III OZ 494/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt II SO/Wa 7/24 o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia w sprawie z wniosku M.S. o wymierzenie grzywny Prezesowi Sądu Rejonowego [...] za niezprzekazanie skargi, odpowiedzi na skargę wraz z aktami sprawy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt II SO/Wa 7/24, przywrócił Prezesowi Sądu Rejonowego [...] termin do uiszczenia wpisu od zażalenia. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 11 marca 2024 r. WSA w Warszawie wymierzył Prezesowi Sądu Rejonowego [...] grzywnę zgodnie z art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "P.p.s.a."). Od tego postanowienia organ wniósł zażalenie. W związku z nieuiszczeniem wpisu od zażalenia zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2024 r. wezwano organ do uiszczenia wpisu w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi organu w dniu 25 kwietnia 2024 r. Pismem z dnia 6 maja 2024 r. organ złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia, podnosząc, że od 29 do 30 kwietnia 2024 r. Oddział Finansowy Sądu Rejonowego nie miał możliwości transferu środków, natomiast od 1 do 5 maja 2024 r. trwała przerwa w funkcjonowaniu Sądu Rejonowego. Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że w myśl art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Sąd I instancji stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w terminie. Wraz z wnioskiem dopełniono czynności, której uchybił organ. W ocenie Sądu I instancji, uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminowi, gdyż administracja Sądu Rejonowego nie funkcjonuje w soboty, niedziele oraz dni wolne od pracy (czy to ustawowo czy to wskutek regulacji prawa wewnętrznie obowiązującego w urzędzie). Za uprawdopodobnione Sąd I instancji uznał, że w dwóch ostatnich dniach miesiąca Sąd Rejonowy nie dysponował możliwością realizowania przelewu. Taka sytuacja nie powstała z winy organu, który funkcjonuje jedynie w godzinach urzędowania. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że nie można w sprawie stwierdzić aby niedochowanie terminu nastąpiło bez winy strony. Termin na uiszczenie wpisu upływał 2 maja. Nie był to dzień ustawowo wolny od pracy. Fakt, że tego dnia Sąd Rejonowy nie funkcjonował wynikał z wewnętrznych przepisów, a informacja o braku pracy w tym dniu była wiadoma już od 8 kwietnia. Utrudnienie w możliwości uiszczenia wpisu 2 maja nie było więc podyktowane nagłą i niemożliwą do przewidzenia sytuacją. Organ był świadomy znacznej ilości dni wolnych od pracy na początku maja i mógł uiścić wpis w poprzednich dniach. Organ jest uprawniony na mocy wewnętrznych przepisów do ustanowienia "dnia wolnego" i zarządzenia przerwy w funkcjonowaniu sądu w danym dniu, musi być jednak świadomy skutków takiej decyzji i ponosić konsekwencje takich działań. Niedochowanie terminu nie nastąpiło bez winy strony. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Taki przypadek nie zaistniał w niniejszej sprawie. Uiszczenie wpisu w dniu 2 maja nie było niemożliwe, a ponadto organ, działający poprzez profesjonalnego pełnomocnika, mógł dokonać tej czynności we wcześniejszych dniach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu musi być jednakże złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu i równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 2 i § 4 P.p.s.a.). Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko i wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie następujące wymogi prawne, tj. gdy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu wraz z jednoczesnym dopełnieniem niedokonanej w terminie czynności oraz w sposób uprawdopodobni brak swojej winy w niedopełnieniu czynności, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przewrócenie terminu, która została wniesiona w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Brak winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o niej tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, warunkiem przywrócenia terminu jest brak jego winy, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Błędy i zaniechania pełnomocnika traktowane są jako zaniedbania samej strony. Z tego względu błędy pełnomocnika są równoznaczne z błędami strony i nie można ich traktować jako działań różnych podmiotów. Oznacza to, że za brak staranności pełnomocnika w prowadzeniu spraw mocodawcy odpowiedzialność ponosi mocodawca. W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnik, czy to działając samodzielnie, czy to posługując się osobami trzecimi winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Profesjonalny pełnomocnik winien tak zorganizować swoją pracę, by wywiązać się z nałożonych przez jego mocodawców obowiązków, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Zgodzić się zatem należy ze skarżącą, że pełnomocnik organu nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia. Zasadnie podnosi skarżąca, że informacja o tym, że dzień 2 maja 2024 r. jest dniem wolnym od pracy w Sądzie Rejonowym była informacją powszechną, znaną dla wszystkich, zarówno petentów Sądu Rejonowego, jak i pracowników Sądu Rejonowego, w tym również pełnomocnikowi Sądu Rejonowego. Informacja ta bowiem była udostępniona na stronie internetowej Sądu Rejonowego już od 8 kwietnia 2024 r. Tym samym pełnomocnik organu, mając świadomość, że ostatni dzień terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia jest dniem wolnym w Sądzie Rejonowym, powinien tak zorganizować swoją pracę, aby móc wywiązać się w terminie z nałożonych na niego obowiązków - dochować terminu dla dokonania czynności niezbędnej do ochrony swego mocodawcy oraz zabezpieczyć się przed ujemnymi następstwami niedokonania tej czynności w terminie. Brak możliwości uiszczenia wpisu w dniu 2 maja 2024 r. nie było więc podyktowane nagłą i niemożliwą do przewidzenia sytuacją. Pełnomocnik organu był bowiem świadomy znacznej ilości dni wolnych od pracy. Ponadto pełnomocnik organu nie uprawdopodobnił dlaczego w dniach 26, 29 i 30 kwietnia 2024 r. Wydział Finansowy Sądu Rejonowego nie mógł dokonać przelewu. Za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających mocodawcy pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować mocodawcę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia nie pozwala zatem na uznanie, że uchybienie terminu miało charakter niezawiniony. Błędne, niestaranne działanie pełnomocnika organu należy ocenić w kategoriach braku dołożenia należytej staranności w prowadzeniu spraw mocodawcy, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Przyjąć zatem należy, że niedochowanie przez pełnomocnika organu terminu do uzupełnienia braków fiskalnych zażalenia nie jest następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu sprawy. To bowiem na profesjonalnym pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Taki przypadek nie zaistniał jednak w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zażalenie za zasadne i na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 oraz art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy P.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 P.p.s.a.). Przepis art. 197 § 2 P.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym.