II SA/Po 605/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. Ł. na decyzję Wójta Gminy z dnia 30 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności dowodu osobistego postanawia 1. odrzucić skargę, 2. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. L. Ł. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wójta Gminy z dnia 30 grudnia 2022 r., nr [...] składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Uzasadniając wniosek Skarżący wskazał, iż adres nadania przesyłki zawierającej decyzję nie był adresem zamieszkania Skarżącego. Skarżący wskazał, iż w tym okresie zamieszkiwał pod innym adresem na dowód czego przedstawił karty konsultacji lekarskich jak i zawiadomienie z Sądy Rejonowego [...] w P. z których wynika inny adres zamieszkania Skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jak również oddalenie wniosku o przywrócenie terminu. Organ, odwołując się do art. 41 K.p.a. oraz stanowiska doktryny i orzecznictwa wypracowanego na tle tego przepisu, wskazał, iż nie jest obowiązany badać z urzędu, czy adres mu znany jest adresem aktualnym. Przepis ten ustanawia bowiem domniemanie prawidłowości doręczenia pod dotychczasowym adresem, jeżeli strona, jej przedstawiciel lub pełnomocnik zaniedbali obowiązek zawiadomienia organu o zmianie adresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Badanie merytoryczne skargi poprzedza analiza jej dopuszczalności pod względem formalnym i fiskalnym. Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy istnieje przedmiot zaskarżenia, przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejś z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a.") sąd odrzuca skargę, jeżeli jej wniesienie jest niedopuszczalne z przyczyn innych niż wymienione w art. 58 § 1 pkt 1 - 5a P.p.s.a. Niedopuszczalność taka występuje m.in. w sytuacji braku przedmiotu zaskarżenia (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz [red. R. Hauser, M. Wierzbowski] Warszawa 2011 r., str. 318 oraz post. NSA z 7 kwietnia 2010 r. I OSK 462/10 i z 10 lipca 2014 r. II OSK 1798/14 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega bowiem wątpliwości, że warunkiem dopuszczalności zaskarżenia aktu lub czynności jest fakt istnienia, funkcjonowania skarżonego aktu w chwili wniesienia skargi. Nie może być przedmiotem skargi akt niefunkcjonujący w obrocie prawnym, ponieważ brak jest wówczas przedmiotu zaskarżenia, który mógłby podlegać ewentualnej weryfikacji sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie we wniesionej skardze Skarżący kwestionuje prawidłowość doręczenia decyzji, a dokładnie przyjęcia fikcji doręczenia, poniósł, że przesyłka została doręczona na adres pod którym w tamtym czasie już nie mieszkał. Natomiast organ odnosząc się do powyższego, odwołując się do art. 41 K.p.a. oraz stanowiska doktryny i orzecznictwa wypracowanego na tle tego przepisu, wskazał, iż nie jest obowiązany badać z urzędu, czy adres mu znany jest adresem aktualnym. Przepis ten ustanawia bowiem domniemanie prawidłowości doręczenia pod dotychczasowym adresem, jeżeli strona, jej przedstawiciel lub pełnomocnik zaniedbali obowiązek zawiadomienia organu o zmianie adresu. Z powyższych względów na gruncie niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony (por. wyrok NSA z 6 października 2022 r., sygn. akt I FSK 822/19, publ.: CBOSA). Jedynie doręczenie zgodne z przepisami wywołuje skutki prawne i dopóki akt nie zostanie doręczony w sposób zgodny z przepisami o doręczeniach, dopóty nie wchodzi on do obrotu prawnego. Prawidłowe doręczenie decyzji (postanowienia) to zdarzenie mające istotne znaczenie prawne, rodzące określone skutki procesowe i materialne tak w stosunku do strony, jak i organu, który akt ten wydał, i dlatego doręczenie to musi być pewne, nie budzące wątpliwości, zgodne z przepisami prawa i wykluczające dowolność w jego stwierdzeniu czy jakąkolwiek uznaniowość (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2330/20, publ.: CBOSA). Zgodnie z art. 41 § 1 i 2 K.p.a., w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu (w tym adresu elektronicznego). W razie zaniedbania tego obowiązku, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Z powyższego wynika, że organ administracji publicznej nie jest obowiązany badać z urzędu, czy znany mu adres strony jest adresem aktualnym. Przepis art. 41 § 2 K.p.a. ustanawia domniemanie prawidłowości doręczenia pod dotychczasowym adresem, jeżeli strona, jej przedstawiciel lub pełnomocnik zaniedbali obowiązek zawiadomienia organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie o zmianie adresu zaszłej w toku postępowania. Tym samym zastosowanie domniemania o doręczeniu pisma pod dotychczasowym adresem (art. 41 § 2 K.p.a.) jest dopuszczalne, gdy zostały spełnione łącznie następujące przesłanki: strona zmieniła w toku postępowania administracyjnego adres bez powiadomienia organu administracji orzekającego w sprawie; doręczenia dokonano pod dotychczasowym adresem strona została pouczona przez organ administracji o obowiązku powiadomienia organu o zmianie adresu i skutkach niedopełnienia tego obowiązku należy przyjąć, ze w przypadku wszczęcia postępowania z urzędu w sprawie zmiany decyzji ostatecznej organ administracji jest zobowiązany do powiadomienia strony o wszczęciu postępowania i dopiero po tym powiadomieniu aktualizuje się obowiązek strony zawiadamiania organu o każdej zmianie jej adresu. Wobec powyższego wszczynając postępowanie to organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić adres do doręczeń (np. na podstawie aktów stanu cywilnego, ewidencji gruntów, ewidencji ludności, innych dostępnych baz danych, itp.) oraz pouczyć stronę o obowiązku poinformowania o zmianie adresu i o konsekwencjach prawnych określonych w art. 41 § 2 K.p.a. W przypadku, gdy tego nie uczyni, nie może zastosować skutków prawnych z powołanego przepisu. Z kolei strona nie ma obowiązku powiadamiania wszystkich, potencjalnych organów administracji publicznej, przed którymi być może w przyszłości mogą toczyć się jakieś postępowania administracyjne, o zmianie swojego adresu (wyrok NSA z 24 września 2020 r., I OSK 504/20). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu z dnia 3 grudnia 2022 r. wysłał na adres w P. podczas gdy z zawiadomienia Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia 21 września 2022 r. jednoznacznie wynika, że adresem zamieszkania w tamtym czasie był już P.1. Proste zestawienie dat jednoznacznie wskazuje, iż w dniu wszczęcia postępowania Skarżący zamieszkiwał już pod innym adresem niż ten którym dysponował organ w postępowaniu toczącym się dwa lata wcześniej. Z tych też względów na gruncie niniejszej sprawy nie można mówić o zaniedbaniu Skarżącego poinformowania organu o zmianie adresu, które to jak podkreślono wcześniej Skarżący obowiązany były dokonać w toku toczącego się postępowania, a nie przed jego wszczęciem. Z powyższych względów nie można uznać, jak starał się to wykazać organ w odpowiedzi na skargę, iż w niniejszej sprawie przesyłka została wysłana na właściwy adres, a sama decyzja doręczona w trybie art. 44 K.p.a. Skoro przesyłka została skierowana pod adres pod którym Skarżący nie zamieszkiwał już w dniu wszczęcia postepowania, to tym samym nie można uznać, iż przesyłka została doręczona w trybie art. 44 K.p.a. Zasługuje przy tym na aprobatę stanowisko wyrażone w piśmiennictwie, że adresat pisma nie powinien ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu mu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść. Prawidłowo dokonane doręczenie uznawane jest za jeden z kluczowych warunków przestrzegania praw strony w postępowaniu administracyjnym (E. Cisowska-Sakrajda, Doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym ogólnym i podatkowym w obrocie zagranicznym, Administracja: teoria – dydaktyka – praktyka 2010, nr 3). Innymi słowy, każda sytuacja naruszenia przez organ obowiązków doręczenia pisemnej decyzji powinna być oceniana przez sąd indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki postępowania, okoliczności sprawy, oraz ewentualnych skutków procesowych dla podmiotu będącego adresatem decyzji, które to skutki spowodowane zostały nieprawidłowym doręczeniem decyzji. Należy przy tym unikać wszelkiego rodzaju automatycznej oceny, sprowadzającej się do zastosowania ogólnych reguł postępowania bez względu na specyfikę danego postępowania (por. postanowienie NSA z 25 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 816/11, LEX nr 1081626). Następnie wskazać należy, iż brak doręczenia, względnie ustalenie, że zostało ono dokonane z obrazą przepisów o doręczeniach (art. 39 – art. 49 K.p.a.), oznacza, iż termin do dokonania określonej czynności, w tym przypadku wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie rozpoczął swego biegu (wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 1996 r., sygn. akt SA/Ka 2966/95, LEX nr 27283). Na marginesie Sąd wskazuje, iż nawet w piśmie informującym o wszczęciu postępowania z urzędu organ nie poinformował Skarżącego o treści art. 41 K.p.a. Z akt administracyjnych nie wynika również aby organ po zwrocie pierwszej korespondencji podjął jakiekolwiek działania celem ustalenia czy adres zamieszkania Skarżącego nie uległ zmianie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż organ obowiązany jest dokonać prawidłowego doręczenia decyzji, które otworzy bieg terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i umożliwi stronie skarżącej osobiście lub przez reprezentującego ją pełnomocnika skorzystanie z tego prawa. Skoro doręczenie decyzji było wadliwe, nie otworzył się wobec strony termin do wniesienia skargi. Tym samym skarga była niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 sentencji. Ponadto z uwagi na brak rozpoczęcia się biegu terminu do wniesienia skargi uznać należało, iż wniosek Skarżącego również jest niedopuszczalny. Nie można orzekać o przywróceniu terminu, który nie rozpoczął jeszcze swojego biegu. Z tych też względów w pkt 2 sentencji postanowienia Sąd, na podstawie art. 88 P.p.s.a., orzekł o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.