III OZ 329/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt ll SA/Ke 217/24 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi S. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 lutego 2024 r. znak: SKO.OŚ-60/7386/283/2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt ll SA/Ke 217/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej zwanej "p.p.s.a.", odmówił S. K. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą [...] przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 19 lutego 2024 r. znak: SKO.OŚ-60/7386/283/2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony w poniższych okolicznościach faktycznych. 3 kwietnia 2024 r. S. K. wniósł do WSA w Kielcach skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], doręczoną 26 lutego 2024 r. Skarga została wysłana 25 marca 2024 r. w kopercie zaadresowanej w następujący sposób; "Wojewódzki Sąd Administracyjny, Al. IX Wieków Kielce 3, 25-516 Kielce ". Po zwrocie korespondencji przez pocztę 2 kwietnia 2024 r., skarżący złożył 3 kwietnia 2024 r. skargę osobiście w siedzibie Kolegium (Kielce, Al. IX Wieków Kielce 3) wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. We wniosku podniósł, że skargę wniósł w terminie, jednak urząd pocztowy zwrócił korespondencję, pomimo wskazania prawidłowego adresu. Uznał za adresata Sąd, z pominięciem Kolegium. Podał, że o tym, że nie wniósł skargi w terminie dowiedział się 2 kwietnia 2024 r. – wtedy, kiedy otrzymał zwrot pisma. Nadmienił, że bez rozpoznania skargi nie będzie mógł bronić swych praw. Sąd I instancji uznał, że wskazane we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi okoliczności nie uprawdopodabniają, że do jego uchybienia doszło z przyczyn od skarżącego niezależnych w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. (skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu). W ocenie WSA w Kielcach, prawidłowe zaadresowanie przesyłki mieści się w granicach przeciętnej dbałości o własne interesy i nie wymaga podejmowania nadzwyczajnie trudnych czynności. Skoro bowiem skarżący był prawidłowo pouczony o konieczności wniesienia skargi za pośrednictwem Kolegium, to wskazanie jako adresata Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który ma siedzibę pod innym adresem należy traktować w kategoriach niedostatecznej staranności, która nie uzasadnia przywrócenia terminu. Zażalenie na to postanowienie złożył skarżący. Wniósł o jego uwzględnienie i zmianę zaskarżonego postanowienia - przywrócenie terminu na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Kielcach. Zaskarżonemu zażaleniu zarzucił naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 p.p.s.a. § 1, przez ich błędne zastosowanie i odmówienie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, podczas gdy skarżący bez swojej winy nie wniósł jej w terminie, ponieważ w istocie wniósł ją w terminie, ale przez błąd nie doszła ona do organu i została zwrócona. Zarzucił również naruszenie art. 77 k.p.a. w zw. z art 7 k.p.a., przez dokonanie przez Sąd I instancji błędnej oceny dowodów w postaci koperty, w której przesłana została do Sądu skarga, podczas gdy z tej właśnie koperty wynika, że został wskazany na kopercie prawidłowy adres Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a tym samym skarga winna został przekazana przez urząd pocztowy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Po raz kolejny podkreślił, że bez rozpoznania wniesionej skargi nie będzie mógł bronić swoich praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż wskazane w jego treści. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że instytucja przywrócenia terminu jest ściśle powiązana nie tylko z czynnością procesową, której dotyczy (której uchybiono terminu), ale również ze sprawą, w której nastąpiło uchybienie terminu. Ustawodawca dał temu wyraz w co najmniej dwóch przepisach Rozdziału 6., Działu III. p.p.s.a. ("Uchybienie i przywrócenie terminu"). Pierwszy przepis, to przepis art. 86 § 2 p.p.a., w myśl którego, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Drugi przepis, to przepis art. 88 p.p.s.a., który stanowi, że spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Ta ostatnia sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ, jak wynika z akt sprawy, stronami postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie był skarżący oraz zarządca masy sanacyjnej przedsiębiorstwa skarżącego. Z kolei decyzja została wydana w pierwszej instancji przez samorządowe kolegium odwoławcze, a zatem, zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a., stronom służył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą decyzją albo, zgodnie z art. 52 § 3 zd. 1. p.p.s.a., skarga do sądu administracyjnego wnoszona, bez skorzystania z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strony skorzystały z uprawnienia do wniesienia wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy. I tak, skarżący złożył taki wniosek 9 marca 2024 r., a zarządca masy sanacyjnej jego przedsiębiorstwa 22 marca 2024 