III FSK 213/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt I SA/Po 540/22 w sprawie ze skargi A. S. i D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 2 maja 2022 r. nr 3001-IEE.711.131.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 25 października 2022 r., sygn. akt I SA/Po 540/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. S. i D. S. (dalej: "Skarżący", "Strona"), uchylił zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "Organ") z 2 maja 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oraz zasądził od Organu na rzecz Skarżących kwotę 597 zł. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, DIAS żądając przeprowadzenia rozprawy, zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania lub rozpoznania skargi kasacyjnej oraz zasądzenia od Skarżących na rzecz Organu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi Dyrektor zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") naruszenie: I. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art.141 § 4 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami administracji nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez WSA w zaskarżonym wyroku - co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i w efekcie w braku oddalenia skargi (czym naruszono przepis art. 151 p.p.s.a., przez brak jego zastosowania w sprawie), 2) art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1, poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli aktu administracyjnego i uchylenie zaskarżonego postanowienia z uwagi na stwierdzenie - mającego wpływ na wynik sprawy - naruszenia art. 17 § 1 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 476 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 110u § 2 u.p.e.a oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 144 k.p.a., podczas gdy naruszenie ww. przepisów nie miało miejsca; naruszenie przepisów przez WSA miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uchybienia Sądu skutkowały uwzględnieniem skargi, gdy skargę należało oddalić, 3) art. 145 § 1 lit. c) i a) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli aktu administracyjnego i uchylenie zaskarżonego postanowienia z uwagi na stwierdzenie dokonania przez organ odwoławczy zawężającej wykładni art. 110u § 2 u.p.e.a., polegającej na przyjęciu przez Sąd, że na postanowienie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości przysługuje zażalenie, podczas gdy przepisy prawa nie przewidują zaskarżenia postanowienia o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości; naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uchybienia Sądu skutkowały uwzględnieniem skargi, gdy skargę należało oddalić, 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. oraz z art. 18 i art. 17 § 1 u.p.e.a., poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego, polegającego na przyjęciu, że organ nie był uprawniony, by orzec, że wniesione zażalenie jest niedopuszczalne, chociaż żaden przepis prawa nie przewidywał możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, a jest to warunek konieczny do skutecznego wniesienia tego środka prawnego; naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uchybienia Sądu skutkowały uwzględnieniem skargi, gdy skargę należało oddalić, 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 133 § 1 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z 110u § 2 u.p.e.a. i art. 17 § 1 u.p.e.a oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uznanie dopuszczalności zażalenia na postanowienie w sprawie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, gdy przy dokonaniu prawidłowej kontroli należało uznać, że zobowiązanemu nie przysługuje zażalenie, gdyż służy ono tylko w sytuacji, gdy przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lup kodeksu postępowania administracyjnego tak stanowi; naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uchybienia Sądu skutkowały uwzględnieniem skargi, gdy skargę należało oddalić, 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia, które w uzasadnieniu wyroku zawiera błędne wskazanie co do dalszego postępowania, gdy w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ podatkowy, w szczególności poprzez nakazanie uwzględnienia przy ponownym rozpatrzeniu sprawy oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i zobowiązanie organu odwoławczego do wydania w sprawie stosownego rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a., podczas gdy w przedmiotowej sprawie art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a. nie ma zastosowania, w sytuacji gdy Sąd wyrokując w niniejszej sprawie dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną (rozszerzającą) wykładnię art. 110u § 2 u.p.e.a.; naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uchybienia Sądu skutkowały uwzględnieniem skargi, gdy skargę należało oddalić. II. przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 110u § 1 u.p.e.a., poprzez dokonanie niewłaściwej (rozszerzającej) jego wykładni i nieuzasadnione przyjęcie, że postanowieniem, o którym mowa w tym przepisie, jest także postanowienie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, podczas gdy postanowienie z art. 102u § 1 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do przeprowadzonego i ukończonego opisu i oszacowania nieruchomości, 2) art. 110u § 2 u.p.e.a., poprzez dokonanie niewłaściwej jego wykładni i nieuzasadnione przyjęcie, że na postanowienie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości przysługuje zażalenie, podczas gdy przepisy prawa nie przewidują zażalenia na postanowienie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Skarżący nie skorzystali z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej uregulowanych w powołanym art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest rozstrzygnięcie kwestii prawnej, czy na postanowienie w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, o którym mowa art. 110u § 2 u.p.e.a., przysługuje, czy też nie przysługuje zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego, tj.: art. 110u § 2 u.p.e.a., poprzez dokonanie niewłaściwej jego wykładni i nieuzasadnione przyjęcie, że na postanowienie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości przysługuje zażalenie. W myśl art. 17 § 1 zdanie drugie u.p.e.a., na postanowienie służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa (tj. ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. W art. 110u u.p.e.a., ustawodawca wprowadził środek zaskarżenia w postaci zażalenia na postanowienie w przedmiocie zarzutów do "opisu i oszacowania wartości nieruchomości". Mianowicie w art. 110u § 1 u.p.e.a. stwierdza się, że "zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie". Natomiast w art. 110u § 2 u.p.e.a. wskazuje się, że jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Wykładnia wewnętrzna systemowa przywołanych wyżej przepisów prawa pozwala przyjąć, że zwrot "opis i oszacowanie wartości nieruchomości" określony w art. 110u § 1 u.p.e.a. oraz zwrot "dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości" zawarty w art. 110u § 2 u.p.e.a. w istocie stanowią łączne pojęcie "sprawy" opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W żaden bowiem sposób nie można zanegować, że "dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości" nie stanowi "opisu i oszacowania wartości nieruchomości". Przy takim rozumieniu omawianych regulacji prawnych, należy przyjąć, że na postanowienie organu egzekucyjnego "w sprawie" opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Opisane wyżej rozumienie przepisów zawartych w art. 110u u.p.e.a. można znaleźć zarówno w orzecznictwie sądowym, jak również w doktrynie prawa administracyjnego. W judykaturze podkreśla się, że w przedmiotowym przypadku zażalenie stanowi środek ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi i zmierzający do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, która ma istotne znaczenie dla ceny nabycia nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość zaspokojenia zobowiązań dłużnika (zob. prawomocny wyrok WSA w Kielcach z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 456/21). Uregulowana w art. 110u § 1 u.p.e.a. instytucja zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowi samodzielny środek prawny i ma również pełne zastosowanie w sytuacji opisanej w art. 110u § 2 u.p.e.a. (zob. prawomocny wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 luty 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 877/23). Podobny pogląd został również zaprezentowany w literaturze przedmiotu. Wskazuje się, że opisywane rozstrzygnięcie zapada w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie [(zob. K. Kucharski (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2024; s. 788)]. Mając na uwadze powyższe wywody, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne. W szczególności za chybione należy uznać zarzuty o konieczności zachowania zasady szybkości postępowania egzekucyjnego, jako priorytetu administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Stosowanie tej zasady w praktyce jest bardzo istotne z punktu widzenia uwzględniania interesu wierzyciela, nie może jednak przeważać w realizacji ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że na postanowienie w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, o którym mowa art. 110u § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przysługuje zażalenie. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami i uzasadnieniem skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. s. Krzysztof Przasnyski s. Paweł Borszowski s. Sławomir Presnarowicz (spr.)