II SA/Gl 424/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska,, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/20/2024/46 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 30 listopada 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. odmówił przyznania obecnie skarżącemu D. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. P. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że ojciec skarżącego jest wdowcem, legitymującym się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. o uznaniu go za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (niezdolność powstała w dniu [...] r.). Z kolei skarżący od dnia 1 września 2023 r. nie podejmuje zatrudnienia. Nie jest on również uprawniony do świadczeń emerytalno-rentowych. Organ ustalił, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad ojcem od kwietnia 2021 r., kiedy zmarła matka skarżącego (żona S. P.). Aktualnie skarżący sprawuje ją całodobowo. Ojciec skarżącego jest osobą leżącą, porusza się jedynie przy pomocy innych osób, nie wychodzi samodzielnie poza mieszkanie i nie może pozostawać sam w domu. Wymaga stałej opieki w postaci przygotowania i podawania posiłków i leków, pomocy w codziennej toalecie oraz ubieraniu. Skarżący towarzyszy mu podczas wizyt lekarskich oraz udziela pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych. Brat skarżącego pomaga jedynie w dojazdach do lekarza i odwiedza ojca towarzysko. Skarżący wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z ojcem, żoną oraz dziećmi. Żona skarżącego pracuje i nie sprawuje opieki nad teściem, prowadzi jedynie gospodarstwo domowe dla wszystkich członków rodziny. Zdaniem organu skarżący nie spełnił wszystkich przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mimo sprawowania czynności opiekuńczych. Nadto, to brat skarżącego winien udzielić pomocy w większym zakresie tak, by skarżący mógł podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym czasie pracy. Organ I instancji zaznaczył również, że niepełnosprawność ojca skarżącego powstała w 60. roku życia. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan fatyczny sprawy oraz przytoczył podstawy prawne decyzji. Zaznaczył, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) wprowadzająca m.in. zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie art. 43 tej ustawy zmianie uległ art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 323), zwanej dalej u.ś.r., dotyczący prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu, zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w niniejszej sprawie zastosowanie mają dotychczas obowiązujące przepisy u.ś.r., albowiem postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącego z dnia 21 sierpnia 2023 r. Jednakże zdaniem SKO zakres opieki, jakiej wymaga ojciec skarżącego nie był tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. utożsamiać należy ze stałą, bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Tymczasem, zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane przez niego nie są na tyle angażujące, aby nie mógł podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Przy czynnościach tych pomagają członkowie rodziny, a zatem częściowe zwolnienie skarżącego z obowiązków opiekuńczych przez brata, umożliwiłoby skarżącemu podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji ją poprzedzającej, jak i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu przedstawił argumentację na poparcie swojego zarzutu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., na co organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że zakres opieki jakiej wymaga jego ojciec nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałby podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad jego osobą. Z taką oceną nie można jednak się zgodzić. Skarżący w sierpniu 2023 r. złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem, a od dnia 1 września 2023 r. zrezygnował z zatrudnienia. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie wskazuje, że skarżący wykonuje szereg czynności związanych z opieką nad ojcem, niekwestionowanych przez organy, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego: przygotowanie i podawanie posiłków i leków, pomoc w czynnościach higienicznych oraz ubieraniu. Wymaga on również ciągłej obecności drugiej osoby, gdyż nie może sam zostać w mieszkaniu. Wypada w tym miejscu wskazać, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne, nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje bowiem, iż w powyższym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nadto opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia tej pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por.: wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 196/22). Wskazać w tym miejscu wypadnie również, iż opieka rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1333/21). Zdaniem Sądu organy administracji publicznej doszły do błędnego przekonania, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, a sprawowana przez skarżącego opieka posiada znamiona, które umożliwiają mu zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Podkreślić trzeba, że ojciec skarżącego wymaga wsparcia we wszystkich czynnościach życia codziennego, a skarżący musi być w pełni dyspozycyjny względem jego potrzeb, w tym także fizjologicznych. Nadto, nieuprawnione pozostają stwierdzenia, że to brat skarżącego ma udzielić pomocy w opiece nad ojcem, tak by skarżący mógł podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zaakcentować bowiem trzeba, że to nie w gestii organów leży organizacja opieki nad osobą tego wymagającą. Aktualny pozostaje także pogląd, że wiek powstania niepełnosprawności ojca skarżącego nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał bowiem, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Mając na uwadze wskazane uchybienia należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również prawa procesowego, zwłaszcza art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935)., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 200 powołanej ustawy, a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na zgodny wniosek stron postępowania. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z naprowadzonych wyżej motywów. Organ I instancji, o ile nie wystąpią nieznane do tej pory inne negatywne przesłanki, przyzna skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 września 2023 r.