VII SA/Wa 85/23
WyrokWSA w Warszawie2023-04-18
Skład orzekający: Grzegorz Rudnicki, Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Elżbieta Granatowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka, która wywodzi swoje prawo własności do nieruchomości z decyzji stwierdzającej nieważność wcześniejszego orzeczenia o przejściu tych nieruchomości na własność Skarbu Państwa, ale której prawo własności nie jest ujawnione w księgach wieczystych, posiada interes prawny do udziału w postępowaniu administracyjnym o ustalenie lokalizacji linii kolejowej?Ratio decidendi
Spółka, która wywodzi swoje prawo własności do nieruchomości z decyzji stwierdzającej nieważność wcześniejszego orzeczenia o przejściu tych nieruchomości na własność Skarbu Państwa, ale której prawo własności nie jest ujawnione w księgach wieczystych, nie posiada interesu prawnego do udziału w postępowaniu administracyjnym o ustalenie lokalizacji linii kolejowej. Organ administracji publicznej jest związany domniemaniem zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a spory dotyczące własności należą do kompetencji sądów powszechnych.Stan faktyczny
Spółka Zakłady Cegielniane [...] S.A. wniosła skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii, która umorzyła postępowanie odwoławcze w zakresie jej odwołania. Spółka wywodziła swój interes prawny z decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia o przejściu nieruchomości na własność Skarbu Państwa, jednak jej prawo własności nie było ujawnione w księgach wieczystych. Minister uznał, że spółka nie wykazała interesu prawnego, a tym samym nie posiadała statusu strony w postępowaniu. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a. i ustawy o transporcie kolejowym, w tym dotyczących ustalenia kręgu stron postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, asesor WSA Elżbieta Granatowska, Protokolant st. sekr. sądowy Sylwia Rosińska-Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Zakładów Cegielnianych [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 7 listopada 2022 r. znak: DLI-II.7620.1.2021.ML.29 w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra oddala skargę
Minister Rozwoju i Technologii (Minister) decyzją z 7 listopada 2022 r. DLI-II.7620.1.2021.ML.29, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 9q ust. 5 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1984, ze zm., dalej "u.t.k."), po rozpatrzeniu odwołań [...] Sp. z o.o., [...]Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. – wszystkie z siedzibą w [...], [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], Zakładów [...]S.A. w [...], E C od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 24 sierpnia 2020 r. nr 88/SPEC/2020 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji pn. "Budowa II linii metra w WArszawie - III etap realizacji odcinka zachodniego od szlaku za stacją [...]»[...] « do stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...]wraz z STP [...] w zakresie Stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...]wraz z połączeniem SPT [...]z układem kolejowym PKP", sprostowanej postanowieniami z 25 listopada 2020 r. nr 1404/SAAB/2020 i z 14 grudnia 2020 r. nr 1492/SAAB/2020,
I. Uchylił w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji:
– na stronie 1, w wierszu 3-6, licząc od dołu strony, zapis:
"II. Na podstawie art. 9q ust. 1 pkt 1 u.t.k. ustalił linie rozgraniczające teren dla przedmiotowej inwestycji, na terenie miasta st. Warszawy Dzielnicy [...] i gminy [...]powiat [...], obejmujące nieruchomości wskazane poniżej (w nawiasach podano numery działek ewidencyjnych po podziale):",
– na stronie 3, w wierszu 11-26, licząc od góry strony, zapis:
"Proponowany przebieg linii metra z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych przedstawiono na 9 arkuszach mapy w skali 1:500, oznaczonych numerami od 2.1 do 2.9 w załączniku nr 2, stanowiącym integralną część niniejszej decyzji. Linię rozgraniczającą teren planowanej inwestycji oznaczono, na mapach w załączniku nr 2, linią przerywaną koloru niebieskim. Linia rozgraniczająca teren niezbędny dla planowanych obiektów budowlanych obejmuje następujące kategorie nieruchomości wchodzących w zakres planowanego przedsięwzięcia:
1. działki ewidencyjne będące własnością [...] - w załączniku nr 2 zakreskowane kolorem brązowym;
2. działki bez zmiany stanu prawnego dla których [...] uzyska prawo do dysponowania nieruchomością na zasadach ogólnych - w załączniku nr 2 zakreskowane kolorem zielonym;
3. działki ewidencyjne do przejęcia na rzecz [...] - w załączniku nr 2 oznaczone kolorem różowym;
4. działki ewidencyjne na których występują ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości - w załączniku nr 2 oznaczone kolorami: żółtym,.",
– zapis w pkt 2.1.2 pn. "Ustalenia dotyczące ochrony środowiska i ochrony przyrody", na stronie 7, w wierszu 1-23, licząc od dołu strony, i na stronie 8, w wierszu 1-7, licząc od góry strony,
– na stronie 2, w wierszu 1-2, od dołu strony, zapis w brzmieniu ustalonym ww. postanowieniami prostującymi nr 1404/SAAB/2020 z dnia 25 listopada 2020 r. znak: WI-l.747.2.2.2020.EA(MP) i Nr 1492/SAAB/2020 z dnia 14 grudnia 2020 r. znak: WI-l.747.2.2.2020.EA(MP):
"Obręb ewidencyjny [...]- działki o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...] [...] [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...],;",
– arkusze nr: 2, 7, 8 i 9 mapy w skali 1:500 przedstawiającej proponowany przebieg metra, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych, stanowiące załączniki nr: 2.2, 2.7, 2.8 i 2.9 do zaskarżonej decyzji,
i orzekł w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji:
– ustalenie, w miejsce uchylenia, na stronie 1, w wierszu 3-6, licząc od dołu strony, nowego zapisu: "Przedmiotowa inwestycja zlokalizowana jest na nieruchomościach wskazanych poniżej (w przypadku działki ulegającej podziałowi - w nawiasie podano numer działki po podziale):",
– ustalenie, w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji, poprzez dodanie, na stronie 2, po zapisie znajdującym się w wierszu 11, licząc od góry strony, nowego zapisu:
"II. Na podstawie art. 9q ust. 1 pkt 1 u.t.k. ustalił :Linię rozgraniczającą teren inwestycji oznaczono linią przerywaną koloru czerwonego na mapach w skali 1:500 przedstawiających proponowany przebieg metra, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych, stanowiących załączniki do decyzji w przedmiocie ustalenia lokalizacji niniejszej inwestycji w zakresie obiektów metra.
Ponadto, na ww. mapach w skali 1:500 przedstawiających proponowany przebieg przedmiotowej inwestycji:
1. linią przerywaną koloru granatowego - oznaczono granice terenu objętego inwestycją (teren niezbędny dla planowanych obiektów budowlanych),
2. szrafem w postaci koloru różowego - oznaczono teren do przejęcia na rzecz [...] ,
3. szrafem w postaci koloru żółtego - oznaczono nieruchomości, w stosunku do których decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji dla obiektów metra ma wywołać skutek w postaci ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości, o którym mowa w art. 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k,
4. szrafem w postaci zakratkowania koloru pomarańczowego - oznaczono działki ewidencyjne będące własnością [...] ,
5. szrafem w postaci zakratkowania koloru zielonego - oznaczono działki ewidencyjne dla których inwestor uzyska prawo do dysponowania nieruchomością na zasadach ogólnych.",
– ustalenie, w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji, w miejsce uchylenia, w pkt 2.1.2 pn. "Ustalenia dotyczące ochrony środowiska i ochrony przyrody", na stronie 7 i 8, nowego zapisu:
"Ustalam obowiązek realizacji przedmiotowej inwestycji zgodnie z warunkami zawartymi w decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] lutego 2020 r., znak: [...], ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie II linii metra w Warszawie - III etap realizacji odcinka zachodniego, od szlaku za stacją [...] "[...]" do Stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...], wraz z STP [...]według wariantu 1 (inwestycyjny proponowany przez wnioskodawcę) oraz w decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 18 stycznia 2021 r., znak: DOOŚ-WDŚZIL.420.6.2020.KM (DOOŚ-WDŚ/ZIL.420.12.2020.KM), uchylającej w części i umarzającej w tym zakresie postępowanie organu pierwszej instancji, uchylającej w części i orzekającej w tym zakresie co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymującej w mocy ww. decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...]z [...] lutego 2020 r., znak: [...],
– ustalenie, w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji, w miejsce uchylenia, na stronie 2, w wierszu 1-2, licząc od dołu strony, nowego zapisu:
"Obręb ewidencyjny [...]- działki o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...] [...] [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...];",
– zatwierdzenie, w miejsce uchylenia, arkuszy nr: 2, 7, 8 i 9 mapy w skali 1:500 przedstawiającej proponowany przebieg metra, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych, stanowiących załączniki nr: 1.1, 1.2, 1.3 i 1.4 do niniejszej decyzji.
II. Uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej działki nr [...], z obrębu [...]oraz działki nr [...], z obrębu [...] i umarzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie.
III. W pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.
IV. Umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odwołań [...]Sp. z o.o. z siedzibą w [...], Zakładów [...]S.A. z siedzibą w [...], E C.
1) E C - w piśmie z 28 grudnia 2020 r.
Minister wskazał, że zgodnie z art. 9o ust. 3 u.t.k., do wniosku załączono mapy przebiegu inwestycji i mapy z projektem podziału nieruchomości. Określono też zmiany w przeznaczeniu, zagospodarowaniu i uzbrojeniu terenu, nieruchomości do przejęcia na rzecz [...] i wykaz nieruchomości podlegających ograniczeniu w sposobie korzystania (art. 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k.) Dołączono wymagane opinie (art. 9o ust. 3 pkt 4 u.t.k.) i dowody potwierdzające doręczenie wystąpień o ich wydanie, decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] lutego 2020 r. ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla ww. przedsięwzięcia.
Wojewoda 9 marca 2020 r. zawiadomił wnioskodawcę, właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem na adres wskazany w katastrze nieruchomości, a pozostałe strony w drodze obwieszczeń.
W dniu 24 sierpnia 2020 r. wydał opisaną na wstępie decyzję informując o jej wydaniu w trybie art. 9q ust. 2 u.t.k., a pozostałe strony w drodze obwieszczeń.
Minister uznał za błędne zapisy na str. 3 decyzji wskazujące, że linię rozgraniczającą teren planowanej inwestycji oznaczono, na mapach w załączniku nr 2, linią przerywaną koloru niebieskiego oraz zapisy w pkt II, że linie rozgraniczające teren inwestycji obejmują nie tylko dzielone działki, ale i działki przejmowane w całości, ograniczone w korzystaniu, będące już własnością inwestora i działki dla których uzyskał prawo do dysponowania na cele budowalne na zasadach ogólnych.
Przytoczył art. 9q ust. 1 pkt 1 u.t.k. (w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z 9 stycznia 2020 r. oraz art. 9s ust. 2 u.t.k.
Wskazał, że z legendy mapy przebiegu metra, z terenem - załącznik nr 2.1-2.9, linią przerywaną granatową (a nie niebieską ) oznaczono "zakres objęty wnioskiem - teren niezbędny dla planowanych obiektów budowlanych". Na arkuszach ww. mapy, uwidoczniono - oprócz ww. linii - oznaczono czerwoną linią przerywaną "projektowane linie podziału nieruchomości wraz z numerami działek po podziale". Z mapy tej wynika, że granatowa linia przerywana i czerwona nie pokrywają się (granatowa ma zasięg szerszy niż czerwona). Ww. linia koloru granatowego stanowi zatem oznaczenie terenu objętego inwestycją (zgodnie z legendą mapy), a nie linię rozgraniczającą teren inwestycji, która zgodnie z ww. art. 9s ust. 2 u.t.k., stanowi linię podziału nieruchomości. Linię rozgraniczającą teren inwestycji, stanowiącą linię podziału nieruchomości, oznaczono bowiem czerwoną linią przerywaną. Dlatego w pkt II decyzji nieprawidłowo wskazano, że linie rozgraniczające teren inwestycji obejmują działki: przejmowane w całości, ograniczone w korzystaniu, będące już własnością inwestora i działki dla których inwestor uzyska prawo do dysponowania nimi na cele budowalne na zasadach ogólnych, bowiem, po pierwsze, linie rozgraniczające teren inwestycji nie mogą obejmować tego rodzaju nieruchomości, skoro zgodnie z ww. art. 9s ust. 2 u.t.k., stanowią one linię podziału nieruchomości, a po drugie, stwierdzenie to nie ma pokrycia na mapie przebieg inwestycji, gdzie opisane objęto odrębnym oznaczeniem.
Ponadto podkreślił, że w wyniku odwołań od decyzji środowiskowej wydano decyzję reformatoryjną - uchylającą w części i umarzającą w tym zakresie postępowanie, uchylającą w części i orzekająca w tym zakresie co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymująca w mocy decyzję RDOŚ.
Decyzja GDOŚ wydana została już po wydaniu decyzji Wojewody, a więc warunki środowiskowe wynikają zarówno z obu ww. decyzji.
Następnie zauważył, że zgodnie z art. 9q ust. 1 pkt 7 u.t.k., decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej zawiera oznaczenie nieruchomości lub ich części, według katastru nieruchomości lub map z projektami podziału nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Analizując w tym kontekście zapisy pkt IV decyzji Wojewody (sprostowanego ww. postanowieniami Wojewody z 25 listopada 2020 r. i 14 grudnia 2020 r.) stwierdził, że działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]i [...]z obr. [...]- na wniosek inwestora – przekazano na własność inwestorowi, w sytuacji gdy, zgodnie z księgami wieczystymi już są one własnością .[...] .
Zaznaczył, że w piśmie Zarządu Transportu Miejskiego z 10 lutego 2022 r. wskazano, że: "W wyniku ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 06.09.2021 r. stwierdzającej m.in. nieważność orzeczenia z 1949 r., Skarb Państwa utraci prawo własności m.in. działek ew. nr: [...] [...] [...], [...], [...], cz. [...]cz. [...], cz. [...], [...], cz. [...]i cz. [...]z obrębu [...], stanowiących obecnie własność [...] . Ponieważ [...] nabyło z mocy prawa prawo własności ww. działek ew., co potwierdzono decyzjami komunalizacyjnymi wydanymi w latach 1997-2001 (nr [...]z [...] 07.2000 r. nr [...]z [...].07.2000 r., nr [...] z [...] 01.1997 r. nr [...] z [...].01.1997 r., nr [...]z [...].09.2001 r., nr [...]z [...].07.2000 r.), obecnie nie jest możliwe w związku ze znowelizowanym przepisem ark 156 § 2 K.p.a. stwierdzenie nieważności tych decyzji".
W piśmie tym wskazano, że: "W związku z powyższym wyjaśniamy, iż w dacie wydania decyzji nr 88/SPEC/2020 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra tj. w dniu 24.08.2020 r. istniało ryzyko wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnych przyznających [...] prawo własności tych działek. Nie wskazanie ich w decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra jako działek do przejęcia na rzecz [...] skutkować mogłoby brakiem posiadania przez Miasto tytułu prawnego do tych nieruchomości a tym samym brakiem możliwości realizacji inwestycji na tym terenie. Dopiero po dniu 16.09.2021 r., tj. po nowelizacji przepisu art. 156 § 2 K.p.a., brak jest możliwości stwierdzenia nieważności decyzji stanowiących podstawę prawną tytułu własności [...] ".
Z pisma inwestora z 19 maja 2022 r. i pisma ZTM wynika, że ww. działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...] [...] [...] [...], [...], [...], [...], [...],obr. [...], nie powinny być wywłaszczone na rzecz [...] , bo już są jego własnością, czego nie zmieniła decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r., w pkt 1: uchylającej decyzję z 17 maja 2017 r. w zakresie działek ew.z obrębu [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...] [...] [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...] oraz w zakresie w jakim orzekła o działkach ewidencyjnych z obrębu 6-14-01 nr: cz. 1/1 i 3;
– w pkt 2: stwierdzającej, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r., znak: UR.2.1.2/42/48, w punkcie pierwszym uchylające orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 1945 r. L.dz.271/45-Pr, w punkcie drugim uznające, iż nieruchomość ziemska "[...]" - położona w gminie [...], powiat [...]o obszarze 91,3086 ha, w tym 50 ha użytków rolnych, będących własnością J i P małżonków W, przeszła w dniu 13 września 1944 r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej i podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zostało wydane z naruszeniem prawa, w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...]nr: [...], cz. [...]i [...], oznaczonych na mapie stanowiącej załącznik do decyzji, wchodzących w skład dawnego majątku "Osada Nr [...]", będącego własnością Zakładów [...]- lecz nie stwierdzającej nieważności tego orzeczenia z powodu wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych;
– w pkt 3: stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 rw części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...]nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...][...][...], [...], [...], [...] [...] [...] [...], [...], [...], [...], [...],obr. [...], oraz w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...]nr: cz. [...] i [...], oznaczonych na mapie stanowiącej załącznik do decyzji, wchodzących w skład dawnego majątku "Osada Nr [...]", będącego własnością Zakładów [...].
Stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 2 czerwca 1949 r., w zakresie działek nr: [...], [...], [...] [...], [...], [...] (w części), [...] (w części), [...] (w części), [...], [...] (w części) i [...] (w części), z obr. [...], nie spowodowało, że działki te stały się z powrotem własnością poprzedniego właściciela (Z-dy [...]). Bezpośrednim skutkiem stwierdzenia w części nieważności ww. orzeczenia, nie jest możliwość spowodowania istotnej zmiany stosunków w sferze prawa własności ww. działek. Restytucja odebranego mienia możliwa jest jednie po przeprowadzeniu odrębnego postępowania przed sądem powszechnym na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2022 r. poz. 1728, ze zm. – u.k.w.h.).
Powyższe działki decyzjami komunalizacyjnymi z [...]stycznia 1997 r. nr [...] i [...]oraz decyzjami z [...] lipca 2000 r. nr [...], nr [...], nr [...], z [...]września 2001 r., nr [...], przeszły z mocy prawa 27 maja 1990 r. na własność Miasta Stołecznego Warszawy. Wydane je na podstawie ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Z akt wynika, że spółka Zakłady [...]wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, a postępowania w lipcu 2014 r. zawiesił Minister Administracji i Cyfryzacji - do prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności z 2 czerwca 1949 r..
Organ dodał, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej "nowela k.p.a"). Na podstawie art. 1 tej ustawy nowe brzmienie uzyskał art. 156 § 2 k.p.a., zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Natomiast do art. 158 k.p.a. dodano § 3 w brzmieniu: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Jednocześnie art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej k.p.a. stanowi o tym, iż do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą k.p.a. Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem umarza się z mocy prawa.
W ocenie Ministra, zaszła więc konieczność skorygowania załączników graficznych decyzji, w których działki te oznaczono różowym szrafem co w legendzie oznacza: "działki do przejęcia na rzecz [...] ". W piśmie z 5 lipca 2022 r., Minister wezwał zatem inwestora do dostarczenia map przebiegu inwestycji, uwzględniających zastąpienie szrafa koloru różowego (oznaczonego w legendzie jako: "działki do przejęcia na rzecz [...] ") na działkach nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], z obrębu [...], szrafem w postaci pomarańczowego zakratkowania (w legendzie jako: "działki będące własnością [...] "). Przy piśmie z 13 lipca 2022 r. inwestor złożył ww. dokumenty.
W konsekwencji należało - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. – wprowadzić opisane zmiany.
Podkreślił, że:
- skorygował błędny w pkt II decyzji Wojewody i uwzględnił, że linia rozgraniczająca teren inwestycji, stanowiąca linię podziału nieruchomości, została oznaczona czerwoną linią przerywaną (zał. Graf. nr 2.1 do 2.9) i wskazał sposób oznaczenia granic inwestycji, zgodnego z oznaczeniem na ww. załączniku graficznym do decyzji Wojewody.
Zmienił pkt IV decyzji, poprzez wyłączenie działek nr: [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...]i [...] obr. [...], z przejścia na własność m.st Warszawy, wobec korekty ww. załącznika graficznego. Uchylił też pkt 2.1.2 w zakresie, w jakim odnosiły się do obowiązku zachowania warunków i wymagań decyzji środowiskowej i ustalił nowe zapisów uwzględniające decyzję środowiskową. W pkt I-II uznał, że nie naruszają one art. 15 k.p.a.
W zakresie pkt IV decyzji - umorzenia postępowania odwoławczego co do odwołań [...]), E C i Zakładów [...]– powołując się na art. 127 § 1 k.p.a. – Minister stwierdził, że przepisy rozdziału 2b u.t.k. "Szczególne zasady i warunki przygotowania inwestycji dotyczących linii kolejowych", mają charakter wyjątkowy. Wynika to nie tylko z art. 9r ust. 2 wyłączającego możliwość uchylenia całej decyzji czy stwierdzenia jej nieważności w sytuacji gdy wadą dotknięta jest część decyzji, ale i faktu, że przepisy tej ustawy wyłączają stosowanie innych ustaw (por. art. 9yc, art. 9ad ust. 3 u.t.k.). Konsekwencją powyższego jest to, że przepisy tej ustawy powinny być wykładane ściśle. W myśl art. 3 ust. 7 u.t.k. przepisy rozdziału 2b tej ustawy stosuje się odpowiednio do metra.
Minister podkreślił, że ustawa nie definiuję strony postępowania. Z u.t.k. wynika jedynie, że stroną z pewnością jest inwestor. Katalog "pozostałych stron" musi być więc ustalany w oparciu o art. 28 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 9o ust. 2 u.t.k., do postępowania w sprawach dotyczących wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem przepisów ustawy o transporcie kolejowym. Do kręgu "pozostałych stron" zaliczyć można właścicieli, użytkowników wieczystych nieruchomości i podmioty, którym przysługują inne ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości objętych wnioskiem.
Omawiając, w świetle art. 28 k.p.a. - różnice między interesem prawnym a interesem faktycznym Minister zaznaczył, że samo uczestniczenie podmiotu w postępowaniu nie czyni z niego strony. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 k.p.a. i nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć.
Z odwołania [...] i wyjaśnień w piśmie z 5 marca 2021 r. wynika, że złożyła odwołanie z ostrożności procesowej, gdyż pomimo sprzedaży działek nr: [...], [...] i [...] obr. [...], spółce [...], Wojewoda skierował do niej zawiadomienie o wydaniu decyzji. Z tego faktu spółka wywiodła, że ma interes prawny, bowiem w innym przypadku doszłoby do naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Zdaniem Ministra, [...]) nie jest właścicielem nieruchomości objętej decyzją, skoro sprzedała m.in. opisane działki. Spółka [...] wniosła odwołanie (podnosząc tożsame zarzuty jak [...]), a następnie poinformowała, że 15 kwietnia 2021 r. sprzedała działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]spółce [...]. Dlatego to spółka [...]ma interes prawny w tej sprawie.
Podobnie E C nie figuruje w dokumentach jako właściciel, użytkownik wieczysty, jak i nie przysługujące jej ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości objętych wnioskiem. Organ wskazał, że działki na które wskazuje odwołująca nr [...] i nr [...]obr. [...]i nr [...]i nr [...]obr. [...]oraz nr [...]i nr [...]obr. [...]objęte są inną decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie metra z 19 maja 2020 r., nr 46/SPEC/2020. Jest też właścicielką działek sąsiednich objętych decyzją Wojewody z 29 kwietnia 2020 r., nr 36/SPEC/2020 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra. Od obu decyzji wniosła odwołania.
Natomiast to, że jest ona stroną w sprawach ustalenia lokalizacji obiektów metra w zakresie wentylatorni V2, stacji C1 z szybem startowym C1, nie oznacza, że jest stroną całego zamierzenia. Ocena legitymacji skarżącej dokonywana w ramach tego postępowania, dotyczy wyłącznie lokalizacji Stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...]z połączeniem SPT [...]z układem kolejowym PKP, która ograniczeń nie powoduje.
Minister zaznaczył, że z KW [...]dla m.in. działki nr [...]i nr [...], z [...] oraz działki nr [...]i nr [...], z obrębu [...]wynika, że są to działki drogowe zajęte pod ul. [...]i [...]. Z kolei w KW [...], dot. działek nr [...]i nr [...], z obrębu [...]podano "R - grunty orne". Działki skarżącej leżą po prawej stronie ul. [...]w kierunku na [...]i. Natomiast teren inwestycji znajduje się po drugiej stronie ul. [...]w znacznym oddaleniu.
