I OSK 2401/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 304/23 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 30 marca 2023 r. znak: SKO.PS/80/1124/552/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 304/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpatrzeniu skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 30 marca 2023 r. znak: SKO.PS/80/1124/552/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wodzisław z dnia 3 stycznia 2023r. nr OPS.ŚP.5211.000006.2023, którą odmówiono [...] przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że [...] jest żonaty, a jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wyjaśnił, że osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w tej sprawie jest żona [...], gdyż to na niej ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję wniósł [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, organ pierwszej instancji wskazując skarżącemu, że nie została spełniona przesłanka do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie da się ustalić dopuścił się uchybienia prawa materialnego. Nadto, organ odwoławczy nie poinformował wnioskodawcy jakie dokumenty należy przedstawić oraz jakie warunki należ spełnić aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, o czym świadczy fakt, że przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy skarżący wystąpił z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki i takie uzyskał. Jak wynika z załączonego do skargi orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jędrzejowie z dnia 27 kwietnia 2023 r., po rozpoznaniu wniosku z dnia 15 marca 2023 r., [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 15 marca 2023 r. na stałe. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: - naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm., dalej k.p.a.), w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że Kolegium naruszyło przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepoinformowanie skarżącego o konieczności przedłożenia stosownego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonki osoby wymagającej opieki, tj. matki [...], w sytuacji, gdy w ocenie Kolegium obowiązkiem skarżącego było wykazanie, że małżonka osoby wymagającej opieki nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego względem męża poprzez przedłożenie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jego matki, którym nie legitymowała się przed wydaniem rozstrzygnięcia organu odwoławczego, zwłaszcza że uzyskanie takiego orzeczenia nie zależy od inicjatywy wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest procesem długotrwałym i niepewnym co do skutku w postaci wydania orzeczenia o odpowiednim stopniu niepełnosprawności. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W kontekście powyższego odmówić słuszności należy zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 k.p.a. wobec sytuacji wynikającej z dokumentacji dołączonej do akt administracyjnych sprawy. Sąd I instancji prawidłowo dostrzegł, że organy nie dopełniły swoich obowiązków wynikających z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wynikających właśnie z art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 k.p.a., w szczególności z zasady informowania strony. Stosownie do art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stosownie zaś do art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 60–158). Biorąc pod uwagę fakt, że zaskarżona decyzja jest opatrzona datą 30 marca 2023 r., a skarżący w połowie marca 2023 roku wystąpił o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dla [...], które to orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jędrzejowie otrzymał opatrzone datą 27 kwietnia 2023 r., i z którego wynika, że [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 15 marca 2023 r. na stałe – organ mógł doinformować skarżącego o koniecznych do spełnienia warunkach, skarżący zaś jeśli był w posiadaniu informacji w jakim czasie Komisja wyda orzeczenie taką informację z całą pewnością przekazałby organowi, który miałby postawę do wstrzymania się z przedwczesnym wydaniem decyzji. Tymczasem, SKO nie poinformowało wnioskodawcy jakie dokumenty należy przedstawić oraz jakie warunki należ spełnić aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, naruszając zasady postępowania wynikające z przywołanych art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 k.p.a., o czym zasadnie przesądził Sąd I instancji. W realiach niniejszej sprawy, już obowiązkiem organu I instancji było wskazanie stronie przesłanek zależnych od niej, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, a których niespełnienie mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Również organ odwoławczy nie dał skarżącemu szansy wypowiedzenia się o ewentualnych brakach których uzupełnienie zależne jest od skarżącego, ani do złożenia wyjaśnień o złożonym przez skarżącego do Komisji wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla matki. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2149/21; z 11 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 2741/23; z 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 736/21). Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.