II SA/Łd 392/24

Dnia 24 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 września 2024 roku sprawy ze skargi A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 19 marca 2024 roku nr SKO.4114.133.2024 w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 24 stycznia 2024 roku, znak: [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 19 marca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 24 stycznia 2024 r. w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej A. T. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że A. T. 11 maja 2020 r. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem. Decyzją z 18 maja 2020r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad synem, a decyzja ta była wielokrotnie zmieniana na skutek corocznej waloryzacji kwoty świadczenia pielęgnacyjnego. A. T. 15 czerwca 2023 r. dostarczyła orzeczenie o niepełnosprawności syna wydane 5 czerwca 2023 r., w treści którego wskazano, iż dziecko K. T. zostało zaliczone do osób niepełnosprawnych od urodzenia i nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. Wskutek odwołania od tegoż orzeczenia, Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie z 18 września 2023 r. (prawomocne od 31 października 2023 r.) w treści którego także wskazano, iż dziecko K. T. zostało zaliczone do osób niepełnosprawnych od urodzenia i nie wymaga stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W konsekwencji, zdaniem Kolegium zasadnie organ pierwszej instancji – decyzją z 24 stycznia 2024 r. zmienił własną decyzję z 18 maja 2020 r., orzekając m.in. o odmowie przyznania A. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K. T. w okresie od 1 listopada 2023 r. Kolegium podkreśliło, że w realiach sprawy od 1 listopada 2023 r. nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., skoro K. T. został zaliczony do osób niepełnosprawnych od urodzenia, niewymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. W skardze A. T. zakwestionowała zarówno prawidłowość zaskarżonej decyzji jak i treść wydanego orzeczenia o niepełnosprawności jej syna. W uzasadnieniu skargi opisała swoją trudną sytuację materialną i życiową, sytuację zdrowotną jej syna, a także wskazała, że syn nadal wymaga stałej opieki innej osoby. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Wyjaśnić ponadto należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, na mocy którego organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest decyzją konstytutywną i ma skutek ex nunc, tj. od chwili obecnej (por. przykładowo wyroki NSA: z 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; z 27 września 2017r., I OSK 196/16). Oznacza to, że wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. uprawnia właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o zmianie lub utracie świadczenia rodzinnego, bądź też okresu, na jaki to świadczenie zostało przyznane, jednak z zastrzeżeniem, że takie działanie jest możliwe jedynie ze skutkiem na przyszłość. W niniejszej sprawie organy obu instancji naruszyły art. 32 ust. 1 u.ś.r. w zakresie w jakim decyzją orzeczono o zmianie decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ze skutkiem wstecznym. Jak wynika z akt sprawy na mocy ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 18 maja 2020 r. przyznano stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad synem. Decyzja ta była wielokrotnie zmieniana na skutek corocznej waloryzacji kwoty świadczenia pielęgnacyjnego. W efekcie wydania orzeczenia o niepełnosprawności z 18 września 2023 r. (prawomocnego od 31 października 2023 r.), w treści którego wskazano, iż syn skarżącej został zaliczony do osób niepełnosprawnych i nie wymaga stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, organ pierwszej instancji, decyzją z 24 stycznia 2024 r. zmienił własną decyzję z 18 maja 2020 r. orzekł m.in. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2023 r., zaś Kolegium utrzymało ją w mocy zaskarżoną decyzją. Zgodzić się należy z organem, że osoba ubiegając się o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi wykazać m.in., że opiekuje się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jeżeli nie dysponuje prawomocnym orzeczeniem o wymaganej treści, to organ nie ma podstaw do wydania decyzji zgodnej z żądaniem wnioskodawcy. Jednakże jak już wskazano uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem ex nunc, to jest na przyszłość. Powinna ona zatem wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w stosunku do wcześniejszego okresu, winna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia. Powyższy pogląd został zresztą wyrażony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w decyzji, która została poddana kontroli tutejszego sądu w sprawie II SA/Łd 409/24. Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. abo