Organ dodał, że art. 9q ust. 1 pkt 3 u.t.k. określa jedynie element składowy decyzji tj. warunki wynikające z prawnie chronionych potrzeb ochrony środowiska, zabytków i dóbr kultury współczesnej i obronności państwa. Źródło uprawnienia lub obowiązku z art. 28 k.p.a., musi dotyczyć wprost podmiotu domagającego się czynności organu, co nie ma w tej sprawie miejsca.
W ocenie Ministra, materiał dowodowy i argumentacja Zakładów [...]również nie potwierdza, że spółce przysługuje przymiot strony. Z materiału dowodowego nie wynika, że spółka jest właścicielem, użytkownikiem wieczystym, czy przysługuje jej ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości objętych wnioskiem.
Z KW Nr: [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...] [...], wynika, że właścicielem działek nr: [...], [...], [...] [...], z obrębu [...]jest [...] . Spółka podniosła, że dla działki nr [...]prowadzona jest druga księga wieczysta dawna: " [...]" (nr inw. [...]), gdzie ujawniono prawo własności Skarbu Państwa.
Księgi wieczyste nie potwierdzają zatem prawa własności spółki do ww. działek. Dla oceny interesu prawnego spółki nie ma też znaczenia, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z 6 września 2021 r. znak: GZ.rn.625.39.2020:
– stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., znak: UR.2.1.2/42/48, m.in. w części dotyczącej działek z obrębu [...]nr: [...], [...][...], [...] [...], [...] (część), [...] (część), [...] (część), [...], [...] (część), [...] (część), [...] (część);
– stwierdził, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., znak: UR.2.1.2/42/48, zostało wydane z naruszeniem prawa, m.in. w części dotyczącej działek ewidencyjnych z obrębu [...]nr: [...], [...] (część).
Skutkiem stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nie jest zmiana prawa własności ww. działek. Tego rodzaju orzeczenie nadzorcze, niezależnie od skutku ex tunc, nie powodowało automatycznie, że ww. działki stały się własnością spółki. Stwierdzenie nieważności tego orzeczenia nie oznacza i nie musi oznaczać odzyskania własności przez spółkę. Z akt wynika, że cześć gruntów dawnej nieruchomości hipotecznej "[...] będącej przed II wojną światową, własnością spółki, wymienionych ww. decyzji z 6 września 2021 r. podlegała różnymu przekształceniom własnościowym.
Zdaniem Ministra, restytucja odebranego mienia możliwa jest jednie po przeprowadzeniu odrębnego postępowania przed sądem powszechnym na mocy art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zmiana podmiotu ujawnionego jako właściciel w księdze wieczystej nie jest bezpośrednim następstwem decyzji z 6 września 2021 r. Co więcej, w zakresie działek nr [...] i nr [...] (w części), Minister nie stwierdził nieważności orzeczenia z 2 czerwca 1949 r., a jedynie orzekł, że wydano je z naruszeniem prawa. Ograniczenie się do stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa oznacza pozostawienie w obrocie prawnym wadliwego orzeczenia i prowadzi do utrzymania skutków prawnych, które ono wywołuje.
W przypadku, gdy interes wywodzony jest z faktu legitymowania się określonym tytułem prawnym do nieruchomości, podmiot winien wykazać, że prawo do nieruchomości rzeczywiście mu przysługuje. Właściwym i w zasadzie jedynym dokumentem będzie odpis z księgi wieczystej, którą prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Wniosek znajduje dodatkowe oparcie w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustanawiający dwa domniemania prawne: że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (ust. 1), a prawo wykreślone nie istnieje (ust. 2). Domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym obejmuje dane ujawnione w działach ll-IV księgi wieczystej, a więc określenie podmiotu, któremu przysługuje prawo w niej wpisane. Spory w tym zakresie należą do spraw cywilnych, rozstrzyganych przez sądy powszechne (art. 2 § 1 i 3 w zw. z art. 1 k.p.c.).
Z tych względów organ administracyjny nie może zatem we własnym zakresie ustalać tych, doprowadzając w rezultacie do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zasada w nim wyrażona wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym w zakresie prawidłowości treści wpisów prawa (własności, użytkowania wieczystego itd.) w księgach wieczystych.
Z takich samych przyczyn, o interesie prawnym spółki nie świadczy także powołana w piśmie z 23 grudnia 2021 r. okoliczność, że Sąd Rejonowy dla [...]w [...]II Wydział Cywilny uwzględnił jej wniosek w przedmiocie zabezpieczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej KW [...]dz. nr [...] stanowiącą własność Skarbu Państwa), a rzeczywistym stanem prawnym, poprzez wpisanie ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu uzgodnieniowym.
Nie była zatem dopuszczalna próba obalenia w tym postępowaniu wynikającego z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemania zgodności wpisu prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Zakłady [...]posiadają w tej sprawie wyłącznie interes faktyczny, nie łączący się ze statusem strony. Nie ma przepisów prawa materialnego lub formalnego, które mogłyby być źródłem interesu prawnego w tym postępowaniu. Powołując się na orzecznictwo Minister stwierdził, że interes prawny chroniony w postępowaniu w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji w zakresie linii kolejowej ma tylko ten, kto ma tytuł prawny do nieruchomości w dacie rozstrzygania w sprawie, a nie podmiot, który takiego tytułu dopiero dochodzi. Zdarzenia przyszłe i w dużym stopniu niepewne nie stanowią o interesie prawnym podmiotu, któremu nie przysługuje prawo rzeczowe, a jedynie roszczenie o ustanowienie takiego prawa w przyszłości. Ekspektatywa nabycia odebranego prawa własności, nie jest źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., który nie może być potencjalny lub hipotetyczny.
Z podanych przyczyn Minister stwierdził, że zachodziła przesłanka do umorzenia postępowania odwoławczego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Rozpatrując odwołania spółki [...], spółki [...] i spółki [...], Minister wskazał, że organy nie są uprawnione do wyznaczania i korygowania trasy inwestycji kolejowej, ani do zmiany proponowanych rozwiązań.
Dodał, że zgodnie z art. 9o ust. 3 pkt 1 i 3 u.t.k., to inwestor we wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej decyduje o jej przebiegu oraz o wielkości terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych, załączając mapy przedstawiające proponowany przebieg inwestycji oraz mapy zawierające projekty podziałów nieruchomości. Zarówno wojewoda, jak i organ odwoławczy, mogą działać tylko w granicach tego wniosku i nie mają możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji. Ocenie organów podlega tylko zgodność z prawem planowanego przedsięwzięcia, w tym spełnienie warunków wskazanych w u.t.k., a zgodnie z art. 9ae u.t.k. nie można uzależniać wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej od spełnienia świadczeń lub warunków nieprzewidzianych obowiązującymi przepisami.
Organ nie może modyfikować wniosku inwestora, ani też korygować przebiegu linii. Nie ma kompetencji do oceny jej celowości, czy słuszności ewentualnej realizacji inwestycji w inny sposób. Inwestor jest kreatorem miejsca, sposobu i kształtu realizacji inwestycji, a organ wyznacza granice tej kreacji, poprzez ocenę prawną.
Minister zaznaczył również, że w piśmie z 4 lipca 2021 r., znak: P320-ILF-POL-P-OC-0985, inwestor poinformował, iż po ponownej analizie zakresu terenu niezbędnego do realizacji inwestycji uwzględniającego bieżące uwarunkowania, podjął decyzję o wyłączeniu z zakresu inwestycji działki nr [...], z obrębu [...], będącej w użytkowaniu wieczystym spółki [...], oraz działki nr [...], z obrębu [...], stanowiącej własność spółki [...]. Zatem inwestor wniósł o wyłącznie tych działek z zakresu decyzji Wojewody.
Mając na uwadze ww. wniosek inwestora z 4 lipca 2021 r. o rezygnację z objęcia zakresem przedmiotowej inwestycji ww. działki nr [...], z obrębu [...] i ww. działki nr [...], z obrębu [...], Minister uznał należy, iż postępowanie prowadzone w przedmiocie tych działek stało się bezprzedmiotowe. Stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a., w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 kpa, to brak przedmiotu postępowania. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje wtedy, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie ma postaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed rozstrzygającym w sprawie organem pierwszej instancji.
