I SA/Wa 2210/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 lipca 2022 r. nr KOC/3975/Sr/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 6 lipca 2022 r., nr KOC/3975/Sr/22, po rozpatrzeniu odwołania B. M. (dalej jako skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 20 maja 2022 r., nr UD-IV-WSZ-SRII/001336/SP/2022, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z 19 listopada 2021 r. skarżąca, zastępowana przez adwokata, wystąpiła do Prezydenta m. st. Warszawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – E. M. Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 11 lutego 2022 r., nr UD-IV-WSZ-SRII/000530/SP/2022, odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W rezultacie rozpatrzenia odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 31 marca 2022 r., nr KOC 1626/SR/22, uchyliło powyższą decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 11 lutego 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia 20 maja 2022 r., nr UD-IV-WSZ-SRII/001336/SP/2022, odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] listopada 2021 r. do [...] marca 2022 r. oraz umorzył postępowanie w zakresie ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] marca 2022 r. - z powodu śmierci E. M. w dniu [...] marca 2022 r. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca - zarzucając naruszenie prawa materialnego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 6 lipca 2022 r., nr KOC/3975/Sr/22, utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 20 maja 2022 r. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa i stanem faktycznym ustalonym w sprawie - zatem nie podlega uchyleniu. Podniosło, że skarżąca zrezygnowała z pracy dnia [...] listopada 2021 r., podczas gdy jej matka została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym orzeczeniem z [...] sierpnia 2021 r., przy czym ustalony tym orzeczeniem stopień niepełnosprawności datował się od [...] czerwca 2021 r. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że z ustaleń organu I instancji nie można wysnuć wniosku, iż rezygnacja skarżącej z zatrudnienia w listopadzie 2021 r. miała faktycznie związek ze sprawowaniem opieki nad matką, której stopień niepełnosprawności określony orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] sierpnia 2021 r. datował się od [...] czerwca 2021 r. Istnieje bowiem znacząca rozbieżność w czasie - 5 miesięcy. Zatem stan faktyczny sprawy stoi na przeszkodzie do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] listopada 2021 r. do [...] marca 2022 r. Wobec tego nie było możliwe przychylenie się do odwołania. Organy administracji publicznej nie tworzą przepisów prawa a jedynie podejmując orzeczenia stosują je w praktyce. Decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, jeśli zostaną spełnione przez wnioskodawcę przesłanki ustawowe to świadczenie pielęgnacyjne musi być przyznane. W przypadku ich niespełnienia - jak w tej sprawie - wydawana jest decyzja odmowna. Kolegium uznało, że umorzenie postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] marca 2022 r. było uzasadnione jego bezprzedmiotowością - z powodu śmierci matki skarżącej, które zmarła w dniu [...] marca 2022 r. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] listopada 2021 r. do [...] marca 2022 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, odpowiadają prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 6 lipca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 20 maja 2022 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – E. M. na okres od [...] listopada 2021 r. do [...] marca 2022 r. oraz umarzającą postępowanie w zakresie przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od [...] marca 2022 r. Podstawą prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), dalej jako ustawa. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza - dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga - dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nie budzi wątpliwości, iż skarżąca, będąc córką osoby wymagającej opieki, należy do grona osób określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. Bezsporne jest również, że matka skarżącej – E. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], które wydano na stałe. W orzeczeniu tym stwierdzono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2021 r., przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wskazano też na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń lekarza specjalisty; na konieczność objęcia kompleksowym systemem usług opiekuńczych oraz na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca - od [...] sierpnia 2020 r. - została ustanowiona opiekunem prawnym dla swojej całkowicie ubezwłasnowolnionej matki – E. M. W trakcie tego postępowania została sporządzona opinia sądowo -psychologiczno - psychiatryczna z [...] lutego 2020 r. z której wynika, iż w trakcie wywiadu córka stwierdziła, że nie jest w stanie samodzielnie opiekować się mamą (k.3 opinii). Poza sporem pozostaje również fakt śmierci matki skarżącej – E. M. w dniu [...] marca 2022 r., co potwierdza znajdujący się w aktach administracyjnych odpis skrócony akt zgonu (k.58 akt admin.). Wskazać należy, że jeżeli nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną przez taką osobę opieką nad osobą wymagającą opieki (opieka nad tą osobą nie była bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia), to w konsekwencji nie zostaje spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1333/21). Organ administracji ma zatem obowiązek ustalić - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżącej z [...] października 2021 r. wynika, że pracowała ona do [...] listopada 2021 r. (k.58 akt admin.). Oświadczenie to zostało podtrzymane w kolejnym oświadczeniu skarżącej z [...] kwietnia 2022 r., z którego wynika, że zrezygnowała z zatrudnienia w listopadzie 2021 r. ze względu na zły stan zdrowia matki (k.90 akt admin.). W okolicznościach sprawy słuszne jest stanowisko organu, że rezygnacja skarżącej z zatrudnienia w listopadzie 2021 r. nie miała związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Ustanowienie opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej matki skarżącej nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2020 r., zaś od [...] czerwca 2021 r. ustalony został znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej. Jednak pogorszenie stanu zdrowia matki i konieczność zapewnienia matce stałej kompleksowej opieki lub pomocy nie wywołało u skarżącej konieczności rezygnacji z zatrudnienia, skoro zrezygnowała ona z zatrudnienia dopiero w listopadzie 2021 r., ściślej w dniu 21 listopada 2021 r., a więc po upływie 5 miesięcy od dnia ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącej. Poza tym należy mieć na uwadze fakt, że już w lutym 2020 r. - a więc ponad 20 miesięcy wcześniej - matka skarżącej wymagała całodobowej opieki, której córka nie była w stanie samodzielnie sprawować. Trudno zatem uznać, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Prawidłowe jest zatem stanowisko organów orzekających obu instancji, że nie została spełniona przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia", która stanowi warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podkreślić również należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowe jest też stanowisko organów dotyczące umorzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] marca 2022 r. w związku z śmiercią jej matki w dniu [...] marca 2022 r. Niewątpliwie śmierć osoby, w stosunku do której miała być sprawowana opieka powoduje, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie może już być sprawowana. Tym samym postępowanie co do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres po śmierci osoby wymagającej opieki staje się bezprzedmiotowe. Co uzasadnia wydanie przez organ orzekający w trybie art. 105 k.p.a. decyzji o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Odnosząc się zaś do kwestii zbiegu przysługujących skarżącej uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 stwierdził, iż - w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291, dalej, jako: u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Jednocześnie zaś eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, w postaci posiadania prawa do renty. W świetle powyższego osobie uprawnionej - w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń - przysługuje jedno wybrane przez nią świadczenie. Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie z renty. W takiej sytuacji obowiązkiem organów orzekających wynikającym z art. 8 § 1, art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. jest poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. W rozpoznawanej sprawie organy orzekające nie wypełniły powyższego obowiązku poinformowania strony o możliwości złożenia takiego wniosku. Jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy, z uwagi na zastępowanie skarżącej w całym postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika - adwokata, który w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie reprezentuje strony w kilkudziesięciu sprawach w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, nie można stwierdzić, że uchybienie przez organy powyższym przepisom stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzić też należy, iż pełnomocnik skarżącej - specjalizujący się w sprawach z zakresu świadczenia pielęgnacyjnego - mógł już przy składaniu wniosku wszczynającego postępowanie, jak i na kolejnych etapach postępowania, poinformować skarżącą o przysługującym jej prawie wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnacjęz pobierania świadczenia niższego, tj. w tej sprawie renty. Przy czym wskazać należy, że obecnie - z uwagi na śmierć matki skarżącej a więc osoby nad którą opieka miałaby być sprawowana - dokonanie wyboru korzystniejszego dla skarżącej świadczenia byłoby bezskuteczne. Zatem w warunkach niniejszej sprawy niezasadny okazał się zarzut skargi dotyczący naruszenia prawa materialnego. Podsumowując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, odpowiadają prawu, a organy orzekające obu instancji wnikliwie rozpatrzyły cały materiał dowodowy zebrany w sprawie oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy podejmowaniu rozstrzygnięć. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.