II OSK 2968/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Poznania od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 września 2024 r. sygn. akt II SA/Po 493/24 w sprawie ze skargi E.K. i Ł.K. na zarządzenie Prezydenta Miasta Poznania z dnia 17 października 2019 r. nr 840/2019/P w przedmiocie wpisu nieruchomości do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Poznania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezydenta Miasta Poznania na rzecz E.K. i Ł.K. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 27 września 2024 r. sygn. akt II SA/Po 493/24, po rozpoznaniu skargi E.K. i Ł.K. (dalej skarżący), stwierdził bezskuteczność czynności Prezydenta Miasta Poznania w przedmiocie ujęcia budynku mieszkalnego przy ul. [...] w Poznaniu w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Poznania (dalej GEZ) oraz zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania. W motywach orzeczenia Sąd I instancji, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 wskazał, że ujęcie nieruchomości w GEZ w procedurze niezapewniającej właścicielom czynnego udziału w postępowaniu jest niezgodne z Konstytucją RP. Podkreślono, że osłabienie ochrony własności przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do ewidencji, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. W konsekwencji Sąd uznał, że Prezydent Miasta Poznania dokonując zaskarżonej czynności zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę. Odrzucono przy tym argumentację organu dotyczącą uchybienia przez skarżących terminowi do wniesienia skargi, wskazując na dyskrecjonalne uprawnienie sądu do rozpoznania skargi wniesionej po terminie, o ile uchybienie to nastąpiło bez winy skarżącego, co w ocenie Sądu miało miejsce w niniejszej sprawie. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezydent Miasta Poznania (dalej skarżący kasacyjnie), zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 2 w zw. z art. 53 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej Ppsa), poprzez nieodrzucenie skargi, podczas gdy wobec przekroczenia przez skarżących terminu do wniesienia skargi Sąd winien skargę odrzucić. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podniósł, że Sąd I instancji z naruszeniem prawa zaniechał odrzucenia skargi, mimo iż z akt sprawy bezsprzecznie wynikało, że została ona złożona wiele miesięcy po upływie trzydziestodniowego terminu. Zaakcentowano, że właściciele nieruchomości powzięli wiedzę o ujęciu budynku w GEZ najpóźniej w listopadzie 2023 r., kiedy to zainicjowali korespondencję z Miejskim Konserwatorem Zabytków, natomiast skargę do sądu wnieśli dopiero w czerwcu 2024 r. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, tak znaczne opóźnienie świadczy o braku należytej staranności po stronie skarżących, którzy nie wykazali żadnych obiektywnych przesłanek uniemożliwiających im terminowe działanie. Wskazano przy tym, że właściciele nie złożyli wniosku o przywrócenie terminu, co stanowiło dodatkowy dowód ich zaniedbania. Ponadto Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął brak winy skarżących, podczas gdy ich wielomiesięczna bierność procesowa i świadomy wybór co do niekorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika wykluczają taką możliwość. W oparciu o powyższy zarzut w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wnieśli o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu. 4.2. Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 Ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu jej odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia. 4.3. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zarzutu skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosku zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną dotyczącego jej odrzucenia jako wniesionej po terminie. Wniosek ten jest bezzasadny. Z akt sprawy, w szczególności z urzędowego poświadczenia przedłożenia (k. 116) wynika, że odpis zaskarżonego wyroku wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie organu drogą elektroniczną (ePUAP) w dniu 2 października 2024 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 177 § 1 Ppsa, upływał zatem z końcem dnia 1 listopada 2024 r., który to dzień był dniem ustawowo wolnym od pracy (Wszystkich Świętych). W konsekwencji, zgodnie z art. 83 § 2 Ppsa, termin ten upłynął w następnym dniu powszednim, tj. w poniedziałek 4 listopada 2024 r. Skarga kasacyjna została natomiast nadana w placówce pocztowej w dniu 4 listopada 2024 r. (co wynika z pieczęci znajdującej się na kopercie przesyłki listownej, k. 128), a więc została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. 4.4. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której w niniejszej sprawie nie stwierdzono. 4.5. Odnosząc się do jedynego zarzutu skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 58 § 1 pkt 2 Ppsa poprzez błędne zastosowanie art. 53 § 2 Ppsa, należy wyjaśnić, że ustawodawca w tym przepisie wprowadził szczególną regulację dotyczącą terminów wnoszenia skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa. Norma ta, stanowiąc lex specialis wobec ogólnych zasad dotyczących terminów procesowych, przyznaje wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu autonomiczną kompetencję do oceny, czy uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącego. Co istotne, przepis ten nie uzależnia tej oceny od uprzedniego złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu. Sąd dokonuje tej oceny z urzędu, w ramach przyznanej mu władzy dyskrecjonalnej, a jej wynik determinuje dalszy bieg postępowania – odrzucenie skargi albo jej merytoryczne rozpoznanie. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez stronę przeciwną wyroku z 27 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22, wniesienie skargi na taką czynność z uchybieniem terminu nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia. Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zbadać przyczyny opóźnienia, a ocena braku winy musi uwzględniać całokształt okoliczności faktycznych danej sprawy. Brak winy w uchybieniu terminu ma miejsce wówczas, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć przy użyciu normalnego wysiłku, a więc gdy zachodziły okoliczności od niej niezależne i przez nią niezawinione. 4.6. W realiach niniejszej sprawy Sąd I instancji działał w granicach przyznanej mu kompetencji i dokonał prawidłowej oceny, że skarżącym nie można przypisać winy w uchybieniu terminu. Słusznie Sąd ten zauważył, że skarżący, jako osoby niedziałające przez profesjonalnego pełnomocnika, po uzyskaniu informacji o ujęciu ich nieruchomości w GEZ, podjęli działania w zaufaniu do organu administracji, kierując do niego wnioski o jej wykreślenie. Takie postępowanie organu, który zamiast jednoznacznie poinformować o przysługujących środkach zaskarżenia, prowadził z nimi merytoryczną korespondencję, mogło obiektywnie utwierdzić skarżących w błędnym przekonaniu o administracyjnym trybie załatwienia sprawy. W tym stanie rzeczy, ocena Sądu I instancji nie nosi znamion dowolności i w pełni zasługuje na aprobatę. Tym samym, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 2 Ppsa należało uznać za nieuzasadniony. 4.7. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 Ppsa.