II SA/Lu 146/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 12 lipca 2023 r., znak: SKO.41/2711/OS/2023 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z 12 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej także jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Puławy (dalej jako: Prezydent) z 8 marca 2023 r. odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego w lutym 2023 r. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 1 lutego 2023 r. (data wpływu do organu) skarżący zwrócił się do Prezydenta między innymi o przyznanie zasiłku okresowego w kwocie 1 500 zł. Decyzją z 8 marca 2023 r. Prezydent odmówił przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w lutym 2023 r. Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał w szczególności na art. 108 ust. 1 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, podnosząc, że skarżący odmówił podpisania kontraktu socjalnego i nie współpracuje z organem w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej. Prezydent wyjaśnił, że w związku z długotrwałym bezrobociem skarżącego zostały podjęte działania w kierunku poprawy jego sytuacji życiowej. Pracownik socjalny zaproponował zawarcie kontraktu socjalnego, aby zwiększyć działania aktywizujące na rynku pracy strony. M. S. zapoznał się z projektem kontraktu socjalnego w czasie wywiadu środowiskowego, uzgodniono wówczas jakie zmiany zostaną wprowadzone w treści kontraktu, a samo zawarcie kontraktu (podpisanie) nastąpi 16 lutego 2023 r. We wskazanym terminie skarżący nie stawił się w siedzibie organu, w związku z czym nie doszło do zawarcia kontraktu socjalnego. Strona złożyła wniosek o "zmianę pracownika socjalnego" i wyznaczenie nowego terminu. Skarżący nie stawił się w siedzibie organu w kolejno wyznaczonym terminie (24 lutego 2023 r.). Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji, Kolegium wskazało, że 9 lutego 2023 r. podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że M. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą długotrwale bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. bez prawa do zasiłku. Organ II instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że strona ma wykształcenie wyższe. Kolegium stwierdziło, że z dołączonej do akt sprawy dokumentacji nie wynika, aby skarżący miał orzeczenie o niepełnosprawności. Nie dołączono także żadnej dokumentacji, potwierdzającej problemy zdrowotne w związku z alergią. Strona deklaruje, że nie ma własnych źródeł dochodu. Skarżący mieszka w jednopokojowym mieszkaniu, które jest własnością jego siostry M. N.. Organ II instancji przywołał stanowisko skarżącego, który twierdzi, że sam reguluje wszystkie opłaty mieszkaniowe – jednakże Kolegium przyjęło, że koszty te ponosi jego ojciec Z. S.. Organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawę do udzielania pomocy stanowi okoliczność, że strona jest osobą bezrobotną. Nie ustalono, aby skarżący był osobą niepełnosprawną lub długotrwale chorą – w związku z tym zaproponowano stronie podpisanie kontraktu socjalnego. M. S. zapoznał się z treścią kontraktu podczas wywiadu środowiskowego (9 lutego 2023 r.), ustalono jakie zmiany zostaną do niego wprowadzone i wyznaczono datę 16 lutego 2023 r., jako dzień zawarcia kontraktu. Pismem z 9 lutego 2023 r. organ wezwał stronę na dzień 16 lutego 2023 r. na godzinę 10.00 do udziału w czynnościach zmierzających do ustalenia planu pomocy i zawarcia kontraktu socjalnego. Przesyłka doręczona została w trybie art. 44 k.p.a. Skarżący 16 lutego 2023 r. osobiście zgłosił się do siedziby organu I instancji i złożył pismo, w którym poinformował, że nie stawi się 16 lutego 2023 r. o godzinie 10.00 celem podpisania kontraktu, w związku ze złożonym w dniu 14 lutego 2023 r. wnioskiem o zmianę pracownika socjalnego. M. S. pismem z 20 lutego 2023 r. został ponownie wezwany do Ośrodka Pomocy Społecznej, termin zawarcia kontraktu socjalnego wyznaczono na 24 lutego 2023 r. Pismo podjęte zostało przez stronę 7 marca 2023 r., a więc po upływie zakreślonego terminu przez organ. Kolegium wskazało jednak, że skarżący nie podjął działań zmierzających do ustalenia innego terminu na zawarcie kontraktu socjalnego, a w piśmie z dnia 9 marca 2023 r. ponowił żądanie zmiany pracownika socjalnego. Organ II instancji wyjaśnił, że