I GZ 203/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 8/24 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2023 r. nr 420300/71/310/2023-RED-P-7721403111 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 8/24 oddalił wniosek I. K. o wyłączenie sędziego WSA Anny Dębowskiej w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2023 r., nr 420300/71/310/2023-RED-P-7721403111 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. I. K. (dalej: skarżący) w piśmie z dnia 25 kwietnia 2024 r. na podstawie art. 19 p.p.s.a. wniósł o wyłączenie od orzekania w jego sprawie sędziego WSA Anny Dębowskiej, bowiem w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada 2019 r. (C 585/18, C 624/18, C 625/18) oraz uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) zachodzą wątpliwości co do bezstronności i niezależności powołanego z naruszeniem Konstytucji RP sędziego, co potwierdzają wyroki TSUE oraz uchwały Sądu Najwyższego. Zdaniem skarżącego tryb powołania do pełnienia urzędu sędziego WSA Anny Dębowskiej wskazuje na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do posiadania przez nią legitymacji formalnej do orzekania, sędzia została bowiem powołana do orzekania na stanowisku asesora WSA w Łodzi na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc z naruszeniem obowiązującego prawa. W ocenie strony jej sprawa nie będzie rozpoznawana przez niezależny i bezstronny sąd, co może skutkować wobec skarżącego negatywnymi konsekwencjami w przyszłości. W związku z powyższym wnioskiem, sędzia WSA Anna Dębowska w dniu 7 maja 20204 r. złożyła pisemne oświadczenie, że nie są jej znane żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w tej sprawie. Nie zachodzą też podstawy do wyłączenia jej z mocy ustawy określone w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniała podstawa do wyłączenia, o której stanowi art. 19 p.p.s.a. W ocenie Sądu złożony wniosek nie opiera się na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego lub jego związku ze stronami postępowania. Sąd I instancji powołując się na uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt I FPS 3/22 (opublik. ONSAiWSA 2023/4/52) wskazał, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: p.u.s.a.). Sąd I instancji podkreślił, że wskazany sędzia złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznania niniejszej sprawy. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości Sądu I instancji. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Zdaniem Sądu I instancji wniosek o wyłączenie sędziego, złożony przez skarżącego nie zawiera żadnej argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego oświadczenia. Skoro wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. i żadna z wymienionych w tym przepisie okoliczności nie występuje w niniejszej sprawie wniosek skarżącego Sąd I instancji uznał za bezzasadny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył I. K. Wniósł o uchylenie wskazanego postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że uzasadnione są wątpliwości co do tego, czy wymogi bezstronności spełnia sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o KRS oraz niektórych ustaw, tj. organu pozbawionego niezależności w procedurze wyboru. Zdaniem skarżącego na gruncie art. 19 p.p.s.a. dopuszczalne jest objęcie przez skarżącego wnioskiem o wyłączenie sędziego konieczności zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu. Wymóg niezawisłości sędziowskiej, stanowiącej integralny element sądzenia, wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancyjny i stanowi konkretyzację zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którym: "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." W postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawę do wyłączenia sędziego stanowi zaistnienie bezwzględnych przesłanek (określonych w art. 18 § 1 p.p.s.a.) lub przesłanek względnych (określonych w art. 19 p.p.s.a.). Ostatni z wymienionych przepisów stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W doktrynie wskazuje się, że przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Przyczyna ustanowienia przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania pozaprawnych przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. W niniejszej sprawie skarżący we wniosku o wyłączenie wskazał, że tryb powołania do pełnienia urzędu asesora sądowego WSA Anny Dębowskiej wskazuje na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do posiadania przez nią legitymacji formalnej do orzekania, sędzia została bowiem powołana do orzekania na stanowisku asesora WSA w Łodzi na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), a więc z naruszeniem obowiązującego prawa. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2023 r. sygn. III OZ 451/23, LEX nr 3618808). Wyłączenie sędziego na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, jak w tej sprawie, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22, (ONSAiWSA 2023, nr 4, poz. 52), zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Wobec powyższego należy uznać, że zasadnie Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego w niniejszej sprawie. Tym samym prawidłowe jest rozstrzygnięcie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie wskazanego sędziego. W sprawie nie istniały przesłanki do wyłączenia zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, lecz o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie sędziego WSA Anny Dębowskiej, z którego wynika, iż ze skarżącym nie łączy go żaden stosunek, o którym mowa w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności w prowadzeniu postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Natomiast autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego przez niego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, publ.: OSNC 1972, nr 3, poz. 55). Argumentacja podniesiona w zażaleniu, nie mogła zatem odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie p.p.s.a., co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.