II OZ 743/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 września 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 526/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 maja 2024 r., nr 551/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z 12 września 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 526/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), odrzucił skargę S. D. (dalej jako "skarżący") na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 maja 2024 r., nr 551/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Sąd mając na uwadze treść art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. oraz art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. wskazał, że jednym z wymogów skargi jako pisma procesowego, gdy jest ona wnoszona w formie dokumentu elektronicznego jest podpisanie jej przez stronę, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zasady te dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. Sąd przywołał uchwałę NSA z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I FPS 2/21 (publ. CBOSA), w której stwierdzono, że zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a., skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Sąd zauważył, że z akt sprawy wynika, że w terminie otwartym do uzupełnienia braków formalnych skargi złożonej drogą elektroniczną przedłożono wyłącznie skargę w formie papierowej podpisaną przez skarżącego. Tym samym wezwanie dotyczące podpisania skargi podpisem elektronicznym, podpisem osobistym lub podpisem zaufanym nie zostało wykonane. Działania strony skarżącej, pomimo prawidłowego pouczenia w wezwaniu, nie doprowadziły do skutecznego podpisania, wniesionej w formie dokumentu elektronicznego skargi z 8 lipca 2024 r. Sąd podzielił stanowisko NSA, zgodnie z którym nie stanowi usunięcia braku formalnego dokumentu elektronicznego okoliczność nadesłania dokumentu w formie papierowej (zob. postanowienie NSA z 08.08.2023 r., sygn. akt II OZ 432/23, publ. CBOSA). Jednocześnie Sąd I instancji zaznaczył, że skarżący dysponuje ważnym certyfikatem podpisu elektronicznego, co wynika z weryfikacji podpisu dokonanej przez Sąd. Ponadto skarżący prowadzi z Sądem korespondencję za pośrednictwem platformy ePUAP, podpisując pisma procesowe ważnym certyfikatem. W związku z powyższym Sąd uznał, że nie istniały techniczne przeszkody do podpisania i nadesłania do Sądu skargi opatrzonej podpisem elektronicznym, zgodnie z wezwaniem. Ponadto Sąd wskazał, że skarżący sam zdecydował się na zainicjowanie postępowania sądowoadministracyjnego drogą elektroniczną, składając skargę za pośrednictwem platformy ePUAP. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie odrzucenie skargi nie naruszy prawa skarżącego do sądu. Skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami P.p.s.a. oraz został prawidłowo pouczony o skutkach zaniechania czynności wskazanych w wezwaniu. Sąd nie stwierdził również przeszkód, które mogłyby uniemożliwić skarżącemu podpisanie skargi w formie elektronicznej, gdyż strona dysponowała ważnym certyfikatem. Tym samym, jednoznacznie należało uznać, że skarżący nie wykonał w zakreślonym terminie czynności, do których dokonania został wezwany, skutkiem czego nie usunął braków formalnych wniesionej przez niego skargi. Podpisanie skargi w formie papierowej nie czyniło zadość wezwaniu Sądu, w którym określono w jaki sposób strona może stwierdzone braki usunąć. Tym samym, ponieważ w zakreślonym terminie braki skargi nie zostały uzupełnione, złożona skarga podlegała odrzuceniu stosownie do treści art. 58 § 1 pkt P.p.s.a. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia. Skarżący stwierdził, że przesłanki niedopełnienia obowiązku formalnego tj. podpisu skargi przez skarżącego nie zaistniały. Skarżący wskazuje, że 10 czerwca 2024 r. - nie jak twierdzi WSA we Wrocławiu str. 1 uzasadnienia dnia 08.07.2024 r. zgodnie z zachowaniem procedur, złożył skargę za pośrednictwem organu II instancji tj. DWINB we Wrocławiu do WSA we Wrocławiu na decyzję DWINB we Wrocławiu z dnia 20 maja 2024 r. nr. 551/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Skarga wraz z dokumentacją w przedmiotowej sprawie została przyjęta przez DWINB we Wrocławiu wraz z nadaną dokumentacją bez uwag i zastrzeżeń ( dowód: akta sprawy 551/2024 DWINB we Wrocławiu z dnia 20.05.2024 oraz akta PINB w Zgorzelcu, nr 45/2024 z dnia 25.03.2024 r. załącznik nr 1, nr 2 - skarga z dnia 10.06.2024 r. wraz z potwierdzeniem odbioru przez organ DWINB we Wrocławiu). Zgodnie z procedurą DWINB we Wrocławiu przekazało skargę oraz akta sprawy do WSA we Wrocławiu. Skarżący nie został wezwany jak też nie został poinformowany o jakichkolwiek brakach formalnych i konieczności ich uzupełnienia. Z uwagi na nieobecność powodowaną działaniami za granicą, w Niemczech, skarżący nie posiadał dostępu do platformy ePUAP. Dnia 23.07.2024 otrzymał wezwanie z WSA we Wrocławiu o podpisanie skargi i uiszczenie opłaty kancelaryjnej w kwocie 38 zł. Z uwagi na to, że skarżący nie posiadał możliwości złożenia podpisu elektronicznego przez ePUAP, braku tej możliwości z powodu okoliczności niezależnych od skarżącego w dniu 24.07.2024 r. zgodnie ze wskazaniem, narzuconym terminem WSA, istniejącą możliwością strony, podpisano osobiście skargę oraz wszystkie załączniki i nadano je pocztą, listem poleconym za potwierdzeniem odbioru przez WSA we Wrocławiu w przedmiotowej sprawie. Również dnia 24.07.2024 skarżący powiadomił WSA we Wrocławiu, Panią S. o uzupełnieniu, podpisaniu osobiście i wykonaniu zaleceń sądu (dowód załącznik nr 5). Skarżący wnosił o potwierdzenie i prosił Panią S. o potwierdzenie faktu otrzymania oraz czy wszystkie wymagane dokumenty zostały tej Pani dostarczone, w innym przypadku strona zadeklarowała ich uzupełnienie. Skarżący zauważył, że z treści postanowienia WSA we Wrocławiu II SA/Wr 526/24 wynika, że do sądu wpłynęły w formie papierowej, opatrzone własnoręcznym podpisem wymagane dokumenty strony skarżącej. Strona nie otrzymała pisemnej informacji czy odpowiedzi od Pani S. o konieczności złożenia podpisu drogą elektroniczną pomimo, że wnioskowała o to w piśmie z dnia 24.07.2024 (załącznik nr 5 - zaznaczona część). Skarżący wskazuje, że z przyczyn niezawinionych przez stronę, nieobecności w kraju, braku możliwości technicznych do wykonania podpisów drogą elektroniczną można uznać i stwierdzić, że wszystkie wymagania formalne zostały spełnione. Sąd WSA we Wrocławiu posiadał zarówno przekazany przez organ II instancji DWINB we Wrocławiu komplet akt w sprawie wraz ze skargą oraz dokumentacją oraz własnoręcznie podpisane dokumenty przez stronę skarżącą. Skarżący podnosi, że uzasadnienie WSA we Wrocławiu o odrzuceniu skargi z powodu braku podpisu osobistego i braku uzupełnienia nie nastąpiło dlatego, że strona skarżąca pomimo utrudnień, nieobecności w kraju i braku możliwości do złożenia podpisów drogą elektroniczną w tej konkretnej sytuacji wykonała zalecenia WSA we Wrocławiu. Podkreśla, że jego skarga została złożona za pośrednictwem organu II instancji DWINB we Wrocławiu dnia 10.06.2024 a nie jak twierdzi sąd WSA we Wrocławiu w treści uzasadnienia (str. 2) dnia 08.07.2024 r. Ponadto ważny certyfikat skarżącego nie umożliwiał mu w tym konkretnym przypadku złożenia podpisów elektronicznych z powodów technicznych i braku dostępu do dokumentów i ePUAP. W ocenie skarżącego, odrzucenie skargi narusza jego prawo, iż w istocie przedmiotowa sprawa tj. II SA Wr 526/24 nie została rozpatrzona przez WSA we Wrocławiu. Sąd nie posiadał również wiedzy o okolicznościach, przeszkodach uniemożliwiających stronie podpis strony w formie elektronicznej. Nie mógł zatem w tej konkretnej sprawie stwierdzić że takie przeszkody zaistniały. Skarżący wnosi o uznanie podpisu skargi oraz złożonych dokumentów w formie papierowej, uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Powodem odrzucenia skargi w niniejszej sprawie było uznanie, że w terminie do tego przewidzianym pomimo wezwania przez Sąd skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi wniesionej drogą elektroniczną poprzez podpisanie jej podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, nie dopełniono tego obowiązku. Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać jej podpis albo podpis jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Zgodnie natomiast z art. 46 § 2a P.p.s.a. w przypadku, gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Za każdym razem, gdy strona składa pismo w formie elektronicznej do akt sprawy prowadzonej w formie papierowej winien być dołączony raport weryfikacji podpisu elektronicznego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.05.2020 r., II FZ 106/20). Zgodnie z art. 46 § 2b P.p.s.a. zasady podpisywania pism przewidziane w § 2a (czyli podpisanie wnoszonego w postaci elektronicznej pisma kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym) dotyczą także załączników wnoszonych w postaci elektronicznej. Jak wynika z akt sporawy do skargi złożonej przez skarżącego drogą elektroniczną 10 czerwca 2024 r. do WSA w Warszawie za pośrednictwem Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która została przekazana przez organ i zarejestrowana przez Sąd 8 lipca 2024 r. nie został dołączony raport weryfikacji podpisu elektronicznego dla załącznika nr 1, którym była właśnie skarga wnoszona w sprawie, ani takiego raportu nie posiadały pozostałe załączniki do pisma przewodniego od nr 2 do 10. W tym stanie uzasadnione było wezwanie skarżącego do podpisania załącznika nr 1 (skargi) i pozostałych załączników nr 2-10 kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym o jakim mowa w art. 46 § 2a P.p.s.a. Należy tutaj zauważyć, że w skierowanym do skarżącego wezwaniu z 22 lipca 2024 r. Sąd użył sformułowania, które doprecyzowuje jaki podpis osobisty ma na myśli. Wskazano, że chodzi o "elektroniczny podpis osobisty". Ma to zasadnicze znaczenie dla oceny skierowanego przez Sąd wezwania albowiem wskazano w nim, że nie chodzi o potocznie rozumiany podpis osobisty ale o szczególny jego rodzaj – elektroniczny podpis osobisty. Z uwagi na wystąpienie rozbieżności na tle orzecznictwa sądów administracyjnych odnośnie do zasad podpisywania załączników do pisma wnoszonego do sądu w formie dokumentu elektronicznego za pośrednictwem platformy ePUAP zagadnienie to jako budzące poważne wątpliwości rozstrzygnął, Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I FPS 2/21, przyjmując, że: "Zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym". Powyższa uchwała ma moc ogólnie wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych (art. 269 § 1 P.p.s.a.). Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w powyższej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska. Natomiast strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (tak: A. Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu Komentarz do art. 269, opubl. LEX/el. 2021). W uzasadnieniu powyższej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że skargę do sądu administracyjnego za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej można wnieść na kilka sposobów: pierwszy - umieszczenie treści pisma (w szczególności skargi) bezpośrednio w formularzu pisma ogólnego, które generowane jest w systemie ePUAP oraz podpisanie tego pisma jednym z akceptowanych przez ustawodawcę podpisów elektronicznych, drugi – załączenie do podpisanego pisma ogólnego (przewodniego) odrębnego pliku zawierającego treść środka prawnego skierowanego do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W tym drugim przypadku skarga powinna być samodzielnym dokumentem elektronicznym opatrzonym wymaganym podpisem. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że uznanie, iż skarga jest załącznikiem do formularza pisma ogólnego niewymagającym odrębnego podpisu, stanowi odwrócenie zasad obowiązujących w postępowaniu przed sądem administracyjnym i interpretowanie ich przez pryzmat warunków technicznych platformy ePUAP, co jest zabiegiem nieuprawnionym w świetle przepisów prawa.(tak postanowienie NSA z 19 maja 2022 r. sygn. akt I FZ 92/21). Ponadto zauważyć należy, że podpis osobisty wskazany w art. 46 § 2a P.p.s.a. nie jest podpisem własnoręcznym strony wnoszącym skargę umieszczonym na skardze w postaci papierowej przesłanej następnie pocztą do sądu. Podpis osobisty to zaawansowany podpis elektroniczny w rozumieniu art. 3 pkt 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE, weryfikowany za pomocą certyfikatu podpisu osobistego - art. 2 pkt 9 ustawy z 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U z 2021 r., poz. 816). Prawdziwość danych posiadacza podpisu potwierdza certyfikat podpisu osobistego, zawierający imię (imiona), nazwisko, obywatelstwo oraz numer PESEL. Certyfikat podpisu osobistego znajdzie się w e-dowodzie. Aby korzystać z podpisu osobistego, należy mieć czytnik NFC do e-dowodu oraz zainstalować na swoim komputerze odpowiednie oprogramowanie. Aby móc korzystać z elektronicznych funkcji e-dowodu należy zainstalować oprogramowanie do obsługi e-dowodu E-dowód menadżer. Wobec tego błędnie skarżący uznał, że złożenie skargi i jej załączników opatrzonych jego własnoręcznym podpisem spełnia wymóg z art. 46 § 2a P.p.s.a. opatrzenia pisma składanego drogę elektroniczną "podpisem osobistym". Sąd co prawda w wezwaniu nie wyjaśnił co należy rozumieć przez podpis osobisty na skardze wnoszonej drogą elektroniczną ale użył określenia "elektroniczny podpis osobisty" (k. 272 akt), co powinno wywołać wątpliwość u skarżącego o jaki elektroniczny podpis osobisty chodzi. Do takich wniosków jednak skarżący nie doszedł i w wykonaniu wezwania Sądu przesłał pocztą tradycyjną wydruk elektronicznie złożonej skargi wraz z załącznikami z tradycyjnym podpisem własnoręcznym uznając to za złożenie podpisu osobistego. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał w zaskarżonym postanowieniu, że skarga przesłana przez skarżącego pocztą tradycyjną z jego własnoręcznym podpisem, czemu skarżący nie zaprzecza a wręcz potwierdza tą okoliczność dodatkowymi pismami dołączonymi do zażalenia, nie została podpisana w sposób wskazany w wezwaniu. Wobec czego uznać należało, że brak formalny skargi wniesionej w formie elektronicznej nie został usunięty bowiem nie została ona podpisana w żaden sposób wskazany prawidłowo w wezwaniu sądu. Sąd nie mógł przyjąć przesłanej pocztą tradycyjną skargi w formie papierowej opatrzonej podpisem własnoręcznym skarżącego jako spełnienie wezwania bowiem chodziło o usunięcie braków formalnych skargi wniesionej w formie elektronicznej i właśnie taka elektroniczna jej postać powinna zostać uzupełniona w sposób wskazany w wezwaniu. W tym stanie sprawy Sąd I instancji prawidłowo stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że skarga posiadała nieuzupełnione braki formalne w postaci jej podpisu elektronicznego i z tego powodu podlegała odrzuceniu zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W zażaleniu skarżący nie przedstawił argumentów, które podważałyby zasadność odrzucenia skargi przez Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.