odmowa przyznania pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego, jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ nie stwierdzi wystąpienia przesłanek pozytywnych, a także w sytuacji, gdy ustali wystąpienia którejkolwiek przesłanki negatywnej, określonej w art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Brak aktywności strony przy pokonywaniu niepomyślności życiowych uprawnia organ odmowy przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Odmawiając prawa do zasiłku okresowego organ nie zakwestionował, że zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania pomocy społecznej. Jednakże wskazał, że zastosowanie w sprawie ma art. 11 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz brak działań pozwalających na zawarcie w tym celu kontraktu socjalnego Skoro strona nie podejmuje realnych działań zmierzających do rozwiązania istniejących problemów i zmiany sytuacji w jakiej się znajduje, zaistniały – zdaniem organu – podstawy do odmowy przyznania prawa do żądanego świadczenia. W ocenie Kolegium bezsporne jest, że strona, pomimo poczynionych w dniu 9 lutego 2023 r. ustaleń co o zasadności zawarcia kontraktu socjalnego, nie wykazała woli podjęcia realnych działań w tym zakresie. W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że M. S. wiedział o wyznaczonym na 16 lutego 2023 r. terminie zawarcie kontraktu socjalnego, o czym świadczy treść złożonego w tym dniu pisma. Dwukrotnie tego dnia był w Ośrodku Pomocy Społecznej i miał możliwość zawarcia kontraktu lub ustalenia innego terminu na dopełnienie tej czynności. Jednocześnie Kolegium oceniło, że wniosek strony o zmianę pracownika socjalnego, jako warunek zawarcia kontraktu, nie został poparty żadnymi racjonalnymi argumentami i świadczy wyłącznie o braku zamiaru podjęci współpracy z pracownikiem socjalnym. W związku z tym organ odwoławczy doszedł do przekonania, że strona wykazuje postawę roszczeniową, pozorując chęć współdziałania poprzez wskazywanie organowi kolejnych warunków - wyznaczając terminy, które podlegają następnie przez niego zmianie, żąda zmiany pracownika socjalnego, uzależniając zgodę na współdziałanie z organem do ich spełnienia. Kolegium uznało, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której strona uporczywie uchyla się od spotkań z pracownikami socjalnymi i kontaktów z pracownikami organu, odmawiając współdziałania z organem pomocy społecznej. Kolegium dostrzegło, że również w styczniu 2023 r., w związku ze złożonym 2 stycznia 2023 r. wnioskiem o udzielenie pomocy, strona nie podjęła współpracy z pracownikiem socjalnym. Wielokrotnie przekładała termin wywiadu środowiskowego, co w ocenie Kolegium było działaniem celowym, zmierzającym do uniemożliwienie aktualizacji sytuacji materialno-bytowej skarżącego. Ostatecznie przeprowadzenie wywiadu okazało się niemożliwe z uwagi na agresywną postawę strony. Kolegium podkreśliło, że – zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – świadczenia pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których osoba nie jest w stanie sama podołać problemom życiowym. W tym zakresie istotne znaczenie ma art. 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który określa, że zarówno marnotrawienie posiadanych własnych środków finansowych, jak i brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W związku z tym, bierna bądź roszczeniowa postawa osoby ubiegającej się o pomoc społeczną może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym stanowi art. 11 ustawy o pomocy społecznej. W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł następujące zarzuty: 1. "Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mi zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji i wypowiedzenia się, co do zebranego materiału, a w konsekwencji brak możliwości oceny czy wszelkie okoliczności zostały uwzględnione i wyjaśnione. 2. Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 73 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mi zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, zebranym w toku niniejszego postępowania, a w konsekwencji brak możliwości oceny czy wszelkie okoliczności zostały uwzględnione i wyjaśnione. 3. Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błędną ocenę materiału dowodowego również nieuwzględnienie moich dochodów (a właściwie braku dochodów) oraz wysokości ponoszonych przeze mnie comiesięcznych wydatków. 4. Nieuwzględnienie załączonych do wniosku dokumentów dotyczących mojej osoby, które to dokumenty jednoznacznie wskazują na moją trudną sytuacje materialną i osobistą. 5. Naruszenie przepisów prawa postępowania administracyjnego tj. art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego. 6. Naruszenie przepisów prawa postępowania administracyjnego tj. art. 8, art. 9 oraz art. 10 k.p.a. poprzez naruszenie zasady, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych. 7. Naruszenie przepisów prawa administracyjnego tj. art. 75 § 2. k.p.a. poprzez odebranie od osób, które nie są stroną postępowania administracyjnego oświadczeń dla potwierdzenia określonych faktów, a następnie posłużeniem się ww. oświadczeniem w ramach postępowania dowodowego, podczas gdy oświadczenia nie zostały złożone przez stronę postępowania administracyjnego, co w konsekwencji uniemożliwiało posługiwanie się ww. oświadczeniem, jako złożonym w trybie art. 75 § 2. k.p.a. i wykorzystanie z mocą dowodową oświadczenia, które nie zostało złożone przez stronę wbrew temu przepisowi. 8. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że organ MOPS w P. każdorazowo zaspokaja zgłoszone przeze mnie potrzeby. 9. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonym przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że odmówiłem zawarcia kontraktu socjalnego, którego mi nie zaproponowano i nie przedstawiono do podpisu oraz że moja postawa w trakcie prowadzonego postępowania stanowiła brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. 10. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonym przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że w związku ze złożonym wnioskiem o świadczenie z pomocy społecznej w dniu 1 lutego 2023 r. miałem wielokrotnie przekładać termin wywiadu środowiskowego i miałem nie wpuścić pracownika socjalnego. Wywiad środowiskowy odbył się w pierwszym wyznaczonym terminie tj. w dniu 9 lutego 2023 r., potwierdzeniem czego jest podpisanie przeze mnie tego dnia dokumentu z wywiadu środowiskowego. 11. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r., w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że organ MOPS w P. zaspokaja chociażby w części zgłoszone przeze mnie potrzeby egzystencjonalne. 12. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony w asyście policji. W dniu przeprowadzenia wywiadu nie było asysty policji, a odbyła się nieuzasadniona interwencja policji po zgłoszeniu telefonicznym przez kierownika organu MOPS w P. przed dokonaniem czynności wywiadu środowiskowego, ponieważ do dnia niniejszej skargi mimo mojego wniosku z dnia 3 marca 2023 r. skierowanego do KPP w P. nie otrzymałem uzasadnienia tej interwencji policji. 13. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że ja miałem stwierdzać, że zbyt wysokie kwalifikacje utrudniają znalezienie pracy. To pracodawcy, do których się zgłaszam w odpowiedzi na oferty pracy nie w moim zawodzie i poniżej moich kompetencji odmawiają mi zatrudnienia ze względu na moje dotychczasowe doświadczenie zawodowe. 14. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że ja nie udokumentowałem, że mam problemy zdrowotne. Wielokrotnie przekazywałem dokumenty potwierdzające, że leczę się na alergię i astmę, w tym recepty na zakup niezbędnych leków. 15. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że ja, jak nie otrzymałem świadczeń z pomocy społecznej, to regulowałem opłaty mieszkaniowe. Ja regulowałem opłaty mieszkaniowe, gdy wcześniej otrzymywałem świadczenia z pomocy społecznej. 16. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że mój ojciec regulował opłaty mieszkaniowe. Brak jest dokumentów potwierdzających ten stan rzeczy na co też organ MOPS w swojej decyzji się nie powołuje. 17. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że z mojej strony nie ma zwiększonych działań aktywizujących abym znalazł pracę. Szukam intensywnie pracy. Składam aplikację na wszystkie oferty pracy, gdzie spełniam chociażby w niewielkim stopniu wymagania stawiane przez potencjalnego pracodawcę. 18. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że w dniu 16 lutego 2023 r. miał zostać podpisany kontrakt socjalny. Natomiast jak wynika ze stanu faktycznego podczas wywiadu środowiskowego ustalano z pracownikiem socjalny, że w dniu 16 lutego 2023 r. miały być rozmowy o kontrakcie socjalnym i ewentualne ustalenia, co do powstania w przyszłości kontraktu socjalnego. 19. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że w dniu 16 lutego 2023 r. pracownik socjalny miał wielokrotnie kontaktować się ze mną telefonicznie. W dniu 16 lutego 2023 r. pracownik socjalny nie kontaktował się ze mną telefonicznie. 20. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023r. w kwocie 1 500zł ze względu na bezrobocie, że moje działania nie zmierzały w kierunku wyznaczenia nowego terminu do dalszych ustaleń warunków kontraktu socjalnego. Potwierdzeniem jest mój wniosek z dnia 14 lutego 2023 r., który zawiera obszerne uzasadnienie zmianie pracownika socjalnego, który działa na moją szkodę tym samym wbrew przepisom prawa.. Natomiast pismem z dnia 9 marca 2023 r. wnosiłem o wyznaczenie nowego terminu po zmianie pracownika socjalnego, który działa na moją szkodę tym samym wbrew przepisom prawa działa na szkodę społeczną. W piśmie tym wskazałem, że straciłem zaufanie do obecnego pracownika socjalnego. 21. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że pismem z dnia 9 marca 2023 r. nie wnosiłem o wyznaczenie nowego terminu. W piśmie tym wyraźnie w podsumowaniu prosiłem o wyznaczenie nowego terminu po uprzednim wyznaczeniu nowego pracownika socjalnego. 22. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że organ pomocy społecznej proponował mi formę aktywizacji zawodowej. Żaden pracownik nie oferował mi ofert pracy zarówno w ośrodku MOPS w P. jak i nie proponowano mi ofert pracy w instytucjach zależnych i w innych firmach. 23. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że nie jestem osobą szczególnie potrzebującą. Ja pozostaje do chwili obecnej bez jakichkolwiek środków do życia i nie mam skąd tych środków pozyskać i nie mam żadnej możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji samodzielnie. 24. Błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w błędnym ustaleniu przez organ SKO w Lublinie w zaskarżonej przeze mnie decyzji odmawiającej przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie, że z mojej strony nie ma zwiększonych działań aktywizujących, abym znalazł pracę, a w konsekwencji, niezgodne ze stanem faktycznym ustalenia, odnośnie mojej sytuacji finansowej, a w związku z tym moich możliwości szukania pracy. 25. Nieuwzględnienie faktu ograniczeń w możliwości uzyskania zatrudnienia w związku z moim stanem zdrowia, tj. alergii i astmy, które uniemożliwiają mi zatrudnienie, przy pracach gdzie występują prace porządkowe wewnątrz i na zewnątrz budynku oraz prace z zielenią oraz w ogrodzie (w tym koszenie trawy). Materiał dowodowy na potwierdzenie tego stanu rzeczy został przekazany organowi MOPS w P.. 26. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. poprzez niewłaściwą interpretację, że osobom nie należy pomagać, jeśli potrzebują pomocy i nie są wstanie sami przezwyciężyć trudnej sytuacji materialnej, co za skutkowało odmową przyznania mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie. 27. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. poprzez niewłaściwą interpretację przepisów, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia nie powinny być odpowiednie do okoliczności, a potrzeby osób i rodzin nie powinny być uwzględnione, co za skutkowało nieprzyznaniem mi świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w miesiącu lutym 2023 r. w kwocie 1 500 zł ze względu na bezrobocie." W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na to, że skarżący w sposób rozbudowany formułuje zarzuty, a uzasadnienie skargi jest równie obszerne, zauważyć należy, że sąd nie ma obowiązku odniesienia się do wszystkich podniesionych przez stronę zarzutów, a jedynie do tych, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Również organ odwoławczy nie miał obowiązku odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, a jedynie do tych, które mogły mieć znaczenie dla sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2023 r., poz. 901, dalej jako: u.p.s.