I FZ 79/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 września 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 280/23 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 10 listopada 2022 r. nr 1201-IOP2-2.4103.11.2022.16 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2017 r. do grudnia 2018 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. 1.1. Postanowieniem 14 września 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 280/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi K.K. (dalej jako: Wnioskodawczyni, Strona lub Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 10 listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2017 r. do grudnia 2018 r. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan sprawy następująco. Decyzja została przesłana na adres Skarżącej i odebrana przez dorosłego domownika R.Z. (dalej jako Odbiorca) w dniu 17 listopada 2022 r. W dniu 23 lutego 2023 r. (data stempla pocztowego) Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie. W treści skargi wskazała, że zaskarżoną decyzję odebrała osobiście w dniu 24 stycznia 2023 r. w Urzędzie. Natomiast list zawierający decyzję, który zostały wysłany na jej adres w listopadzie został odebrany przez Odbiorcę, który nie był upoważniony do odbierania jej przesyłek. Skarżąca dodała, że Odbiorca nie oddał jej przesyłki i w związku z tym nie wiedziała, że decyzja została już wydana. Skarżąca wniosła zatem o uwzględnienie terminu, w którym odebrała dokument w Urzędzie. Jak wynika z treści skargi zaskarżoną decyzję skarżąca odebrała w dniu 24 stycznia 2023 r. Z tym zatem dniem ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi. Oznacza to, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi upływał w dniu 31 stycznia 2023 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu został przez skarżącą złożony w dniu 23 lutego 2023 r. (data stempla pocztowego), a więc po terminie. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest spóźniony. 1.3. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Skarżąca za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że pierwotnie wysłana do Skarżącej decyzja (w listopadzie 2022 roku) została odebrana przez osobę, którą skarżąca wskazuje jako odpowiedzialną za dopuszczenie się ewentualnych nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych, na jakie wskazał organ. Odbiorca nie przekazał Skarżącej odebranej korespondencji, w związku z czym nie miała ona wiedzy o wydaniu przez organ decyzji w sprawie. Dalej wskazano, że Skarżąca nie mogła złożyć skargi we wcześniejszym terminie z uwagi na konieczność opieki nad chorymi członkami rodziny oraz własna chorobę, które to czynniki wynikły się po odebraniu przez Skarżącą decyzji. Niezwłocznie po ich ustaniu wniesiono za pośrednictwem organu skargę. Skarżąca wskazuje, że to nie jej niedbalstwo doprowadziło do złożenia skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia w takim, a nie innym terminie, a szereg obiektywnych okoliczności, na które skarżąca wpływu nie miała. Skarżąca wyczerpująco przedstawi te okoliczności składając zeznania. W konsekwencji wywiedzionych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W kolejnym piśmie, nowo wyznaczony pełnomocnik z urzędu Skarżącej w piśmie procesowym z 9 listopada 2023 r. uzupełnił argumentację zażalenia wskazując, że odbierający decyzję nie był osobą upoważnioną do odbioru korespondencji Strony. Jak wynika z akt sprawy - przesyłka zawierająca decyzję organu drugiej instancji nie została doręczona w miejscu, do którego była zaadresowana. Przesyłka ta została wydana w placówce pocztowej osobie nie będącej jej adresatem. Wskazano przy tym na art. 37 ust. 3 pkt b ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1640 z późn. zm., dalej jako p.p.) wymagający w takiej sytuacji odebrania od odbierającego pismo w placówce pocztowej złożenia na piśmie oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem. W analizowanym stanie faktycznym korespondencja została wydana osobie niebędącej adresatem bez odebrania od tej osoby wskazanego oświadczenia. Wskazano, że z analizy potwierdzenia odbioru spornego pisma wynika, że podpis Odbiorcy został złożony nad adnotacją pracownika poczty o wydaniu mu pisma jako dorosłemu domownikowi. Nie sposób zatem uznać, że potwierdzenie odbioru stanowi oświadczenie złożone na piśmie. 2.1. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wedle zaś art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. 2.3. W zażaleniu (uzupełnionym o argumentację z pisma z 9 listopada 2023 r.) prezentowane są zasadniczo dwie linie argumentacji. Po pierwsze, że po stronie Skarżącej już po odebraniu osobiście kserokopii decyzji 24 stycznia 2023 r. występowały dalsze okoliczności uzasadniające "zawieszenie" biegu terminu na wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, po drugie zaś kwestionowana jest prawidłowość doręczenia decyzji dokonanego w listopadzie 2022 r. W zakresie pierwszej z nich wskazać należy, że nie mogła ona odnieść zamierzonego skutku. Nie ulega wątpliwości, że to po stronie wnioskodawcy leży dostateczne uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu na które się powołuje. Za takie zdecydowanie nie można uznać luźnego powołania się na szereg niesprecyzowanych tak w czasie jak i rodzajowo okoliczności (tj. "konieczność opieki nad chorymi członkami rodziny oraz własna chorobę" i "szereg obiektywnych okoliczności na które Skarżąca wpływu nie miała"). Nie sposób w ogóle odnieść się do tak przedstawionej argumentacji, która nie dość, że nie przedstawia żadnych dowodów na ich potwierdzenie, to w ogóle nie przywołuje konkretnych okoliczności, które w konkretnym terminie miałyby wywrzeć wpływ na możliwość wniesienia pisma w terminie. Odnotować przy tym należy, że wskazanie o "złożeniu zeznań w tym zakresie w toku postępowania przez Skarżącą" jest o tyle niezrozumiałe, że w postępowaniu uregulowanym w p.p.s.a. nie przewidziano możliwości odbierania zeznań, tym bardziej na okoliczność wniosku o przywrócenie terminu. Zaznaczyć przy tym należy na marginesie głębokie wątpliwości w zakresie możliwości przywracania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, które to co do zasady jest niedopuszczalne. 