III FSK 778/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 24 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. K. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 72/24 w sprawie ze skargi M. K. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 21 listopada 2023 r., nr 0111-KDIB2-1.4010.144.2019.9.AS w przedmiocie przepisów prawa podatkowego w zakresie opłaty egzekucyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. K. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 72/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. K. (dalej: skarżący) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 21 listopada 2023 r., nr 0111-KDIB2-1.4010.144.2019.9.AS w przedmiocie zastosowania przepisów prawa podatkowego. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik na podstawie art. 173 i art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., poz. 153 z poźn. zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: 1. art. 149 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1691 z późn. zm.) - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż z ww. przepisu wynika, iż po dniu 1 stycznia 2019 r. wszystkie opłaty egzekucyjnie w tym również należne i pobierane w sprawach wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019 r. stały się niepodatkowymi należnościami budżetowymi; 2. art. 149 ust. 1 i 2 ustawy o komornikach sądowych w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 770) - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że od dnia 1 stycznia 2019 r. niepodatkowymi należnościami budżetowymi stały się wszystkie opłaty egzekucyjne pobierane po tym dniu, nawet jeśli są one pobierane na podstawie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji; 3. art. 149 ust. 1 i 3 w zw. z art. 283 ustawy o komornikach sądowych - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z przepisów tych wynika, iż tylko te opłaty egzekucyjne nie stanowią niepodatkowej należności budżetowej, które zostały prawomocnie ustalone przed 1 stycznia 2019 r. - w konsekwencji czego nie uwzględniono stanowiska skarżącego. Wobec tak sformułowanych zarzutów autor skargi kasacyjnej na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi poprzez uchylenie rozstrzygnięć organów pierwszej i drugiej instancji. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Nadto, w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, iż skarżący zrzeka się rozprawy. Pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o: 1. oddalenie skargi kasacyjnej strony skarżącej, 2. zasądzenie od strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, 3. rozpoznanie sprawy na rozprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Skarga kasacyjna jest niezasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej w przedstawionej argumentacji pominął kwestię związania orzekającego w sprawie sądu pierwszej instancji stanowiskiem przedstawionym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2023 r., III FPS 1/23. W uchwale tej stwierdzono, że w świetle art. 149 ust. 1-3 w zw. z art. 283 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1691 ze zm.) od 1 stycznia 2019 r. daninami publicznymi stały się wszystkie pobierane od tego dnia opłaty egzekucyjne, w tym również na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1309 ze zm.); z tak określonego zakresu niepodatkowych należności budżetowych wyłączono te opłaty egzekucyjne, które zostały prawomocnie ustalone przed dniem 1 stycznia 2019 r. Na mocy przepisu art. 269 § 1 p.p.s.a. stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Przy czym ogólną moc wiążącą posiadają zarówno abstrakcyjne, jak i konkretne uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 4 grudnia 2008 r., II FSK 1284/07). Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska zajętego w uchwale, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować w sprawach dotyczących danego typu stanu faktycznego i prawnego (por. wyroki NSA z: 18 czerwca 2010 r., I FSK 994/09; 23 września 2010 r., II FSK 1141/09). Sąd orzekający w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może wyrazić innego poglądu niż ten sformułowany w uchwale przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 12 lipca 2016 r., I OSK 2817/14). Odstąpienie od stanowiska zajętego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego bez zachowania trybu określonego w art. 269 § 1 p.p.s.a. należy uznać za naruszenie prawa, odpowiadające podstawie kasacyjnej, wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 269). Rozstrzygając co do prawidłowości zaskarżonej interpretacji indywidualnej w przedmiocie opłaty egzekucyjnej, sąd pierwszej instancji odwołał się do ww. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2023 r., III FPS 1/23. Sąd pierwszej instancji wprost wskazał, że w pełni podziela stanowisko wyrażone w tej uchwale, gdyż jej treść i uzasadnienie przesądzają o merytorycznym rozstrzygnięciu spornego w sprawie zagadnienia. Zaznaczyć jednocześnie należy, że także Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela stanowisko prezentowane w uchwale z 30 października 2023 r. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazując na treść art. 149 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych wyjaśnił, że opłata egzekucyjna jest daniną publicznoprawną, której konstrukcja normatywna została umieszczona w dwóch unormowaniach, w ustawie o komornikach sądowych, która ma wymiar wyjściowy, a zatem przesądzający co do jej charakteru prawnego, a następnie w ustawie o kosztach komorniczych, gdzie określono zasady jej poboru, a więc te elementy konstrukcji, które dotyczą tych zasad. Wskazanie zasad poboru tej niepodatkowej należności budżetowej w ustawie o kosztach komorniczych ma to znaczenie, że chodzi o wyrażenie pewnych jej elementów konstrukcyjnych, a nie wprowadzenie dodatkowego reżimu regulacji rozszerzającego zakres jej zastosowania. Zdaniem składu poszerzonego NSA, wprowadzenie instytucji opłaty egzekucyjnej, jako niepodatkowej należności budżetowej zostało doprecyzowane poprzez określenie w art. 283 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych sytuacji, kiedy m.in. przepis art. 149 tej ustawy nie ma zastosowania. Regulacja ta wskazuje, że również art. 149 ust. 1-3 tej ustawy nie ma zastosowania do tych opłat egzekucyjnych, które zostały prawomocnie ustalone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed 1 stycznia 2019 r. Nie stanowią zatem niepodatkowych należności budżetowych te opłaty egzekucyjne, które zostały prawomocnie ustalone przed 1 stycznia 2019 r. Ustawodawca posługuje się określeniem "opłata egzekucyjna" w art. 283 ust. 1 tej ustawy bez jej zróżnicowania pojęciowego i zakresowego co do reżimu prawnego co oznacza, że obejmuje również zakresem swojego obowiązywania rozwiązania zawarte w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji. W treści art. 149 ust. 3 ustawodawca definiuje pojęcie uzyskanych opłat egzekucyjnych przyjmując, że chodzi o opłaty faktycznie pobrane lub ściągnięte na podstawie przepisów ustawy o kosztach komorniczych. Taki zwrot normatywny, mający postać definicji legalnej, gdzie wskazuje na opłaty faktycznie pobrane lub ściągnięte na podstawie przywołanej ustawy o kosztach komorniczych ma sens normatywny, który należy odczytywać w powiązaniu z art. 149 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych, a zatem rozwiązania, gdzie wyrażono zasady poboru tej opłaty. W uchwale NSA wyraźnie wskazał, że wprowadzenie instytucji opłaty egzekucyjnej, jako niepodatkowej należności budżetowej zostało doprecyzowane poprzez art. 283 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych, który to przepis jest nie tylko uzupełnieniem regulacji art. 149 ust. 1-3 w ramach ustalenia charakteru prawnego opłaty egzekucyjnej i jej definicji, ale jednocześnie "sięga" swym zakresem także do unormowania tej opłaty funkcjonującego przed zmianami wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2019 r., a więc przed wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych, jak również ustawy o kosztach komorniczych. Ponadto, zdaniem składu poszerzonego NSA, dla rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego kluczowe jest także odniesienie się do treści art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych i jego relacji z art. 283 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych. NSA wyjaśnił, że poprzez użycie słowa "postępowanie" prawodawca w sposób jednoznaczny rozstrzygnął, że art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych dotyczy jedynie przedmiotu regulacji, co do którego ta ustawa ma zastosowanie, o ile postępowania w tych sprawach zostały już wszczęte i nie zostały jeszcze zakończone. Oznacza to, iż art. 52 ust. 1 tej ustawy nie można wykładać w ten sposób, aby objąć nim każde postępowanie, które dotyczy opłat egzekucyjnych, a które zostało wszczęte i niezakończone przed 1 stycznia 2019 r. W ocenie NSA, umieszczenie art. 52 ust. 1 w ustawie o kosztach komorniczych, jak i kształt tego unormowania wyraźnie wskazują, że obejmuje ona wyłącznie postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a zatem jedynie w obszarze, do którego ustawa o kosztach komorniczych ma zastosowanie. Jak wskazano powyżej, przepis art. 269 § 1 p.p.s.a. nie pozwala składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. W świetle powyższego za niezasadne należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej. Prawidłowe jest stanowisko sądu pierwszej instancji, że opłaty egzekucyjne w sprawach wszczętych i niezakończonych przed 1 stycznia 2019 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o kosztach komorniczych, są daninami publicznymi podlegającymi odprowadzeniu do budżetu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jacek Pruszyński[pic] ----------------------- 1