W piśmie z 4 lipca 2021 r. inwestor wniósł o wyłączenie z zakresu przedmiotowej inwestycji ww. działek nr [...], z obrębu [...]i nr [...]z obrębu [...], a co za tym idzie zrezygnował z zajęcia tych działek pod ustalenie lokalizacji rzeczonej inwestycji. Niezależnie od tego, w jakim czasie okoliczność taka zaistnieje, organ rozpoznający sprawę ma obowiązek ją uwzględnić.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w punkcie II niniejszej decyzji, Minister uchylił decyzję Wojewody w części dotyczącej działek nr [...], z obrębu [...] oraz nr [...]z obrębu [...]oraz umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w tym zakresie. Natomiast w pkt I niniejszej decyzji Minister dokonał odpowiednich zmian w załączniku graficznym do zaskarżonej decyzji przedstawiającym lokalizację inwestycji, wynikających z wyłączenia ww. działek z zakresu przedmiotowej inwestycji.
Mając powyższe na uwadze Minister uznał, że bezprzedmiotowym jest odnoszenie się do zarzutów spółki [...]i spółki [...] kwestionujących przebieg inwestycji przez teren ww. działek, skoro inwestor uwzględnił żądania odwołań o wyłączenie z zakresu inwestycji działek skarżących spółek.
Wskazał natomiast, że na uwzględnienie nie zasługuje natomiast żądanie spółki [...]dotyczące objęcia zakresem inwestycji działki nr [...]z obrębu [...] i wybudowanie na tej działce drogi publicznej i o parametrach drogi gminnej.
Zaznaczył, że w przypadku inwestycji liniowych zakres chronionego interesu prawnego stron jest zasadniczo determinowany tym, na ile przedmiotowa inwestycja oddziałuje na ich prawa rzeczowe wynikające zwłaszcza z własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego. Każdy z właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości oraz osób mających inne prawa do nieruchomości jest stroną decyzji lokalizacyjnej wydawanej na podstawie ustawy o transporcie kolejowym, ale tylko w części dotyczącej jego nieruchomości. Założenie to pozwala na stwierdzenie, iż spółka [...]nie posiada interesu prawnego do żądania zmiany lokalizacji inwestycji, poprzez objęcie jej zakresem ww. działki nr [...] i wybudowaniem na tej działce przez inwestora drogi publicznej.
W postępowaniu w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji dla obiektów metra, organ jest związany wnioskiem inwestora, co do kształtu i przebiegu inwestycji. Organ wydający decyzję dotyczącą ustalenia lokalizacji inwestycji w zakresie metra dokonuje wyłącznie oceny prawnej dopuszczalności lokalizacji inwestycji we wnioskowanym miejscu i nie posiada kompetencji do ingerowania, poprzez wyznaczanie, korygowanie, czy zmianę w proponowany kształt i przebieg inwestycji, jak również nie jest kompetentny do oceny przesłanek społecznych i ekonomicznych powstającej inwestycji. Gospodarzem projektu inwestycji jest tylko inwestor. Związany charakter decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie metra oznacza, że w przypadku spełnienia przewidzianych prawem przesłanek właściwy organ ma bezwzględny obowiązek wydania pozytywnego rozstrzygnięcia, tj. ustalenia lokalizacji inwestycji. Stosownie bowiem do przepisu art. 9ae u.t.k., nie można uzależnić wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra od spełnienia świadczeń lub warunków nieprzewidzianych obowiązującymi przepisami.
W piśmie z 17 marca 2022 r., znak: P320-ILF-POL-P-OC-1078, inwestor podkreślił, iż decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej została wprowadzona do systemu prawnego w celu umożliwienia realizacji w warunkach uproszczonych (uprzywilejowanych) inwestycji w zakresie linii kolejowej (w niniejszej sprawie: realizacji inwestycji w zakresie metra). Wyjaśnił, iż zakres objęty wnioskiem lokalizacyjnym został wyznaczony w minimalny sposób tak, aby zapewnić budowę obiektów metra, niezbędnej infrastruktury technicznej do obsługi metra, a także obejmujący niezbędne przebudowy infrastruktury kolidującej, w tym drogi. Inwestor przekazał, iż obsługa komunikacyjna terenu Stacji-Techniczno-Postojowej od północnego-zachodu została zaplanowana od ul. [...] , drogą wewnętrzną stanowiącą dojazd do Instytutu Fizyki i projektowanym dojazdem długości około 140 m. Niezbędne przebudowy układu drogowego mieszą się w zakresie wydanej decyzji Wojewody. Inwestor wskazał, iż wnioskowana przez skarżącą spółkę budowa drogi publicznej na ww. działce nr [...] nie wynika z budowy obiektów metra ujętych w treści decyzji Wojewody i nie wiąże się w żaden sposób z rzeczoną inwestycją w zakresie obiektów metra.
Odnosząc się natomiast do odwołania spółki [...], Minister stwierdził, że na uwzględnienie nie zasługuje zarzut dotyczący naruszenia art. 9q ust. 1 pkt 4 u.t.k., poprzez nieuwzględnienie w decyzji Wojewody interesów skarżącej spółki, jako strony postępowania i właściciela działek objętych decyzją, co stanowi naruszenia zasady proporcjonalności oraz może prowadzić do faktycznego pozbawienia możliwości prowadzenia obiektu handlowego posadowionego na nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją.
Na podstawie decyzji Wojewody dokonano podziału należącej do skarżącej spółki działki nr [...], z obrębu [...]na działki nr [...]i nr [...], jak również przeprowadzono wywłaszczenie wydzielonej działki nr [...]oraz ustanowiono ograniczenie w korzystaniu, na podstawie 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k., z działki nr [...] (powstałej z podziału ww. działki nr [...]) oraz pozostałych działek skarżącej spółki nr [...] i nr [...] z obrębu [...].
Zgodnie z art. 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k., decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej określa ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości w celu zapewnienia prawa do wejścia na teren nieruchomości dla prowadzenia inwestycji kolejowej, w tym dokonania związanej z nią budowy lub przebudowy układu drogowego lub urządzeń wodnych, lub założenia i przeprowadzania na nich ciągów drenażowych przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także prac związanych z konserwacją, utrzymaniem lub usuwaniem awarii.
Minister stwierdził, że objęcie inwestycją ww. działek nie narusza prawa. W piśmie z 14 maja 2021 r., inwestor wskazał, że teren wyznaczono w minimalny sposób tak, aby zapewnić rozbiórkę i budowę linii elektroenergetycznych, a następnie ich eksploatację oraz budowę obiektów Stacji-Techniczno-Postojowej [...]m.in. budynku nastawni wraz z infrastrukturą techniczną, układu drogowego ww. stacji. Analiza decyzji Wojewody nie daje podstaw, by uznać, że ingerencja w prawo własności spółki [...]była nieproporcjonalna do użytych środków.
Według art. 9q ust. 1 pkt 4 u.t.k., elementem decyzji są wymagania dotyczące ochrony interesów osób trzecich. Decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej powinna określać wymagania dotyczące ochrony interesów osób trzecich, jednak w zakresie właściwym dla tego postępowania. Wymagania te muszą zawierać ogólne, podstawowe informacje o działaniach jakie musi przedsięwziąć lub uwzględnić inwestor chcąc realizować planowane przedsięwzięcie, dla ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich. Ochrona interesów osób trzecich w tym postępowaniu nie może być oceniana tak szeroko, jak w kolejnym postępowaniu inwestycyjnym - pozwoleniu na budowę. Zasada ta znajduje konkretyzację w Prawie budowlanym, które wskazuje, że obiekt budowlany należy projektować, budować i utrzymywać zgodnie z przepisami i w sposób zapewniający właśnie m.in. ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich. Wojewoda na str. 9 decyzji ustalił, że w projektowaniu inwestycji i pracach związanych z jej realizacją należy uwzględnić interesy osób trzecich, a w szczególności zapewnić dostęp do drogi publicznej, możliwość korzystania z wody, kanalizacji, energii elektrycznej, cieplnej oraz ze środków łączności, ochronę przed uciążliwościami powodowanymi przez hałas, wibracji, zakłócenia elektryczne, promieniowanie, ochrony przed zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby.
Natomiast skutki ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości na mocy art. 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k., oceniane są w odrębnych postępowaniach. Regulację art. 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k. należy interpretować w powiązaniu z art. 9q ust. 1a tej ustawy. W myśl tego przepisu, do ograniczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 6, stosuje się odpowiednio przepisy art. 124 ust. 4-7 oraz art. 124a u.g.n. Zgodnie z art. 124 ust. 4 u.g.n., na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego nie jest możliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu przysługuje od inwestora odszkodowanie. Art. 124 ust. 5 u.g.n. przyznaje właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości prawo żądania nabycia od niego w drodze umowy własności lub prawa użytkowania wieczystego, jeżeli założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów i urządzeń uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem.
Organ w takiej sprawie nie jest kompetentny do oceny przesłanek ekonomicznych i społecznych inwestycji. Do organu należy jedynie ocena wniosku pod względem zgodności z prawem.
Za niezasadne Minister uznał zarzuty dotyczące naruszenia:
– art. 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k., poprzez brak wskazania precyzyjnego sposobu ograniczenia w korzystaniu z działek skarżącej spółki,
– art. 107 § 1 pkt 5 i 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedoprecyzowanie w sposób wystarczający i jednoznaczny rozstrzygnięcia Wojewody i sposobu realizacji obowiązków, w tym sposobu ograniczenia w korzystaniu z działek spółki.
Minister wyjaśnił, że istotą tego postępowania jest określenie czy inwestycja może być realizowana. Z tej racji decyzja nie określa szczegółowych rozwiązań. Ich konkretyzacja nastąpi w postępowaniu dotyczącym pozwolenia na budowę.
Nie jest więc zasadne wymaganie od organu na tym etapie określenie szczegółowego zakresu ograniczenia nieruchomości. Minister podkreślił, że dla ustanowienia służebności publicznej na mocy art. 9q ust. 1 pkt 6 u.t.k, ustawodawca używa pojęcia: "zapewnienie prawa do wejścia na teren nieruchomości dla prowadzenia inwestycji kolejowej, w szczególności dokonania związanej z nią (...)". Z tych względów, bezpodstawne są żądania spółki w pkt 5 odwołania zmiany decyzji. Decyzja lokalizacyjna nie określa bowiem kolejności i sposobu wykonywania robót, ani organizacji dojść i dojazdów do obiektów w sąsiedztwie terenów, na których prowadzone będą roboty budowlane.
Dalej Minister szczegółowo odpowiedział na zarzuty naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. i art. 73 k.p.a. oraz art. 9q ust. 3 u.t.k., poprzez uniemożliwienie dostępu do pełnej treści decyzji, wraz z załącznikami.
Skargę wniosła spółka Zakład [...]S.A. z siedzibą w [...], zaskarżając decyzję w całości (w zakresie pkt I, II, III i IV) i zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy :
1.art. 28 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 i 6 u.t.k. w zw. z art. 140 k.c. i art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że interes prawny posiadają (poza inwestorem) jedynie te podmioty, które są ujawnione w księgach wieczystych jako właściciele nieruchomości objętych wnioskiem, użytkownicy wieczyści oraz podmioty, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe;
2. podczas gdy Minister winien uwzględnić, że z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych wynika, że dla stwierdzenia interesu prawnego (art. 28 k.p.a.) wymagany jest jedynie związek o charakterze materialnoprawnym pomiędzy normą prawa materialnego a sytuacją prawną podmiotu, to jest akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej, przy czym tego rodzaju interes prawny można uzasadniać potrzebą ochrony prawa własności (art. 140 k.c.),
3. właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości przysługuje zatem interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., aby być stroną we wszelkich postępowaniach administracyjnych, dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić lub utrudnić realizację roszczenia o jej zwrot,
4. co powinno skutkować przyjęciem, że spółka dążąca do restytucji odebranego jej bezpodstawnie mienia posiadała bezpośredni, konkretny, indywidualny i aktualny interes prawny w tym, aby wziąć udział w przedmiotowym postępowaniu i to zarówno ze względu na przysługujące jej prawo własności gruntów pochodzących z nieruchomości hipotecznej (pomimo nieujawnienia jej w księgach wieczystych) jak i ze względu na niecierpiącą zwłoki konieczność podjęcia czynności w celu ochrony tego prawa własności, w tym uprawnień właścicielskich dotyczących jego ujawnienia w księgach wieczystych, a w. przypadku jego odjęcia w decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, też uzyskania należnego z tego tytułu odszkodowania, bowiem z uwagi na jej skutki ich realizacja może być utrudniona lub uniemożliwiona,
5. Dlatego, niezależnie od domniemania z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., spółce przysługiwał status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 i 6 u.t.k. w zw. z art. 140 k.c.;
6. art. 16 § 1 oraz art. 158 § 1 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie skutków prawnych decyzji z 6 września 2021 r., którą stwierdzono nieważność orzeczenia z 2 czerwca 1949 r. w zakresie działek nr : [...],[...], [...] (część), [...] (część), [...] (część), [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (część), [...],[...], [...] (część), [...] (część), [...] (część), [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - z obrębu [...], a także [...] (część) oraz [...] - z obrębu [...], objętych wnioskiem, co skutkowało wyeliminowaniem tego orzeczenia z obrotu prawnego ex tunc, a zatem skutkowało też pozostawieniem w obrocie prawnym orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z 1 sierpnia 1945 r. (znak: L.dz.271/45-Pr), którym stwierdzono, że m in. wskazane powyżej grunty spółki nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 r. nr 4 poz. 17);
- tym samym Minister winien przyjąć, że wskutek wydania decyzji prawo własności ww. gruntów, w tym działek ew. nr: [...], [...], [...], [...] z obrębu [...]oraz nr 3[...]z obrębu [...], co do których Skarb Państwa pozostaje ujawniony - mimo sprzeczności z rzeczywistym stanem prawnym - jako właściciel we właściwych księgach wieczystych na podstawie wyeliminowanego z obrotu prawnego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. przysługuje (niezależnie od wpisów) spółce Zakłady [...]S.A.;
7. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 9o ust 2 u.t.k. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, jak również poczynieniu błędnych i zarazem dowolnych, bo nieznajdujących oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie ustaleń, z których wynika, że:
a) prawo własności działek ew.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]oraz [...]z obrębu [...]przysługuje [...] (wnioskodawcy), co wynika z wpisów w KW, dla których podstawę stanowiły decyzje stwierdzające ich nabycie na mocy ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 nr 32 poz. 191 ze zm.), a jednocześnie, w związku z wejściem w życie Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491) niemożliwym jest stwierdzenie ich nieważności, gdyż upłynął 10-letni okres od dnia ich doręczenia (art. 156 § 2 k.p.a.0;
– podczas gdy organ winien mieć na względzie, że decyzją z 6 września 2021 r. stwierdzono nieważność orzeczenia z 2 czerwca 1949 r. (UR.2.I.2/42/48) także w części ww. gruntów, co przesądza o ich nie nabyciu przez [...] z mocy prawa, na mocy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. nr 32 poz. 191) i daje podstawę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnych stanowiących podstawę wpisu prawa własności tych gruntów do ksiąg wieczystych,
– o ewentualnym spełnieniu przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a. zdecydować może, jako jedyny uprawiony, organ prowadzący postępowanie nieważnościowe co do decyzji stwierdzających nabycie własność dz. ew. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]z obrębu [...],przez [...] ; tym samym twierdzenia, że stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnych jest przedwczesne i wykracza poza właściwość rzeczową organu,
