III SA/Kr 62/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie : SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) SWSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 października 2021 r. znak SKO.PS/4110/654/2021 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r. Prezydent Miasta K. orzekł o przyznaniu M. P. zasiłku celowego specjalnego wysokości 15,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu ręczników. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że na podstawie zebranej dokumentacji oraz wywiadu środowiskowego ustalono, iż M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast jej dochód przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 701,00 zł. Organ I instancji wskazał, że mimo przekroczenia kryterium dochodowego, M. P. znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych i dlatego uznano sytuację M. P. za szczególnie uzasadniającą przyznanie pomocy. W tym stanie rzeczy, Prezydent Miasta K. przyznał pomoc, w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej, przy uwzględnieniu ograniczonych środków finansowych. Na skutek odwołania M. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 18 października 2021 r., znak SKO.PS/4110/654/-2021, działając na podstawie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 30 sierpnia 2021 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, niepełnosprawności, czy długotrwałej choroby, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701,00 zł (art. 7 i 8 ustawy). Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z kolei decyzja w przedmiocie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego lub okresowego jest poprzedzona przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ odwoławczy wskazał dalej, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednocześnie z wywiadu środowiskowego wynika, że M. P. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku uzyskała dochód w wysokości 811,45 zł. Dochód odwołującej się jest wyższy niż kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej – 701,00 zł. Powyższy stan sprawy organ I instancji prawidłowo ustalił w drodze wywiadu środowiskowego i oświadczenia o dochodach. Niemniej w takiej sytuacji ustawa o pomocy społecznej w art. 41 daje możliwość przyznania właśnie w szczególnie uzasadnionych przypadkach specjalnego zasiłku celowego. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. W rezultacie – zdaniem organu odwoławczego – zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy, ponieważ zachodzi "szczególny uzasadniony przypadek", uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na dofinansowanie do zakupu ręczników. Organ odwoławczy zaznaczył, że specjalny zasiłek celowy stanowić ma pomoc w zakupie określonych materiałów, czy żywności, ale nie musi pokrywać kosztu ich zakupu w całości. Zdaniem organu odwoławczego, Prezydent Miasta K. zasadnie uwzględnił fakt, że odwołująca się jest już objęta pomocą, przewidzianą w ustawie o pomocy społecznej, m.in. specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na czynsz (150,00 zł), czy świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (195,00 zł), przyznanego na podstawie wieloletniego rządowego programu: Posiłek w szkole i w domu. Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Pismem z dnia 10 grudnia 2021 r. M. P. wniosła skargę na powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zakwestionowała zasadność i zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej "u.p.s.") w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Decyzja wydawana na podstawie art. 41 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14, CBOSA). W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego został zebrany materiał dowodowy, z którego wynikają istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w szczególności wysokość dochodów skarżącej, jej sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa i życiowa. W świetle akt sprawy nie ulega wątpliwości, że skarżąca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej; dotyczy to w szczególności świadczeń wskazanych w decyzji organu odwoławczego w postaci zasiłku celowego na czynsz czy świadczenia na zakup posiłku lub żywności. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Nie jest konieczne precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust.1 i 2 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust.4 tej ustawy, czy też art. 107 § 3 k.p.a. Wykazanie możliwości pomocy społecznej może odwoływać się do okoliczności znanych organowi z urzędu i do okoliczności znanych powszechnie (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 lipca 2022 r., III SA/Kr 1504/21, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo). Jak wynika z akt, w tym uzasadnień rozstrzygnięć w przedmiocie innych świadczeń na rzecz skarżącej – skarżąca w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. uzyskała łączną pomoc finansową w kwocie 6.332,00 zł (średnio 791,50 zł miesięcznie). Nie ulega zatem wątpliwości, że organ w miarę posiadanych możliwości stara się pomagać skarżącej. W ocenie Sądu, nie ma podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.