2.4. W zakresie kwestionowania dokonanego doręczenia w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że na prawidłowość doręczenia nie ma wpływu okoliczność, że osoba odbierająca przesyłkę miałaby wedle argumentacji strony być winna jej nieprawidłowościom podatkowym. Argumentacja autora zażalenia w tym zakresie pozbawiona jest oparcia w przepisach postępowania i w ogóle szerszego uzasadnienia. Natomiast doniosła w sprawie i wymagająca wyjaśnienia okazała się kwestia prawidłowości doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi strony w placówce pocztowej na kanwie sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej jako: o.p.) nie przewidują kwestii wydawania domownikowi przesyłek w placówce pocztowej, a jedynie w miejscu zamieszkania lub pod adresem do doręczeń (art. 149 p.p.s.a.). Zgodzić należy się ze stanowiskiem zawartym w wyroku NSA z 30 stycznia 2018 r. o sygn. II FSK 32/16, zgodnie z którym art. 150 o.p. nie określa warunków wydania pisma przez placówkę pocztową. Przepis ten w § 1 pkt 1 reguluje wyłącznie miejsce przechowywania pisma (tj. u operatora pocztowego w rozumieniu ustawy – Prawo pocztowe) oraz czas jego przechowywania (okres 14 dni). Zasadny jest wobec tego wniosek, że kwestie wydania korespondencji przez operatora pocztowego, dokonywane powinny być zgodnie z zasadami (unormowaniami) przyjętymi dla tego operatora. (P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2024, art. 150.) Zgodnie z art. 37 ust. 2 p.p., przesyłka pocztowa, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia w placówce pocztowej osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce pocztowej zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego, po złożeniu na piśmie oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem (pkt 3 lit. b). Odnotować przy tym należy, że przepisu uprzednio obowiązującej (do końca 2012 r.) ustawa z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 z późn. zm.) takiego oświadczenia nie wymagały, a ustawodawca wprowadził wprost wymóg odebrania oświadczenia w zakresie wspólnego zamieszkiwania w obowiązującej od 2013 r. ustawie. Widniejące w aktach administracyjnych zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się na k. 67 akt odwoławczych (nota bene jest to niepoświadczona za zgodność kserokopia) zawiera podpis Odbiorcy, poniżej zaznaczono pole związane z doręczeniem pisma pełnoletniemu domownikowi, a niżej znajduje się informacja o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. Na samym dole widoczna jest nieczytelna parafa wydającego pismo. Do ZPO nie dołączono oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem. Mając na względzie art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b p.p. jako zasadne jawi się wyjaśnienie kwestii prawidłowości dokonanego doręczenia. Jest to o tyle istotne, że kwestii tej organ poświęcił zasadniczą (3,5/11 stron) część odpowiedzi na skargę. Wobec nie odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do podniesionej kwestii wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi było przedwczesne. W pierwszej kolejności należało bowiem ocenić prawidłowość doręczenia od którego zależy ustalenie okoliczności czy terminowi w ogóle uchybiono, tym bardziej mając na względzie rozbieżności w szczątkowym orzecznictwie w zakresie rozumienia przywołanego przepisu prawa pocztowego. 2.5. W tej sytuacji, w obliczu niedostatecznego pochylenia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nad kwestią prawidłowości doręczenia i mogącym nastąpić uzupełnieniem ustaleń faktycznych w tym zakresie, zajęcie stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny jawi się również jako przedwczesne. Ponownie analizując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny oceni, czy widniejąca w aktach sprawy kserokopia potwierdzenia odbioru jest wystarczająca do oceny prawidłowości dokonanego doręczenia w świetle art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b p.p. oraz w razie potrzeby podejmie czynności mające na celu ustalenie dodatkowych okoliczności w sprawie, w szczególności czy od Odbiorcy pisma odebrano pisemne oświadczenie o współzamieszkiwaniu z adresatem przed wydaniem przesyłki. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zajmie jednoznaczne stanowisko w zakresie wykładni art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b p.p. i oceni czy w sprawie uchylono terminowi do wniesienia skargi, a dopiero w dalszej kolejności oceni terminowość wniesionego wniosku o przywrócenie terminu. 2.6. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. 2.7. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi Skarżącej z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu nie mógł zostać rozpoznany przez tutejszy Sąd, gdyż wnioski takie podlegają rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (art. 258 – 261 p.p.s.a.).