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest osobom czy rodzinom m. in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.) – jednakże potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Z treści wyżej przytoczonych przepisów wynika zatem, że pomoc społeczna umożliwia "osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych" i jedynie "wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb". Pomoc społeczna pełni zatem jedynie rolę subsydiarną, wymagając współdziałania beneficjenta udzielanej pomocy w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Skoro ustawa o pomocy społecznej formułuje zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, to należy stwierdzić, że jeśli osoba nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia jej pomocy ze środków publicznych. Pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Pomoc ta nie może w żadnym przypadku zmienić się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla występujących o nią osób. Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek okresowy, o który wystąpił skarżący. Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: (pkt 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; (pkt 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Celem omawianego świadczenia jest zapewnienie czasowego wsparcia finansowego w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb. Spełnienie warunków do otrzymania zasiłku okresowego co do zasady obliguje organ do przyznania tego świadczenia, a swoboda organu (uznanie) sprowadza się do ustalenia okresu zasiłkowego i wysokości świadczenia. Niemniej stanowisko to przyjmuje się z zastrzeżeniem, że muszą zostać spełnione ogólne zasady udzielenia pomocy społecznej oraz nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, w tym wskazane w art. 11-13 u.p.s. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, powodem odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy był brak współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej oraz odmowa podpisania przez skarżącego kontraktu socjalnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nie każda trudna sytuacja życiowa wymieniona w art. 38 ust. 1 u.p.s. (np. bezrobocie) uprawnia do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Trudna sytuacja musi bowiem być połączona z niemożliwością jej samodzielnego przezwyciężenia przez osobę wnioskującą o tę pomoc. Brak współdziałania strony z organem może uzasadnić odmowę przyznania pomocy społecznej (por. m. in. wyrok NSA z 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 971/16). Taka postawa wskazuje bowiem, że strona nawet nie podejmuje próby samodzielnego zaspokojenia swoich potrzeb i rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, a jedynie przerzuca ciężar swojego utrzymania i odpowiedzialność za własny byt na ogół społeczeństwa. Strona nie tylko więc nie wykorzystuje własnych możliwości do zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb, ale nawet nie podejmuje starań w kierunku samodzielnego utrzymania. Jeżeli osoba korzystająca z opieki społecznej nie wykonuje obowiązku współpracy, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela w zakresie zapewnienia utrzymywania w trudnej życiowo sytuacji, a co więcej, w systemie opieki społecznej wymaga się od takiej osoby istotnej, realnej aktywności w pokonywaniu problemów życiowych Z punktu widzenia przesłanek przyznania pomocy społecznej jest niewątpliwie istotne współdziałanie świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej w postępowaniu dotyczącym tej pomocy, co wynika z przepisu art. 4 u.p.s., zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W myśl art. 11 ust. 2 u.p.s., podstawę do odmowy przyznania świadczenia (także uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń) może stanowić zarówno brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i - między innymi - odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną. Powyższa regulacja wynika z ustawowo określonego celu pomocy społecznej, którym jest aktywizacja beneficjenta, tak, aby mógł samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby, nie zaś trwałe wyręczanie go pozyskiwaniu środków na zaspokojenie jego potrzeb bytowych. Natomiast rolą uregulowanego w art. 108 u.p.s. kontraktu socjalnego jest określenie sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów beneficjenta pomocy społecznej oraz wzmocnienie jego aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. W związku z powyższym niezwykle istotna jest realizacja obowiązku współdziałania z organem przez osobę zainteresowaną, ponieważ pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego, wręcz automatycznego przyznawania świadczeń. Z tego względu bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia lub wstrzymanie jego wypłaty. Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest osobą długotrwale bezrobotną, składającą liczne wnioski o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej i – wbrew jego twierdzeniom – nie podejmującą realnych działań zmierzających do poprawy sytuacji bytowej, w tym podjęcia zatrudnienia. Skarżący we wnioskach o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej powołuje się na swój stan zdrowia i choroby, które mają uniemożliwiać mu podjęcie pracy. Podnosi również brak ofert odpowiadających jego wykształceniu i doświadczeniu zawodowemu. Odnosząc się do tych twierdzeń stwierdzić należy, że organy nie kwestionują samego faktu leczenia się skarżącego w związku z alergią i astmą, jednakże skarżący nie dysponuje orzeczeniem lekarskim o niezdolności do jakiejkolwiek pracy, czy też pracy określonego rodzaju. Oczywiste jest natomiast, że nawet osoby z ustaloną niepełnosprawnością w stopniu lekkim są czynne zawodowo, wykonując prace odpowiednie do swych możliwości psychofizycznych. Skarżący wskazał, że cierpi na alergię i astmę, jednak nawet nie podjął próby uprawdopodobnienia, że stanowi to przeszkodę w podjęciu przez niego pracy. Jak powszechnie wiadomo, osoby z chorobami alergicznymi, czy chorujące na astmę, są w stanie pracować i funkcjonować w społeczeństwie, natomiast skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi sytuacja odmienna. W związku z tym nie można uznać, że stan zdrowia uniemożliwia skarżącemu podjęcia pracy, a co za tym idzie próby rozwiązania jego trudnej sytuacji finansowej. Skarżący jest przy tym w wieku aktywności zawodowej (47 lat) i ma wykształcenie wyższe techniczne. Biorąc to wszystko pod uwagę, trafnie organy uznały, że skarżący własnymi działaniami nie dąży do poprawy swojej sytuacji bytowej i nie wykorzystuje w tym celu dostępnych możliwości, natomiast liczy na wsparcie z opieki społecznej. Pomimo bezspornego ustalenia, że skarżący nie ma żadnego stałego źródła utrzymania i spełnia kryterium dochodowe do przyznania mu zasiłku celowego, odmowa przyznania tego świadczenia była więc w pełni uzasadniona. Spełnienie przesłanki obejmującej stan bezrobocia, określonej w art. 7 u.p.s., nie stanowi o obowiązku przyznania żądanego świadczenia z pomocy społecznej. Konieczne jest również ustalenie, że wnioskodawca nie jest w stanie przezwyciężyć samodzielnie trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazł, co w przypadku skarżącego nie ma miejsca. Odnosząc się do spornego zagadnienia dotyczącego niepodpisania przez skarżącego kontraktu socjalnego, podnieść należy, że kontrakt jest swoistą umową, zawieraną pomiędzy stroną i pracownikiem socjalnym (art. 6 pkt 6 i art. 108 ust. 1 u.p.s.), mającą doprowadzić do określenia wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji osoby ubiegającej się o pomoc. W orzecznictwie sądów przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 1015/22). Występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, wnioskodawca musi akceptować reguły postępowania określone w tej ustawie. Oznacza to, między innymi, że skarżący był zobligowany jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Natomiast skarżący błędnie przyjmuje, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia w ramach prawa pomocy przez osobę bezrobotną prowadzi do bezwzględnego obowiązku jego uwzględnienia, niezależnie od postawy wnioskodawcy i jego możliwości. Jeśli chodzi o zarzuty skarżącego w zakresie naruszenia przez organy zasad postępowania, to w ocenie Sądu nie są one usprawiedliwione. Organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy w zakresie wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy, który następnie trafnie oceniły, kierując się wskazaniami zawartymi w przepisach art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustalenia te znajdują wprost potwierdzenie w dowodach zgromadzonych w aktach administracyjnych, z