, że w sprawie poza sporem pozostaje fakt niepełnosprawności syna skarżącej oraz konieczności stałej opieki innej osoby nad nim, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ odwoławczy wskazał, że syn skarżącej uczestniczy w warsztatach terapii zajęciowej, które odbywają się w godzinach od 8.00 do 14.00. Na zajęcia jest odprowadzany i przyprowadzany przez matkę. Tym samym skarżąca we wskazanych wyżej godzinach prowadzonej terapii nie sprawuje opieki nad synem. Obowiązek alimentacyjny względem syna ciąży również na ojcu, który jest emerytem (legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności), a podjęcie przez niego zatrudnienia nie zwalnia go z obowiązku alimentacyjnego wobec syna, tj. sprawowaniem opieki nad synem po godzinach pracy. Umożliwia to zatem podział obowiązków i czynności opiekuńczych pomiędzy jego rodzicami. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przyjął, że szereg podstawowych czynności syn wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy osoby drugiej. Mianowicie w domu porusza się samodzielnie, samodzielnie stoi, siedzi, jedynie poza domem porusza się przy pomocy osoby drugiej. Ponadto samodzielnie spożywa posiłki, ubiera się i rozbiera (wymaga pomocy przy przygotowaniu ubrań), korzysta z toalety. W zakresie mycia twarzy, mycia zębów i golenia, czesania część z tych czynności wykonuje samodzielnie. Nie używa pieluch. Potrzebuje natomiast pomocy przy przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, kąpieli całego ciała, dozowaniu leków, wizytach lekarskich, realizacji recept. Spośród ustalonych wyżej czynności wykonywanych względem syna część z nich, a w zasadzie większość, nie wymaga znacznego nakładu sił np. przygotowywanie posiłków, ich podawanie, podawanie leków, pranie, sprzątanie, uzgadnianie wizyt lekarskich, wykupywanie leków. W oświadczeniu złożonym w dniu 25 listopadzie 2021 r. skarżąca wskazała, że jej ostatnie zatrudnienie ustało w 1992 r. Tak więc - zdaniem organu odwoławczego - trudno dać wiarę twierdzeniom, że z powodu konieczności zapewnienia opieki nad synem nie podejmuje ona zatrudnienia skoro od 30 lat nie wykazała ona żadnej aktywności zawodowej. Na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła skargę do tut. Sądu zarzucając jej: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na podstawie powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne, co do zasady, nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a (tj. skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie). Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu synem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym faktem rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – znacznym. Bezsporna w sprawie jest niepełnosprawność syna skarżącej oraz konieczność stałej pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy podzielić stanowisko Kolegium Odwoławczego, że samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim rozmiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub do jej niepodejmowania. Kwalifikacja niepełnosprawności i konieczności objęcia osoby niepełnosprawnej opieką pozostaje poza kompetencjami organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o tym bowiem orzekają organy posiadające wiadomości specjalne. Niemniej jednak organ ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i czy nie wykracza on poza zakres zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. I tym samym, czy zakres sprawowanej opieki osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że większość czynności, jakie wykonuje strona przy niepełnosprawnym, nie wymaga całodobowej opieki bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności strony. Wiele czynności wykonuje on samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy osoby drugiej. Mianowicie, w domu porusza się samodzielnie, samodzielnie stoi, siedzi, jedynie poza domem porusza się przy pomocy osoby drugiej. Jak również samodzielnie spożywa posiłki, ubiera się i rozbiera (wymaga pomocy przy przygotowaniu ubrań), korzysta z toalety. Należy również zauważyć, że syn uczestniczy w warsztatach terapii zajęciowej, które odbywają się w godzinach od 8.00 do 14.00, zaś skarżąca w tym czasie nie sprawuje opieki. W zakresie mycia twarzy, mycia zębów, golenia i czesania część z tych czynności syn skarżącej wykonuje samodzielnie. Nie używa pieluch. Potrzebuje natomiast pomocy przy: przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, kąpieli całego ciała, dozowaniu leków, wizytach lekarskich, realizacji recept. Spośród ustalonych wyżej czynności wykonywanych względem syna część z nich, a w zasadzie większość, nie wymaga znacznego nakładu sił np. przygotowywanie posiłków, ich podawanie, podawanie leków, pranie, sprzątanie, uzgadnianie wizyt lekarskich, wykupywanie leków. Przejęcie przez ojca czynności tych uwolniłoby od części obowiązków, jakie ciążą na skarżącej w zakresie sprawowanej opieki nad synem. Sąd podziela stanowisko organów orzekających, że opieka nad niepełnosprawnym synem nie ma charakteru ciągłego, albowiem może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy synu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż nie wymaga on leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, czy też karmienia przez sondę, cewnikowania. Ponadto jest w stanie samodzielnie jeść oraz nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Czynności wykonywane przez skarżącą zasadniczo są to czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, gdyż osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sporządzają posiłki, sprzątają mieszkanie, czy też udają się do lekarzy. Z doświadczenia życiowego wynika, że zakupów nie trzeba robić codziennie (podobnie sprzątać mieszkania), śniadania mogą być przygotowane wcześniej, a obiad może być ugotowany na dwa dni. Kąpiel, zasadniczo, również może mieć miejsce o każdej porze dnia. Należy przyjąć za Kolegium, że sprawowana przez skarżącą opieka nad synem ma charakter stały, to jednakże jest ona sprawowana w takim zakresie, który nie wyklucza możliwości jednoczesnego podjęcia zatrudnienia. Szereg czynności jakie wykonuje strona mogą być wykonane przed pracą lub po powrocie strony z pracy. W oświadczeniu złożonym dniu 25 listopadzie 2021 r. skarżąca podała, że jej ostatnie zatrudnienie ustało w 1992 r. Z tej racji nie można dać wiary twierdzeniom skarżącej, że z powodu konieczności zapewnienia opieki nad synem obecnie nie podejmuje ona zatrudnienia, skoro od 30 lat nie wykazała żadnej aktywności zawodowej. Reasumując, przesłanki związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki wykluczał możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Zasadnie organ odwoławczy uznał, że to organ administracji ma obowiązek - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym to organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. W ocenie Sądu, w skarżonej decyzji prawidłowo przyjęto, że wymiar opieki, jakiej wymaga syn skarżącej, nie jest na tyle angażujący, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskująca musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r. (IV SA/Wr 51/21; CBOSA), że pojęcie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Sąd nie kwestionuje faktu, że syn skarżącej, z uwagi na występujące u niego schorzenie, ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Szereg podstawowych czynności wykonuje on samodzielnie. Świadczona przez skarżącą opieka nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżąca zasadniczo nie wykonuje przy synu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających stałej jej obecności i pomocy. Wobec powyższych wyjaśnień Sąd uznał, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad synem. W rozpatrywanej sprawie nie można również dopatrzyć się naruszenia norm prawa procesowego. Organy administracyjne przeprowadziły bowiem prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § k.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Z tych powyżej przedstawionych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.