III FSK 171/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. sp. z o.o. z siedzibą w C od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1437/21 w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 6 września 2021 r. nr 2201-IEE.711.2.117.2021.AW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 21 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 1437/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Z. Spółki z o.o. z siedzibą w C. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "Organ") z dnia 6 września 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skarżąca reprezentowana przez radcę prawego zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając mu naruszenie: I. art. 89 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. zwanej dalej: "u.p.e.a.") przez jego niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegającego na tym iż zastosowano go również do zajęcia wierzytelności przyszłych, które nie wynikały ze stosunku zobowiązaniowego istniejącego w dniu zajęcia. II. przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt, 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") polegające na oddaleniu skargi, gdy tymczasem powinna ona być uwzględniona z przyczyn wskazanych w pkt. I. W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji, zasądzenie na rzecz strony skarżącej od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. wykazu który zostanie przedstawiony na rozprawie, a w przypadku nie przedstawienia wykazu wg. norm przepisanych. W zakreślonym ustawowo terminie Organ wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 176 § 1 i § 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom szczególnym, tzn. powinna zawierać dodatkowo m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustaw zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (por. np. wyrok NSA z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10). Wyrażenie uwag o charakterze ogólnym było konieczne ze względu na sposób określenia części zarzutów skargi kasacyjnej, gdzie w ramach zarzutów dotyczących podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a zatem naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy autor skargi kasacyjnej, po tym ogólnym wyrażeniu podstawy kasacyjnej, użył sformułowania ,,w szczególności’’, a następnie wskazał na przepisy art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt, 1 lit a p.p.s.a., które to są przepisami wynikowymi i należy je powiązać z innymi przepisami. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się wyłącznie do wymienionych w tym zarzucie regulacji. Skarżąca w pierwszym z zarzutów podniosła naruszenie art. 89 § 2 u.p.e.a. przez jego niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegającego na tym iż zastosowano go również do zajęcia wierzytelności przyszłych, które nie wynikały ze stosunku zobowiązaniowego istniejącego w dniu zajęcia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż "prawidłowa wykładnia ww. przepisu, potwierdzona utrwaloną doktryną oraz orzecznictwem sądów administracyjnych, wskazuje że zajęcie wierzytelności przyszłych dotyczy tylko takich wierzytelności, których źródłem jest stosunek zobowiązaniowy istniejący w momencie zajęcia.". Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wraz z jego uzasadnieniem należy w pierwszej kolejności przytoczyć treść art. 89 § 2 zdanie drugie u.p.e.a., zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Przepis ten jednoznacznie zatem wskazuje, że zajecie wierzytelności z tytułów określonych w tej regulacji dotyczy również takich sytuacji, gdy wierzytelności te nie istniały w chwili zajęcia, jednakże powstaną po jego dokonaniu z tych tytułów. Problem dotyczący zajęcia wierzytelności przyszłych był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z 19 września 2023 r., w sprawie o sygn. akt: III FSK 2703/21, gdzie stwierdzono, że "Przepis art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia.". Również w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2021 r., wydanego w sprawie o sygn. akt: III FSK 2936/21 wskazano, iż "w odniesieniu do pieniężnych wierzytelności przyszłych z tytułu dostaw, robót i usług, będzie miało miejsce skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 u.p.e.a., w sytuacji istnienia - pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym - stosunku prawnego mającego za przedmiot te dostawy, roboty lub usługi. Jeśli organ ma wiedzę, że taki konkretny stosunek prawny istnieje w chwili dokonywania zajęcia (dotyczący dostawy, robót i usług ), to może zająć wierzytelności, które powstaną w przyszłości, a które są przedmiotowo związane z istniejącym już stosunkiem prawnym.". Należy przywołać także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt III FSK 2834/21, gdzie także Sąd ten wypowiedział się w kwestii istnienia przesłanki zajęcia wierzytelności wynikającej z art. 89 § 2 u.p.e.a., podkreślając, że brak pisemnej umowy o współpracy z danym kontrahentem, czy też doraźne wybieranie go do realizacji świadczeń nie może uzasadniać tezy o braku spełnienia tej przesłanki, wskazując na istnienie pomiędzy podmiotami relacji, na podstawie których w przyszłości mogą powstać wierzytelności. Uwzględniając powyższe trzeba uznać, że prawidłowo stwierdził Sąd I instancji, iż zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy wierzytelności aktualnych jak również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Odnosząc się do zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 89 § 2 zdanie drugie u.p.e.a. trafnie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w skutecznie doręczonych Skarżącej zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu dostaw, robot i usług wskazano, z jakiego tytułu wierzytelności podlegają zajęciu, a mianowicie z obecnych i przyszłych rozliczeń. Słusznie wskazał również Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że "w przypadku istnienia stosunku prawnego strona zobowiązana do dokonania zapłaty, ma obowiązek spełnienia świadczenia wobec zobowiązanego, a w przypadku braku spełnienia świadczenia staje się dłużnikiem zobowiązanego.", stwierdzając również, że przedmiotowy stosunek zobowiązaniowy istniał w momencie dokonania pierwszego zajęcia oraz po jego dokonaniu. Należy więc uznać omawiany zarzut za pozbawiony podstaw. W momencie zajęcia wierzytelności istniał stosunek zobowiązaniowy między Skarżącą a zobowiązanym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się z poczynionymi ustaleniami faktycznymi, które wskazują jednoznacznie, że Skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania kwoty zajętej wierzytelności. Z tych samych względów należało uznać za bezzasadny zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt, 1 lit a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa przy tym, że wymienione regulacje jako przepisy wynikowe stanowią jedynie prawną podstawę orzeczenia odpowiednio uchylającego decyzję lub oddalającego skargę. Okoliczność, że Sąd I instancji wydał orzeczenie o treści niezgodnej z oczekiwaniami Skarżącej nie stanowi jeszcze o naruszeniu tych przepisów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. Krzysztof Przasnyski Paweł Borszowski (spr.) Sławomir Presnarowicz