których w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że skarżący odmówił współdziałania z pracownikami pomocy społecznej w celu rozwiązywania swojej trudnej sytuacji życiowej. Stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów administracji w pełni odpowiadają wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. Strona kwestionuje wprawdzie ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, należy jednak mieć na uwadze, że to sam skarżący swoją bierną postawą i nierzetelnym postępowaniem w sprawie, przyczynił się do tego, że niektóre okoliczności sprawy są niejasne. Nie mają one jednak istotnego znaczenia w sprawie. Dotyczy to na przykład kwestii, kto ponosi koszty opłat za mieszkanie, w którym przebywa strona, co nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, skoro odmowa przyznania świadczenia była uzasadniona brakiem współpracy skarżącego z organem. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że jego wniosek o wyłączenie pracownika nie został rozpoznany, należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że istotnie organ powinien formalnie rozpoznać ten wniosek. Złożenie wniosku o wyłączenie pracownika, niezależnie od jego uzasadnienia, rodzi bowiem obowiązek jego rozpoznania. Biorąc jednak pod uwagę okoliczności sprawy i samego złożenia tego wniosku, stwierdzić należy, że błąd organu w tym zakresie nie miał znaczenia w sprawie i z tej racji nie wpływa na ocenę prawidłowość wydanej decyzji. Należy podkreślić, że na wydane w tym zakresie postanowienie stronie nie służyło zażalenie, a ewentualne zarzuty co do braku bezstronności pracownika i wpływu takiej okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy, podlegają ocenie w postępowaniu odwoławczym, bądź sądowym, w ramach kontroli merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W kontekście powyższego zauważyć należy, że skarżący wskazał na utratę zaufania do pracownika – [...], w związku z czym wniósł o jej wyłączenie od udziału w postępowaniu w sprawie. Argument, jaki został podniesiony w tym wniosku, dotyczył "poświadczenia nieprawdy" w pismach dotyczących strony. W tym zakresie skarżący wskazał na pisma z 22 listopada 2022 r., 6 grudnia 2022 r. i 18 stycznia 2023 r., nie wyjaśniając jednak, na czym polega zarzucane poświadczenie nieprawdy. Odnosząc się do tej kwestii zauważyć trzeba, że w aktach sprawy znajduje się adnotacja urzędowa z 18 stycznia 2023 r., podpisana przez [...] i [...], dotycząca uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (k. 21 akt admin I inst.). Druga notatka z tego dnia również dotyczy nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego (k. 22 akt admin. I inst.). Ponadto kolejny argument podniesiony we wniosku o wyłączenie dotyczy nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego 12 stycznia 2023 r. Należy jednak podkreślić, że z akt sprawy wynika, że dwoje pracowników socjalnych usiłowało przeprowadzić wywiad środowiskowy w tym terminie, jednakże było to niemożliwe z uwagi na nieobecność skarżącego (k. 19 akt admin. I inst.). Okoliczność, że skarżący uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego została potwierdzona, co wynika ze zgodnych wyjaśnień pracowników socjalnych. Przede wszystkim trzeba jednak podkreślić, że uzasadnienie wniosku o wyłączenie pracownika nie odpowiadało wymogom art. 24 § 1 k.p.a., gdyż nie wskazano jakiejkolwiek z określonych tam podstaw wyłączenia. Co do podstawy wyłączenia z art. 24 § 3 k.p.a., to w świetle tego przepisu bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Tymczasem skarżący nie przedstawił i nie uprawdopodobnił żadnych okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności wskazanego pracownika. Wniosek o wyłączenie pracownika powinien zawierać co najmniej uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na istnienie wątpliwości co do bezstronności pracownika. Muszą być to okoliczności konkretne, gdyż wyłączenia nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności danego pracownika (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. I OSK 1212/20). Dla uprawdopodobnienia okoliczności z art. 24 § 3 k.p.a. nie jest wystarczające również niezadowolenie strony z dotychczas prowadzonych przez danego pracownika postępowań czy czynności podejmowanych w konkretnej sprawie. W toku postępowania skarżący nie przytoczył konkretnych okoliczności uzasadniających wyłączenie pracownika – nie uczynił tego nawet na etapie postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że wniosek skarżącego nie mógłby odnieść zamierzonego skutku w postaci wyłączenia pracownika. Ocena ta znajduje potwierdzenie wobec okoliczności złożenia tego wniosku przez skarżącego, czego nie można pominąć. Wskazać należy, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 9 lutego 2023 r. strona podniosła, że nie podpisze kontraktu socjalnego, ponieważ musi się z nim szczegółowo zapoznać. W jego treści miały zostać wprowadzone zmiany (uzgodnione z pracownikiem). Następnie, pismem z 9 lutego 2023 r., skarżący został wezwany do stawienia się w siedzibie organu 16 lutego 2023 r., celem ustalenia planu pomocy i zawarcia kontraktu socjalnego. Skarżący w odpowiedzi na powyższe pismo, złożył wniosek o zmianę terminu i wyłączenie pracownika. Takie zestawienie czynności organu i strony wskazuje, że złożenie wniosku o wyłączenie było elementem taktyki proceduralnej skarżącego, w ramach której pozorował on wolę współpracy z organem. W sytuacji przedstawienia propozycji pomocy, która zakładała sporządzenie kontraktu socjalnego, skarżący wykorzystał instytucję wyłączenia pracownika, unikając negatywnych konsekwencji odmowy zawarcia tego kontraktu, pomimo tego, że nie złożył do niego konkretnych zastrzeżeń. Skarżący w piśmie z 20 lutego 2023 r. został pouczony o treści art. 11 ust. 2 u.p.s., miał zatem świadomość, że taka postawa może doprowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Jakkolwiek jest bezsporne, że strona otrzymała wezwanie po upływie terminu wyznaczonego w piśmie, jednakże skarżący nie poczynił żadnych działań w celu wyznaczenia nowego terminu i zwarcia kontraktu socjalnego, wnosząc o wyznaczenie nowego terminu, jednakże po zmianie pracownika socjalnego. Samo złożenie wniosku o wyłączenie pracownika nie prowadzi do takiej zmiany, a poza tym współdziałanie skarżącego z organem nie mogło być uzależniane przez skarżącego od pozytywnego rozpoznania jego wniosku. Gdyby skarżący współpracował z organem, dowiedziałby się, że nastąpiła zmiana pracownika socjalnego – w związku z długotrwałą nieobecnością [...] (adnotacja z 23 lutego 2023 r. – k. 51 akt admin. I inst.) i jego żądanie stało się bezprzedmiotowe. Co więcej, w czasie wywiadu środowiskowego, gdy uzgadniano treść kontraktu socjalnego, skarżący nie zgłosił do protokołu żadnych uwag dotyczących podejmowanych czynności czy postawy pracownika socjalnego, a pomiędzy 9 i 16 lutego 2023 r. organ nie podjął czynności w sprawie, poza nadaniem wezwaniem do stawienia się w siedzibie organu 16 lutego 2023 r. Nie sposób zatem stwierdzić, w związku z jakimi okolicznościami skarżący mógłby utracić zaufanie do pracownika socjalnego, z którym wcześniej opracował treść kontraktu socjalnego. Skarżący 16 lutego 2023 r. w siedzibie organu złożył osobiście pismo, w którym poinformował, że nie stawi się tego dnia w siedzibie organu w celu podpisania kontraktu socjalnego w związku z jego wnioskiem z 14 lutego 2023 r. o zmianę pracownika socjalnego, przy czym sam wniosek również został złożony tego dnia - 16 lutego 2023 r. W świetle wszystkich wskazanych powyżej okoliczności należało stwierdzić, że wniosek o wyłączenie pracownika miał związek wyłącznie z wyznaczeniem na 16 lutego 2023 r. terminem zawarcia kontraktu socjalnego i stanowił jedynie element taktyki proceduralnej skarżącego, w celu uniknięcia podpisania tego kontraktu. W ocenie Sądu nie doszło więc w sprawie do naruszenia przepisów postępowania w zakresie mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów znajdują oparcie w przepisach prawa materialnego, prawidłowo zastosowanego przez organy. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności, na jakie napotkały lub też realizowania tylko takiej formy pomocy, jakiej strona oczekuje. W niniejszej sprawie organy prawidłowo stwierdziły, że brak współdziałania ze strony skarżącego w przezwyciężeniu jego trudnej sytuacji życiowej uzasadnia odmowę przyznania żądanego zasiłku wobec spełnienia negatywnej przesłanki z art. 11 ust. 2 cyt. ustawy o pomocy społecznej. Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935), skarga została oddalona.