I SA/Wa 34/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 3 listopada 2022 r. nr KOC/6107/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania M. P., decyzją z 3 listopada 2022 r. nr KOC/6107/Sr/22 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 20 września 2022 r. nr ŚR/003110/SP/09/2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że o braku podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądza brak związku pomiędzy rezygnacją przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką nad niepełnosprawną żoną. Organ podał, że według oświadczenia skarżącego, z zatrudnienia zrezygnował on w styczniu 2022 r. Orzeczenie o niepełnosprawności jego żony i wynikającej stąd konieczności sprawowania nad nią opieki wydane zostało 10 maja 2022 r. W treści orzeczenia stwierdzono, że niepełnosprawność T. S. w stopniu znacznym datuje się od 23 marca 2022 r. Rezygnacja z zatrudnienia w Norwegii – o ile uznać ją za wiarogodną, gdyż nie została w żaden sposób udokumentowana – powstała na trzy miesiące przed stwierdzeniem przez uprawniony do tego organ, że T. S. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 22 września 2022 r. wynika, że pracował wyłącznie dorywczo, częściowo za granicą. Brak jest w tym przedmiocie jakiegokolwiek urzędowego potwierdzenia tego faktu. Trudno uznać grę na giełdzie za pracę zarobkową, chociaż niewątpliwie mogła przynosić dochody. Odwołujący się liczy 69 lat, a więc od kilku lat jest w wieku emerytalnym, stąd jego rezygnacja z zatrudnienia czy podjęcia innej pracy zarobkowej budzi duże wątpliwości, jest to oświadczenie, które - zdaniem Kolegium - nie zasługuje na wiarę. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich środków dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną wskazaną w ustawie. Przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 ustawy, w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie można, w ocenie Kolegium, uznać, że rezygnacja z zatrudnienia przez będącego już w wieku emerytalnym skarżącego, jaka miała miejsce według jego oświadczenia w styczniu 2022 r., pozostawała w bezpośrednim związku z opieką sprawowaną nad żoną, której wymagająca opieki innej osoby niepełnosprawność stwierdzona została dopiero po raz pierwszy orzeczeniem w maju 2022 r., na wniosek wniesiony 23 marca 2022 r. Z powyższych przyczyn Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji. Skargę na decyzję Kolegium wniósł M. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że mąż niepełnosprawnej T. S. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W skardze wniesiono ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Oceniając sprawę co do jej istoty, Sąd w pełni podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powoływanej dalej jako "ustawa"). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z powyższych regulacji, przepis art. 17 ust. 1 ustawy określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Z powołanego przepisu wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wskazaną w ustawie. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazać nadto należy, że w art. 3 pkt 22 ustawy, ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem art. 3 pkt 22 ustawy. Odnosząc powyższe rozważania do stanu niniejszej sprawy, wskazać należy, że badanie przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem z 10 maja 2022 r. o stopniu niepełnosprawności, odbyło się w oparciu o oświadczenia przedstawione przez wnioskodawcę w toku postępowania administracyjnego. W oświadczeniu z 22 sierpnia 2022 r. skarżący podał, że ostatnio zarabiał grając na giełdzie, ale w związku z opieką nad żoną musiał zrezygnować z tego zajęcia. Wyjaśnić jednakże należy, że w świetle powołanego wyżej art. 3 pkt 22 ustawy, rację ma organ odwoławczy, który twierdzi, że gra na giełdzie nie jest pracą zarobkową, chociaż niewątpliwie mogła przynosić dochody. Z kolejnego oświadczenia skarżącego z 15 września 2022 r. wynika, że skarżący w styczniu 2022 r. przebywał u rodziny w Norwegii, gdzie pracował dorywczo przy sprzątaniu terenów. Jak podał, nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego zatrudnienie. Z pracy tej zrezygnował 30 stycznia 2022 r. i powrócił do kraju, przy czym zauważyć należy, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jego żony i wynikającej stąd konieczności sprawowania nad nią opieki wydane zostało dopiero 10 maja 2022 r. na wniosek wniesiony 23 marca 2022 r. i dopiero od tej daty datuje się niepełnosprawność, a więc rezygnacja przez skarżącego z zatrudnienia w Norwegii nastąpiła na ponad trzy miesiące przed uzyskaniem przez jego żonę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w oświadczeniu tym skarżący podał: "wiek 69 lat uniemożliwiają mi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej". Już tylko z tego oświadczenia skarżącego wprost wynika, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia. Skarżący, w dniu wydania inkryminowanej decyzji, miał 69 lat, jest w wieku emerytalnym, co – jak sam przyznał w powyższym oświadczeniu – uniemożliwia mu znalezienie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Tymczasem omawiane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, lecz jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oznacza to, że nawet jeżeli konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy sprawowana opieka faktycznie uniemożliwia osobie ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, aktywność zawodową. Ustalony stan sprawy wskazuje, że skarżący, będący emerytem, nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący był osobą poszukującą pracy, a opieka nad żoną była powodem niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Słuszne jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że w sprawie nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad żoną. Niepodejmowanie lub rezygnacja przez skarżącego z zatrudnienia nie wynika z konieczności sprawowania opieki nad żoną, lecz – jak przyznał skarżący w oświadczeniu z 15 września 2022 r. – to wiek emerytalny uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zasadnie zatem Kolegium uznało, że brak jest związku pomiędzy deklarowaną przez skarżącego rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad żoną. Dodać trzeba, że w skardze, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazano, aby istniał związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. W konsekwencji, wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi niezasadne, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.). Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powyższej ustawy.