– prawo własności działki nr [...],z obrębu [...], przysługuje [...] (wnioskodawcy), wobec wpisu w dziale II KW nr [...],podczas gdy Minister winien był stwierdzić, że dla ww. gruntu w zakresie, w jakim pochodzi z nieruchomości hipotecznej "[...],," prowadzone są dwie księgi wieczyste, tj. KW nr [...], i KW dawna "v" nr inw. [...],, z pierwszej wynika, że właścicielem tego gruntu pozostaje [...] , w drugiej ujawnione prawo własności przysługujące Skarbowi Państwa,
– przy czym oba te wpisy, stosownie do art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. korzystają w jednakowym zakresie z domniemania prawdziwości,
– poczynienie prawidłowych ustaleń w tym zakresie jest natomiast istotne z uwagi na art. 9q ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 9s ust. 3 pkt 2 u.t.k.,
b) jak i na braku ustaleń z których wynika, że zgodnie z wnioskiem [...] do przejęcia na jego rzecz przeznaczono też grunty, na których inwestor nie zaplanował naziemnych obiektów budowlanych,
– organ winien zatem dojść do przekonania, że zakres planowanego wywłaszczenia znacząco wykracza poza zakres niezbędny dla realizacji tej inwestycji, a więc powinien odmówić lokalizacji linii kolejowej w kształcie wynikającym z wniosku i nie powinien orzekać na podstawie art. 9q ust. 1 pkt 6 i 7 lit. a u.t.k. o przejęciu gruntów na rzecz [...] i nałożeniu ograniczeń na ich właścicieli, w zakresie wynikającym z wniosku;
będące skutkiem naruszenia, o którym mowa w punkcie 3) lit. a) i b) powyżej:
6. naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 u.t.k. poprzez ich niezastosowanie i nie zawieszenie postępowania, pomimo istnienia zagadnienia wstępnego, do czasu prawomocnego zakończenia:
i. postępowania w sprawie usunięcia niezgodności między stanem prawnym dz. ew. [...],z obr. [...],wynikającego z KW nr [...], i KW dawnej "[...]," nr inw. [...],oraz zobowiązania [...] do wystąpienia do sądu powszechnego z pozwem, w oznaczonym przez organ terminie, a także,
ii. postępowań wszczętych przez Ministra Administracji i Cyfryzacji z wniosku spółki w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnych, o których mowa w pkt 3 lit. a powyżej, wydanych przez Wojewodę Warszawskiego o Wojewodę Mazowieckiego w latach 1997-2001;
ponadto zarzuciła naruszenie:
7. art. 9q ust. 1 pkt 1 oraz art. 9s ust. 2 u.t.k. polegające na ich błędnej wykładni, przez przyjęcie, że linie podziału wskazane we wniosku mają stanowić linie rozgraniczające teren będące elementem obligatoryjnym decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej
– podczas gdy z ww. przepisów wynika, że to linie rozgraniczające teren stanowią jednocześnie linie podziału nieruchomości, przy czym powinny obejmować całość terenu inwestycyjnego,
– co skutkowało określeniem przez Ministra linii rozgraniczającej teren (jako czerwonej linii przerywanej) w ten sposób, że nie wyznacza ona granic inwestycji tylko wskazuje sposób dokonania podział działek;
8. art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 u.t.k. poprzez jego niezastosowanie i sformułowanie rozstrzygnięcia niejednoznacznie wobec faktu, że są rozbieżności w określeniu granic inwestycji, w tym linii rozgraniczających zgodnie z art. 9q ust. 1 pkt 1 u.t.k, w części opisowej decyzji, a oznaczeniem w załącznikach graficznych;
W rezultacie spółka zarzuciła naruszenie.
9. art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 u.t.k. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania z jej odwołania, oraz art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 9r ust. 2 i art. 9o ust. 2 u.t.k. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji Wojewody i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, bowiem konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił obszerną argumentację na poparcie ww. zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021 r. poz. 137), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej - p.p.s.a.).
W świetle powyższych kryteriów skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie była decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 7 listopada 2022 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 9q ust. 5 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1984, ze zm., dalej "u.t.k."), po rozpatrzeniu odwołania m.in. [...],S.A. w [...],od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 24 sierpnia 2020 r. nr 88/SPEC/2020 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji pn. "Budowa II linii metra w Warszawie - III etap realizacji odcinka zachodniego od szlaku za stacją C04 »[...],« do stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...],wraz z STP [...],w zakresie Stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...],wraz z połączeniem SPT [...],z układem kolejowym PKP", sprostowanej postanowieniami z 25 listopada 2020 r. nr 1404/SAAB/2020 i z 14 grudnia 2020 r. nr 1492/SAAB/2020.
Skarżąca spółka zaskarżyła tę decyzję w całości, tj. w zakresie pkt I, II, III i IV.
Główne zarzuty skargi dotyczą pkt IV decyzji, w którym organ II instancji umorzył postępowanie odwoławcze m.in. w zakresie odwołania Zakładów [...], S.A. z siedzibą w [...],, wskazując, że spółka nie wykazała interesu prawnego, co pozwalałoby uznać ją za stronę tego postępowania.
W postępowaniu o ustalenie lokalizacji linii kolejowej (art. 9o i 9q ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - Dz. U. z 2021 r. poz. 1984, ze zm., dalej "u.t.k.") stronami są przede wszystkim wnioskodawca oraz właściciele lub użytkownicy wieczyści nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie tej decyzji (art. 9o ust. 6 u.t.k.).
Jak wynika z akt sprawy spółka Zakłady [...],S.A. z siedzibą w [...],wywodzi swój interes prawny w tym postępowaniu z prawa własności działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] dla których tytuł własności jest wpisany w dziale II ksiąg wieczystych na rzecz [...] oraz działek nr [...], [...] [...], [...]dla których tytuł własności jest wpisany w dziale II ksiąg wieczystych na rzecz Skarbu Państwa. Spółka wywodzi swój tytuł prawny do tych nieruchomości ze skutków prawnych jakie wywołała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r., którą organ m.in. stwierdził w pkt 3 nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., nr UR.2.1.2/42/48, w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu 6-13-13 nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr: cz. [...] i [...], oznaczonych na mapie stanowiącej załączniki do decyzji, wchodzących w skład dawnego majątku "Osada Nr [...]", będącego własnością [...]. W ocenie strony skarżącej, na mocy tej decyzji spółka z powrotem stała się właścicielem tych nieruchomości ze skutkiem od 1935 r.
Dodać należy, iż wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 2671/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Miasta Stołecznego Warszawy i Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r. Wyrok nie jest prawomocny. Ponadto postanowieniem z dnia 15 grudnia 2022 r., I OZ 572/22 Naczelny Sąd Administracyjny uchylić zaskarżone postanowienie Sądu I instancji o wstrzymaniu wykonania tej decyzji i odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Jak ustalił Minister w tej sprawie, z ksiąg wieczystych Nr: [...][...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]wynika, że właścicielem działek nr: [...], [...][...], [...], [...], [...], [...], [...],z obrębu [...], wskazanych w odwołaniu jest [...] . Spółka podniosła, że dla działki nr [...]prowadzona jest druga księga wieczysta dawna: "[...]" (nr inw. [...]), gdzie ujawniono prawo własności Skarbu Państwa. Księgi wieczyste nie potwierdzają zatem prawa własności spółki do ww. działek. Ponadto dla działek nr [...], [...], [...][...]tytuł własności według wpisu w dziale II ksiąg wieczystych przysługuje Skarbowi Państwa.
Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że spółka nie wykazała prawa własności tych działek, gdyż w przypadku, gdy interes wywodzony jest z faktu legitymowania się określonym tytułem prawnym do nieruchomości, podmiot winien wykazać, że prawo do nieruchomości rzeczywiście mu przysługuje. Spółka nie legitymuje się wpisami do ksiąg wieczystych potwierdzającymi jej prawo własności do wskazanych działek, z którego wywodzi interes prawny w postępowaniu administracyjnym o ustalenie lokalizacji inwestycji kolejowej.
Podkreślenia wymaga, że z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r., poz. 146), wynika domniemanie prawne że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym obejmuje dane ujawnione w działach ll-IV księgi wieczystej, a więc określenie podmiotu, któremu przysługuje prawo w niej wpisane. Spory w tym zakresie należą do spraw cywilnych, rozstrzyganych przez sądy powszechne (art. 2 § 1 i 3 w zw. z art. 1 k.p.c.). W wyroku z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 3703/18 (publ. Centralna Baza Orzeczen Sądów Administracyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "wynikająca z art. 3 ust. 1 u.k.w. zasada jawności materialnej (domniemanie iuris tantum) – zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności wpisanego do księgi wieczystej – wiąże organy administracji i sąd administracyjny aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przed sądem powszechnym przez osobę posiadającą w tym interes prawny. Omawiane domniemanie jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie ono w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. poglądy piśmiennictwa przywołane w wyroku NSA z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 108/15, dostępnym jw.). Co więcej, przewidziane w art. 8 u.k.w. ostrzeżenie, ujawnione w dziale II księgi wieczystej, nie obala domniemania prawnego z art. 3 u.k.w., a więc domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Skutki ostrzeżenia polegają jedynie na wyłączeniu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, ustanowionej w art. 5 u.k.w. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do naczelnych zasad prawa materialnego ksiąg wieczystych.(...) Natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jedynym sposobem jego wzruszenia jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym – zwykle z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 u.k.w. lub powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy też w postępowaniu o zasiedzenie albo w każdym innym postępowaniu sądowym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (patrz wyroki z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1675/17 i I OSK 1/17, dostępne jw. – i powołane tam postanowienie SN z dnia 4 lutego 2011 r. sygn. akt III CSK 146/10 lub wyrok SN z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt V CSK 450/12). W konsekwencji uznaje się zatem, że organ administracyjny nie ma możliwości dokonywać w toku prowadzonego postępowania odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej". Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 marca 2018 r., I OSK 73/17, wskazując, że "Skład orzekający stoi bowiem na stanowisku, że wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 626(6) kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) - jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Dodatkowo – na zasadzie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.; dalej: "u.k.w.h.") - domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. (...) kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej, jest zagadnieniem prawa cywilnego. Skoro zaś orzecznictwo Sądu Najwyższego nie jest w omawianej kwestii w pełni jednolite, to tym bardziej uzasadnionym wydaje się stanowisko, że w tym zakresie nie powinien wypowiadać się organ administracji publicznej. Dodać też trzeba, że przyjmując nawet pogląd, iż domniemanie wynikające z wpisu (art. 3 u.k.w.h.) może być obalone nie tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale także w innym postępowaniu, należy mieć na względzie fakt, że w tym przypadku chodzi zawsze tylko o postępowanie sądowe (vide: w/w uchwała SN z dnia 26 marca 1993 r., sygn. akt III CZP 14/93)". Sąd orzekający w tej sprawie podziela te poglądy i stoi na stanowisku, że organ administracji nie może we własnym zakresie ustalać, kto jest obecnie właścicielem działek wskazanych przez odwołującą się spółkę, doprowadzając w rezultacie do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Dodać należy, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r. jest decyzją ostateczną, lecz nie jest decyzją prawomocną, gdyż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 2671/21 oddalający skargę Miasta [...] i Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na tę decyzję nie jest prawomocny, gdyż toczy się postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w tej sprawie. W wydanym w tej sprawie postanowieniu z dnia 15 grudnia 2022 r., I OZ 572/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 września 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "zaskarżona decyzja stwierdzała jedynie, iż objęta nią inna decyzja administracyjna (tj. orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r. o przejściu spornych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej) rażąco naruszała prawo i z tego powodu zaskarżona decyzja stwierdzała nieważność części w/w decyzji a w części (z uwagi na nieodwracalne skutki prawne) stanowiła o tym, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Objęta skargą decyzja nie przyznawała więc żadnej stronie określonego prawa ani też nie nakładała na żadną ze stron określonego obowiązku. Eliminując orzeczenie administracyjne w trybie nieważnościowym, stwarzała natomiast dopiero jednej ze stron możliwość podjęcia określonych działań. W tym przypadku polegały one na staraniach o przywrócenie żalącej się Spółce prawa własności do części gruntu objętego orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r. Stąd Spółka ta, w oparciu o zaskarżoną decyzję, inicjowała takie postępowania jak: proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wystąpiła o zabezpieczenie tego powództwa i dążyła do uzyskania statusu strony w postępowaniu administracyjnym o lokalizację inwestycji kolejowej. Tym niemniej nie można było twierdzić, że zarówno zmiana stosunków właścicielskich, jak i ewentualny obowiązek wypłaty odszkodowania stanowiły bezpośrednie skutki wykonania zaskarżonej decyzji. Jak wspomniano wyżej, decyzja ta stwarzała jedynie potencjalną możliwość podjęcia konkretnych rozstrzygnięć, a które mogły zapaść dopiero w odrębnych postępowaniach tak administracyjnych jak i sądowych". To stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdza pogląd, że organ stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r. o przejściu spornych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej otwiera spółce dopiero możliwość dochodzenia swoich praw do nieruchomości w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Sąd podziela również stanowisko organu odwoławczego, że o interesie prawnym spółki w postępowaniu lokalizacyjnym nie świadczy także okoliczność, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...]II Wydział Cywilny uwzględnił jej wniosek w przedmiocie zabezpieczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej KW [...] (dz. nr [...]stanowiącą własność Skarbu Państwa), a rzeczywistym stanem prawnym, poprzez wpisanie ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu uzgodnieniowym. Jak już wskazano powyżej, przewidziane w art. 8 u.k.w. ostrzeżenie, ujawnione w dziale II księgi wieczystej, nie obala domniemania prawnego z art. 3 u.k.w., a więc domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Skutki ostrzeżenia polegają jedynie na wyłączeniu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, ustanowionej w art. 5 u.k.w.
W przedmiotowej sprawie zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny nie jest kompetentny do rozstrzygania komu przysługuje prawo własności przedmiotowych działek. W zakresie badania interesu prawnego strony postępowania administracyjnego organ prawidłowo więc oparł się na domniemaniu zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i uznał, że nie prawa własności wpisane w księgach wieczystych w dacie wydania decyzji nie przysługują skarżącej spółce. Organ słusznie wskazał, że restytucja odebranego mienia możliwa jest jednie po przeprowadzeniu odrębnego postępowania przed sądem powszechnym na mocy art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zmiana podmiotu ujawnionego jako właściciel w księdze wieczystej nie jest bezpośrednim następstwem decyzji z 6 września 2021 r.
Nie jest zatem zasadny zarzut skargi naruszenia przez organ II instancji art. 28 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 i 6 u.t.k. w zw. z art. 140 k.c. Zgodnie art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Skarżąca spółka nie wykazała, że przysługuje jej aktualny i realny interes prawny w tej sprawie, dający jej prawo żądania od organu zmiany treści decyzji lokalizacyjnej. Minister prawidłowo stwierdził, że interes prawny chroniony w postępowaniu w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji w zakresie linii kolejowej ma tylko ten, kto ma tytuł prawny do nieruchomości w dacie rozstrzygania w sprawie, a nie podmiot, który takiego tytułu dopiero dochodzi. Ekspektatywa nabycia odebranego prawa własności, nie jest źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., który nie może być potencjalny lub hipotetyczny. Nie może też dojść do sytuacji, w której w danym postępowaniu administracyjnym występują jako strony dwa podmioty (niejednokrotnie o sprzecznych interesach), czyli podmiot, który według treści księgi wieczystej jest właścicielem nieruchomości i podmiot, który domaga się uwzględniania jego praw do tej samej nieruchomości. Organ prawidłowo więc uznał, że zachodziła podstawa do umorzenia postępowania odwoławczego z odwołania skarżącej spółki na mocy art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Zarzut naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 u.t.k. jest więc nieuzasadniony.
Zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut skargi naruszenia przez organ art. 16 § 1 oraz art. 158 § 1 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie skutków prawnych decyzji z 6 września 2021 r. Jak już wskazano powyżej organ administracji nie jest właściwy do ustalania komu przysługuje prawo własności do nieruchomości i do oceny skutków prawnych decyzji administracyjnej na gruncie cywilnoprawnym, gdyż wyłączne kompetencje w tym zakresie przysługują sądom powszechnym.
Z uwagi na brak wykazania przez skarżącą spółkę interesu prawnego uprawniającego ją do udziału w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, Sąd nie mógł odnieść się do merytorycznych zarzutów skargi dotyczących zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pozostałej części, tj. zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 9o ust 2 u.t.k., art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 u.t.k. oraz art. 9q ust. 1 pkt 1 oraz art. 9s ust. 2 u.t.k., art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 u.t.k.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło