II SA/Gl 415/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/273/2024/1787 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 12 stycznia 2024 r., nr [...] Prezydent Miasta R. , w wyniku rozpoznania wniosku obecnie skarżącego A.D., decyzją z dnia 12 stycznia 2024 r. odmówił mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem A. D.. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje skarżącemu, ponieważ nie zrezygnował on z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą wymagającą opieki. Zaznaczył, że ostatnie zatrudnienie miało miejsce w 2018 r., a ojciec skarżącego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 3 marca 2020 r. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz podstawy prawne wydanej decyzji. Wskazał również, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), zwana dalej u.ś.w., wprowadzająca m.in. zmiany w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 323), zwanej dalej u.ś.r. Na podstawie art. 43 u.ś.w. zmianie uległ art. 17 u.ś.r. stanowiący o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ przywołał także treść przepisu intertemporalnego, tj. art. 63 u.ś.w., w którym datą graniczną został określony dzień 31 grudnia 2023 r. Kolegium podkreśliło przy tym, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., wydanym na stałe. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dnia 27 sierpnia 2012 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 marca 2020 r. Powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, Kolegium wyjaśniło, że ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z R. D., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, do dnia 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych i w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 63 ust. 1 u.ś.w. dotyczący ochrony praw nabytych. Nadto, ojciec skarżącego urodził się w dniu [...] r., w związku z czym skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej powyżej 18 roku życia. W skardze na powyższą decyzję skarżący podał, że jest jedynym opiekunem niepełnosprawnych w stopniu znacznym rodziców, którzy wymagają całodobowej opieki. Wyjaśnił, że opieka jaką nad nimi sprawuje wymaga jego dyspozycyjności przez 24 godziny na dobę i stanowi jedyną przesłankę, przez którą nie może podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze godzin. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie są zgodne z prawem. Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowił art. 17 u.ś.r., którego treść uległa zmianie od dnia 1 stycznia 2024 r. na mocy u.ś.w. Celem nowelizacji było umożliwienie podejmowania aktywności zawodowej przez opiekunów osób niepełnosprawnych uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasiłku dla opiekuna (zob. uzasadnienie projektu u.ś.w.). Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Zaakcentować w tym miejscu należy, że skarżący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył w dniu 24 listopada 2023 r. Jego ojciec posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 3 lutego 2022 r., ze wskazaniem, że istnieje ona od dnia 3 marca 2020 r. Orzeczenie to wydano na stałe. Z kolei matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 4 stycznia 2024 r., w którym stwierdzono, że jej niepełnosprawność istnieje od dnia 5 listopada 2023 r., a ustalony stopień datuje się od dnia 30 listopada 2023 r. Organy administracji publicznej były w posiadaniu kopii tych dokumentów. Poza sporem jest także to, że skarżący ostatnie zatrudnienie podjął w 2018 r. i obecnie opiekuje się niepełnosprawnymi w stopniu znacznym rodzicami. Organy administracji publicznej nie zakwestionowały zakresu tej opieki oraz prawidłowości jej wykonywania. W świetle powyższych okoliczności oraz dokonanej analizy zmian w przepisach prawa wywieść należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie będzie miał przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż prawo do świadczenia powstało w listopadzie 2023 r. Wydane matce skarżącego orzeczenie w dniu 4 stycznia 2024 r. nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny, tj. potwierdza zaistniały stan rzeczy. Takie stanowisko przyjęto w judykaturze, jak np. w wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]; LEX nr [...]), w którym wywiedziono, że orzeczenia wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności potwierdzają ex lege uprawnienia i obowiązki stron stosunków prawnych, tj. działają ex tunc. W tym kontekście odnieść należy się także do przywołanej przez organ odwoławczy uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, zgodnie z którą warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest m.in. legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest treścią tej uchwały. Jednak matka skarżącego, jak zostało to wspomniane już powyżej, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a stopień ten datuje się od listopada 2023 r. Tym samym istnieją podstawy do ubiegania się przez skarżącego o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych (obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Aktualny pozostaje także pogląd, że wiek powstania niepełnosprawności ojca skarżącego nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał bowiem, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tym miejscu przypomnieć należy, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącego wymaga całodobowej opieki. W ocenie pracownika socjalnego świadczona przez skarżącego pomoc uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Nie sposób przy tym pominąć, że wywiad środowiskowy jest jednym z podstawowych dowodów w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięcie względnie odmienna jego ocena wymaga podważenia wynikających z tego wywiadu faktów i wskazania dowodów przeciwnych. Taka sytuacja jednak w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zaistniała, gdyż ustalenia przeprowadzonego wywiadu są klarowne i bezsporne. Zdaniem Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącego nad ojcem opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wyraźnie to także wynika ze złożonych przez niego oświadczeń. Tym samym nie podejmuje on zatrudnienia z uwagi właśnie na sprawowaną nad ojcem opiekę. W konsekwencji przyjąć należy, że istnieje związek przyczyno-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy, a to wobec złożonego przez organ odwoławczy wniosku i braku żądania skarżącego co do przeprowadzenia rozprawy. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z naprowadzonych wyżej motywów. Organ I instancji, o ile nie wystąpią nieznane do tej pory inne negatywne przesłanki, przyzna skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.