r. Niezależnie od powyższego, skarżący wniósł 3 kwietnia 2024 r., tj. z uchybieniem terminu, skargę do WSA w Kielcach, po uprzednim jej zwrocie przez urząd pocztowy z uwagi na błędne zaadresowanie przesyłki pocztowej ją zawierającej. W sprawie wystąpiła zatem sytuacja odmienna od dwóch innych sytuacji wniesienia konkurencyjnych środków zaskarżenia, przewidzianych przez ustawodawcę w przepisie art. 54a p.p.s.a. Przepis ten stanowi bowiem, że: "Jeżeli przed przekazaniem sądowi skargi jednej ze stron postępowania administracyjnego, inna strona tego postępowania zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, przepisów art. 54 § 2-4 nie stosuje się. Organ rozpoznaje tę skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym niezwłocznie zawiadamia stronę wnoszącą skargę (§ 1). Jeżeli po przekazaniu sądowi skargi jednej ze stron postępowania administracyjnego, inna strona tego postępowania zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ niezwłocznie zawiadamia o tym sąd. Sąd niezwłocznie przekazuje skargę wraz z aktami sprawy temu organowi. Przepis § 1 zdanie drugie stosuje się (§ 2)." W sprawie obydwie strony postępowania administracyjnego złożyły wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy i nie wystąpiła konkurencyjność środków zaskarżenia w zestawieniu: wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jednej ze stron i skarga do sądu administracyjnego innej strony. Skarga została wniesiona do Sądu I instancji już po wniesieniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy i – co więcej – z uchybieniem ustawowego terminu do jej wniesienia. WSA w Kielcach nie zbadał tej kwestii i nie wziął pod uwagę skutków złożenia przez strony postępowania administracyjnego niekonkurencyjnych względem siebie środków zaskarżenia, których złożenie nałożyło na organ administracji (SKO w Kielcach) obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy – dalszego procedowania w sprawie. Dopiero bowiem zakończenie tego etapu postępowania, czyli wydanie przez organ decyzji kończącej ponowne rozpatrzenie sprawy otworzy stronom możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W tym zakresie twierdzenie wnoszącego zażalenie o utracie prawa do ochrony sądowoadministracyjnej jest chybione. Kontrola legalności działalności SKO w Kielcach będzie możliwa po wydaniu decyzji "w drugiej instancji" (po ponownym rozpatrzeniu sprawy) i będzie zależna wyłącznie od stron postępowania administracyjnego – ich woli wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W sprawie wystąpiła zatem sytuacja, w której skarżący wniósł skargę przed wyczerpaniem środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Tym samym w sytuacji procesowej, w której w toku postępowania administracyjnego jedna ze stron postępowania skorzysta z przysługującego jej uprawnienia polegającego na wyborze środka zaskarżenia, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. bądź art. 52 § 3 p.p.s.a. i złoży wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to w odniesieniu do wszystkich stron postępowania zastosowanie znajduje ogólna reguła wynikająca z art. 52 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 3597/18, Legalis nr 1870178), z tą uwagą, że, jak wskazano już powyżej, w stanie faktycznym sprawy nie doszło do sytuacji, która umożliwiała potraktowanie wniesionej skargi jako wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 54a p.p.s.a.). Toteż WSA w Kielcach powinien na wstępie ocenić dopuszczalność skargi w świetle treści przepisu art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., z konsekwencjami przewidzianymi w przepisie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., mając na uwadze ścisłe powiązanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi ze skargą i okolicznościami sprawy, w tym dalszym prowadzeniem postępowania administracyjnego przez organ. Gdy zatem sama skarga jest od początku, z mocy ustawy, niedopuszczalna (art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a.), a istnieje ścisłe powiązanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi z tą skargą (jako czynnością procesową podjętą po terminie), to pierwszeństwo w ocenie sądu powinna mieć skarga, a nie wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Nawet bowiem przywrócenie terminu do wniesienia takiej skargi nie może uczynić ją skargą dopuszczalną. W konsekwencji Sąd I instancji naruszył przepis art. 88 p.p.s.a. w dwojaki sposób, tzn., po pierwsze, przedwcześnie przystąpił do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi - zanim ocenił dopuszczalność samej skargi i jej wpływ na dopuszczalność wniosku. Po drugie zaś – dokonał oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pod kątem istnienia przesłanki z przepisu art. 87 § 2 p.p.s.a. zamiast ocenić najpierw jego dopuszczalność - w świetle przesłanki z przepisu art. 88 p.p.s.a – i w powiązaniu z uprzednio dokonaną oceną dopuszczalności skargi, co było z kolei wynikiem pierwszego naruszenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.