IV SA/Wr 439/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 23 maja 2022 r. nr SKO 4103/264/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia 23 maja 2022 r. nr SKO/4103/264/2022, którą - po rozpatrzeniu odwołania J. E. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący), Kolegium utrzymało w mocy decyzję z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr MOPS.DŚ.4322/10082/ŚP/2021 działającego z upoważnienia Prezydenta Wałbrzycha - Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Wałbrzychu (dalej: organ I instancji), w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. E. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy podając, że strona wnioskiem z dnia 22 marca 2022 r. wystąpiła do MOPS o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r. organ I instancji odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu podał, że skarżący sprawuje prawidłowo opiekę nad matką, jednak zakres jej nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Opieka nad matką zajmuje wnioskodawcy 5-6 godzin dziennie i jest rozłożona w czasie, a wykonywane czynności są czynnościami życia codziennego, które powinien on wykonywać pomimo zatrudnienia. Skarżący ostatni raz wykonywał pracę zarobkową w 2011 r. Od tego czasu jest osobą nieaktywną zawodowo. Rezygnacja z aktywności zawodowej nie miała związku z niepełnosprawnością matki, gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w 2016 r. Od tej decyzji skarżący złożył odwołanie. Podniósł, że jego mama wymaga 24-godzinnej opieki na dobę, jest pacjentką onkologiczną oraz osobą o dużym stopniu niepełnosprawności ruchowej. Potrzebuje pomocy i kontroli przy przyjmowaniu leków, pomocy przy potrzebach fizjologicznych, higienie osobistej. Skarżący wskazał, że musi zadbać o ciepło w mieszkaniu (piec C.O.), pranie itp. Kolegium decyzją z dnia 23 maja 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 marca 2022 r., oceny sytuacji dokonanej przez pracownika socjalnego i wniosków przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, iż skarżący nie sprawuje stałej opieki nad matką, w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 lutego 2016 r. - zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności - upośledzenie narządu ruchu), porusza się po mieszkaniu przy pomocy osób drugich lub lasek, wymaga pomocy przy czynnościach samoobsługowych, tj. mycie, kładzenie się i wstawanie, ubieranie się, nie może przygotować sobie posiłku ani zrobić zakupów, zje przygotowany posiłek, przyjmie przygotowane wcześniej leki. Skarżący podniósł, że w ramach sprawowanej nad matką opieki przygotowuje posiłki, podaje leki, pomaga przy czynnościach higienicznych, pali w piecu, załatwia sprawy urzędowe i zdrowotne, realizuje zakupy (oświadczenie pisemne z dnia 22 marca 2022 r.). Pracownik socjalny ocenił, że opieka nad matką zajmuje skarżącemu około 5-6 godzin dziennie, a czynności te są rozłożone w czasie na cały dzień. Zdaniem organu, zakres sprawowanej opieki nad matką nie jest przeszkodą w podjęciu przez skarżącego zatrudnienia. Według Kolegium podstawowe czynności domowe, tj. sprzątanie, pranie, robienie zakupów, dokonywanie opłat, gotowanie obiadów, są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Czynności te mogą być wykonywane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Konieczność podejmowania takich czynności nie może zatem zostać uznana za uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Dalej Kolegium wskazuje, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: u.ś.r.) należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z przepisu tego wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie jej - spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności - bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia pracy. Skarżący nie wykazał, aby zrezygnował z zatrudnienia w bezpośrednim związku z koniecznością opieki nad matką. W sprawie nie można także nie dostrzec, że ostatnio był on zatrudniony w 2011 r. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do tut. Sądu, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne, co do zasady, nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (tj. skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie). Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, posiadającą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 lutego 2016 r. - zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności - upośledzenie narządu ruchu. Niekwestionowana w sprawie jest niepełnosprawność matki skarżącego oraz konieczność stałej pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy podzielić stanowisko Kolegium, że samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim rozmiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub do jej niepodejmowania. Kwalifikacja niepełnosprawności i konieczności objęcia osoby niepełnosprawnej opieką pozostaje poza kompetencjami organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o tym bowiem orzekają organy posiadające wiadomości specjalne. Niemniej jednak organ ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i czy nie wykracza on poza zakres zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. I tym samym, czy zakres sprawowanej opieki osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Analiza akt sprawy potwierdza, że większość czynności, jakie wykonuje strona przy niepełnosprawnej matce, nie wymaga całodobowej opieki bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności strony (przygotowywanie posiłków, podawanie leków, sprzątanie, pomoc przy myciu i ubieraniu, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept, umawianie na wizyty lekarskie). Sąd podziela stanowisko organów orzekających, że matka skarżącego ma problemy w poruszaniu się, niemniej jednak problemy te nie powodują całkowitego unieruchomienia, a jedynie ograniczenia w samodzielnym poruszaniu się. Z tych względów samodzielność matki skarżącego jest ograniczona, co jednak nie przekreśla możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu w sprawie nie zostało również dowiedzione przez skarżącego, aby zrezygnował on z aktywności zawodowej (zatrudnienia, działalności gospodarczej) w związku z opieką nad matką. Skarżący podnosi ten argument natomiast w żaden sposób go nie uwiarygodnia. Przedłożone do skargi dokumenty dotyczące zatrudnienia, a także te, znajdujące się w aktach sprawy, wskazują jedynie na okresy aktywności zawodowej skarżącego. Nie wynika z nich natomiast związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. Zasadnie organ odwoławczy uznał, że to organ administracji ma obowiązek - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym to organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Zdaniem Sądu, w skarżonej decyzji prawidłowo oceniono, że skarżący nie wykazał rezygnacji z aktywności zawodowej w związku z opieką nad matką, a nadto, trafnie również przyjęto, że sam wymiar opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie jest na tyle angażujący, aby wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r. (IV SA/Wr 51/21; CBOSA), że pojęcie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącego, z uwagi na występujące u niej schorzenia, ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Szereg podstawowych czynności matka skarżącego wykonuje bowiem samodzielnie. Świadczona przez skarżącego opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżący zasadniczo nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających stałej jego obecności i pomocy. Wobec powyższych ustaleń Sąd uznał, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia on warunków z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ-jak słusznie uznały orzekające organy w sprawie-odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. W rozpatrywanej sprawie nie można również dopatrzyć się naruszenia norm prawa procesowego. Organy administracyjne przeprowadziły bowiem prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.), które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Z tych powyżej przedstawionych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.