II GSK 94/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej N.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 271/24 w sprawie ze skargi N.K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2024 r. nr NEP.906.8.2024 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 271/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. po. 935 ze zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", oddalił skargę N. K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2024 r., nr NEP.906.8.2024 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Od powyższego wyroku N. K., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę kasacyjną zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm.) – powoływanej dalej jako "u.z.z.z." poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, a dziecko było poddawane lekarskim badaniom kwalifikacyjnym, 2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.: A) art. 33 § 2 pkt 6 lit c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.p.e.a." z uwagi na brak wymagalności obowiązku, w związku z brakiem indywidualnego kalendarza szczepień, brakiem wykluczenia przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych, B) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Wobec podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia organu I i II instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesione zarzuty szerzej uargumentowano. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie wniósł o jej oddalenie oraz obciążenie skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w myśl którego uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie do rozważań mających znaczenie dla oceny zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Problemy prawne objęte zarzutami skargi kasacyjnej były już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w zbliżonych stanach faktycznych, np. w wyrokach z: 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1077/21 i II GSK 1078/24; 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 957/24, II GSK 838/24, II GSK 840/21, II GSK 841/24; II GSK 927/24, II GSK 928/24; 17 września 2024 r., sygn. akt II GSK 720/24, II GSK 721/24, II GSK 722/24, II GSK 725/24; 5 grudnia 2024 r. sygn. akt II GSK 1459/24; 10 grudnia 2024 r. sygn. akt II GSK 1305/24, II GSK 1306/24, 20 lutego 2025 r. sygn. akt II GSK 1381/24 (wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniach przywołanych wyroków, uznając, że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., zgłoszony w pkt 2 lit. B) petitum skargi kasacyjnej uzasadniony brakiem nr PESEL zobowiązanej w przesłanym stronie upomnieniu przez co nie może być ono uznane za spełniające wymogi określone w art. 15 § 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy w pierwszej kolejności podkreślić, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał, na czym miałby polegać istotny wpływ zarzuconego naruszenia na wynik sprawy, co jest wymagane w ramach naruszeń formułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Wynikającym z art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, iż następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny. Zatem już tylko z tego powodu należało tak sformułowany zarzut uznać za niezasadny. Poza tym, jakkolwiek na podstawie art. 15 § 3e u.p.e.a. wydano rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu, które w § 2 pkt 3 wskazuje, że upomnienie zawiera m.in. znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) zobowiązanego, to jednak brak numeru PESEL w upomnieniu doręczonym skarżącej nie może przekreślać skuteczności tego dokumentu, tym bardziej, że osobą zobowiązaną jest skarżąca, a nie jej dziecko, które podlega obowiązkowi szczepień ochronnych zgodnie z ustawą o zwalczaniu chorób zakaźnych. Skarga kasacyjna nie zawiera - jak już wspomniano - szerszego rozwinięcia wskazanego zarzutu, poza stwierdzeniem, że stronie skarżącej ciężko się zgodzić ze stanowiskiem WSA, iż brak numeru PESEL nie stanowi o istotnej wadliwości tej czynności prawnej. W realiach rozpoznawanej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prowadzenie egzekucji było możliwe, gdyż na podstawie wystawionego upomnienia nie pojawiły się jakiekolwiek wątpliwości, zarówno co do osoby zobowiązanej do wykonania nakazu ustawowego (skarżąca), jak i osoby, która ma zostać poddana temu nakazowi (szczepieniom) - indywidualnie wskazane dziecko strony (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2024 r. sygn. akt II GSK 2217/23). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest również zarzut sformułowany w pkt 2 lit. A) petitum skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie przez WSA art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. z uwagi na brak wymagalności obowiązku, w związku z brakiem indywidualnego kalendarza szczepień, brakiem wykluczenia przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych. Autor skargi kasacyjnej podnosi, że obowiązek szczepień ochronnych w stosunku do małoletniego dziecka nie może być uznany za wymagalny. Podkreśla, że przedstawiciele ustawowi małoletniego stawiali się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne, chociażby w dniu 30 marca 2021 r., a lekarskie badanie kwalifikacyjne nie wykluczyło przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych. Nadto powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 wskazuje, że w tytule wykonawczym z całą pewnością błędnie została wskazana podstawa prawna obowiązku. Wierzyciel wskazał bowiem na Program Szczepień Ochronnych, który został uznany za niezgodny z Konstytucją. Wobec tak sformułowanego zarzutu wyjaśnić należy, że przeprowadzenie lekarskich badań kwalifikacyjnych przed wykonaniem obowiązkowego szczepienia ma za zadanie ustalenie, czy zainteresowany może zostać poddany szczepieniu, a dokładniej wykluczyć przeciwwskazania do wykonania tego szczepienia (art. 17 ust. 2 u.z.z.z.). Szczepienie może być wykonane w ciągu 24 godzin od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (art. 17 ust. 3 w zw. z ust. 4 u.z.z.z.). Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2, art. 17 ust. 1 u.z.z.z.). Do tego, zgodnie z art. 17 ust. 9 tej ustawy, obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Ponieważ poddanie się osoby obowiązanej lub osoby będącej pod opieką szczepieniu ochronnemu jest działaniem w interesie ogółu, jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Jak słusznie zauważył Sąd I instancji z akt niniejszej sprawy wynika, że rodzice dziecka byli wzywani do stawienia się z dzieckiem na szczepienie i badania profilaktyczne. Ponadto do strony zostało skierowane upomnienie oraz dodatkowa korespondencja w sprawie poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom. Skarżąca, choć stawiła się z dzieckiem na wizytę lekarską celem kwalifikacji dziecka do szczepienia to nie wyraziła zgody na szczepienie, mimo, iż lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do szczepienia. Skoro zatem w rozpatrywanej sprawie zostało wykonane (wymagane) badanie kwalifikacyjne do szczepień, a co za tym idzie wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, nie sposób twierdzić, że brak jest zaświadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.z. Zaniechanie wydania formalnego zaświadczenia, o którym jest mowa w ust. 4 art. 17 u.z.z.z. w żadnym stopniu, ani też zakresie nie podważa faktu przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, a co za tym idzie zasadniczego warunku aktualizacji tego obowiązku oraz jego wymagalności. W przypadku wykonywania w jednym podmiocie leczniczym badania kwalifikacyjnego do szczepień i zabiegu podania preparatu szczepionkowego nie jest bowiem wymagane wystawienie przez lekarza osobnego zaświadczenia o wykonanym badaniu kwalifikacyjnym, gdyż wynik tego badania jest wpisany do dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez podmiot. Skoro lekarz kwalifikujący do szczepienia nie stwierdził podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego to również ani nie wydaje osobnego zaświadczenia o niestwierdzeniu takich podstaw, ani automatycznie nie kieruje do konsultacji specjalistycznej. Należy więc podkreślić, że pozytywna kwalifikacja do szczepienia nie wymaga wydania formalnie osobnego zaświadczenia. Wystarczające jest odniesienie się lekarza kwalifikującego w dokumentacji medycznej dziecka co do braku przeciwwskazań (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2025 r. sygn. akt II GSK 1575/24). Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, samo stawienie się na badanie kwalifikacyjne nie świadczy o zrealizowaniu obowiązku ustawowego poddania się szczepieniu. Badanie kwalifikacyjne dziecka stanowi integralną część procesu szczepienia, jednakże nie stanowi pełnej realizacji obowiązku. Wykonanie obowiązku może nastąpić dopiero w momencie uzupełnienia wszystkich zaległych szczepień. Podkreślić przy tym trzeba, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek uznanego prawem i wydanego przez lekarza dokonującego kwalifikacji zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań do wykonania dziecku skarżącej szczepień ochronnych. Wobec powyższego organy prawidłowo przyjęły, które to stanowisko podzielił WSA, że obowiązek poddania się szczepieniu był w niniejszej sprawie wymagalny. Zarzut odnoszący się do braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych wiąże się ściśle z podniesionym w punkcie 1 skargi kasacyjnej zarzutem naruszenia prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.z., który również należy uznać za niezasadny. Podkreślenia przy tym wymaga, że podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Natomiast jego realizacja od dnia 1 października 2023 r. odbywa się według rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 2077). W rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy wystawiono w dniu 18 października 2023 r. i doręczono go stronie w dniu 27 listopada 2023 r. Jako podstawę prawną obowiązku określonego w tytule wykonawczym prawidłowo zatem powołano ww. przepisy. Wbrew argumentom podniesionym w skardze kasacyjnej w niniejszej sprawie wierzyciel nie określił wymagalności obowiązku z oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2172) i określony na jego podstawie Program Szczepień Ochronnych. W okolicznościach tej sprawy powołany w skardze kasacyjnej wyrok TK z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 nie ma wpływu ani na treść wystawionego tytułu wykonawczego ani na treść rozstrzygnięć organów obu instancji. Akty te zostały bowiem wydane już w oparciu o przepisy rozporządzenia, którym stwierdzone ww. orzeczeniu TK uchybienia wyeliminowano. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę kasacyjną oddalił. Wyjaśnić ponadto należy, że mimo wniesienia przez organ odpowiedzi na skargę kasacyjną brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż odpowiedzi na skargę nie wniósł profesjonalny pełnomocnik. W orzecznictwie przyjmuje się, że za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną opłata jak za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przysługuje tylko profesjonalnemu pełnomocnikowi (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2018 r. sygn. akt II FSK 3410/16).