II FZ 80/25

Dnia 31 października 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 31 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lipca 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 417/25 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznych w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010 - 2012 oraz odsetek za zwłokę od zaliczki na ten podatek postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lipca 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 417/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił Z. W. (dalej jako "Skarżący") przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej jako "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej") z dnia 16 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznych w sprawach określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2010 - 2012 oraz odsetek za zwłokę od nieuregulowanych zaliczek miesięcznych na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące w latach 2010 - 2012. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżący - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - adwokata wniósł w dniu 30 kwietnia 2025 r. (data nadania w placówce pocztowej) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. decyzję. Wraz ze skargą złożony został również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącego podał, że opisana wyżej decyzja nie została stronie faktycznie doręczona, mimo że w sprawie odbierał wszelką poprzedzającą ją korespondencję, w tym składał także wszelkie możliwe pisma. Wskazana decyzja organu drugiej instancji po dwukrotnej awizacji (oznaczonej na kopercie) została uznana za doręczoną. W dniu 6 kwietnia 2023 r., nastąpił jej zwrot do nadawcy, jako niepodjętej przez Skarżącego. Skutkiem powyższego nie miał on faktycznej możliwości jej zaskarżenia. Pełnomocnik podkreśliła, że Skarżący jest w podeszłym wieku (w listopadzie br. będzie miał 70 lat). Ponadto choruje oraz leczy się na depresję, przyjmuje leki na poprawę pamięci, w tym na chorobę Alzheimera. Przeszedł również zakażenie wirusem COVID-19, z uwagi na którą to chorobę odbył dłuższe leczenie płuc. Po dziś dzień odczuwa osłabienie i ból płuc, nawet podczas krótkich spacerów. Do wniosku dołączyła 11 recept informując, że zostały wystawione przez lekarza psychiatrę. Pełnomocnik omówiła stan zdrowia Skarżącego. Skarżący podczas rozmowy z adwokatem dotyczącej innego tematu, uzyskał informację, że nie jest możliwe, by organ do dnia dzisiejszego nie wydał decyzji. W związku z tym udzielił on adwokatowi pełnomocnictwa, który ustalił telefonicznie w Izbie Administracji Skarbowej, gdzie znajdują się akta sprawy, z których to następnie wykonał fotokopie. Powyższe potwierdza, że Skarżący wymaga leczenia farmakologicznego z uwagi na ewentualny brak racjonalnego myślenia, funkcjonowania, stany otępienne, jak też brak racjonalnego poczytywania faktów. Jednocześnie pełnomocnik zaznaczyła, że Skarżący nie pamięta, by otrzymał awizo z informacją o oczekującej przesyłce z decyzją organu drugiej instancji. Skarżący bowiem, gdy otrzyma awizo udaje się na pocztę osobiście lub prosi członków rodziny. Jednakże w ostatnich kilku latach występują pod adresem strony problemy z doręczaniem korespondencji, na co Skarżący składał reklamacje oraz skargi na Pocztę Polską S.A. Niestety, z uwagi na problemy z koncentracją, pamięcią i m.in. objawy otępienne nie jest w stanie przypomnieć sobie, kiedy dokładnie składał takowe skargi i przedłożyć ich kopii. Zdarza się też, że przez kilka dni nie wstaje z łóżka z uwagi na objawy choroby, jak też nie wychodzi z domu. Zatem, listonosz mógł pozostawić awizo w drzwiach, które to mogło "zniknąć" z uwagi na warunki atmosferyczne typu: wiatr, deszcz, śnieg. Sąd pierwszej instancji podał, że decyzja została doręczona w trybie zastępczym w dniu 4 kwietnia 2023 r. Postępowanie podatkowe przeprowadzone zostało na skutek wniosku strony o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzjami ostatecznymi Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni (dalej jako "Naczelnik Urzędu Skarbowego") z dnia 14 września 2015 r. Zaskarżoną decyzję wydano w związku z odwołaniem od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 września 2022 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznych tego organu. Wnosząc odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego, który odmówił uchylenia decyzji ostatecznych z dnia 14 września 2015 r., Skarżący powinien liczyć się z możliwością kierowania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej do niego korespondencji i w tym zakresie zadbać o swoje interesy w sposób należyty, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że wielokrotnie był stroną prowadzonych postępowań podatkowych. We wniosku pełnomocnik Skarżącego wskazała na kłopoty zdrowotne Skarżącego i przyjmowane przez niego leki, jednakże nie przedstawiła żadnego zaświadczenia lekarskiego, bądź opinii lekarskiej, które potwierdziłyby stan zdrowia Skarżącego opisany we wniosku o przywrócenie terminu, uniemożliwiający mu prawidłowe działanie. Pełnomocnik dołączyła do wniosku jedynie recepty wystawione przez lekarza (zanonimizowane co do osoby wystawiającej recepty) oraz informacje ze stron internetowych dotyczące charakterystyki działania leków, na które wystawiono recepty. Natomiast brakuje jakichkolwiek informacji dotyczących stanu zdrowia Skarżącego i ewentualnych skutków przyjmowania tych leków przez Skarżącego, w czasie zaniechania dokonywania czynności, ale pochodzących od osoby uprawnionej do dokonywania takiej oceny. Szczegółowy opis stanu zdrowia Skarżącego oraz skutków działania leków przyjmowanych przez Skarżącego, dokonany został przez pełnomocnika będącą adwokatem, nieposiadającą wykształcenia medycznego, a opis ten nie został poparty żadnym zaświadczeniem lekarskim. Ponadto, powoływanie się na konkretne stany chorobowe musi pozostawać w ścisłym związku z rzeczywistym brakiem możliwości działania, przez co należy również rozumieć nie tylko rzeczywisty, fizyczny brak realizacji działania, lecz również brak możliwości posłużenia się innymi środkami np. elektronicznymi, czy też innymi osobami, czego również nie uprawdopodobniono. Poza tym, sama okoliczność złego stanu zdrowia, czy nawet choroby długotrwałej, przewlekłej, nie są wystarczającym powodem dla przyjęcia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności. W ocenie Sądu, nagłej choroby, bądź nagłych okoliczności, które uniemożliwiały Skarżącemu skuteczną realizację czynności procesowych nie wykazano. Nie wykazano również, aby stany chorobowe, na które Skarżący się powołuje, uniemożliwiły mu podejmowanie czynności odbioru korespondencji urzędowej, czy złożenia skargi od ww. decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Pełnomocnik podała, że Skarżący z uwagi na wiek, przyjmowane leki nie jest w stanie nie tylko samodzielnie prowadzić swoje sprawy, lecz i odbierać korespondencji. Tymczasem, we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, wprost przyznano, że Skarżący rozmawiając z adwokatem - na inny temat - uzyskał informacje, że nie jest możliwe, aby organ do chwili obecnej nie wydał decyzji w sprawie, o której mowa wyżej. Skarżący udzielił adwokatowi pełnomocnictwa, przy pomocy którego pełnomocnik zapoznał się z aktami jego sprawy. Zatem wątpliwości budzi podany przez pełnomocnika nie tylko brak rozeznania Skarżącego we własnych sprawach, ale i także niemożliwość udania się na pocztę celem odbioru korespondencji. Dodatkowo, w zbliżonym okresie do realizacji czynności skutecznego zaskarżenia ww. decyzji, wszczynane były przez Skarżącego również inne postępowania, w tym sądowoadministracyjne np. w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 2 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 989/23, ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 września 2023 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2010 r. do sierpnia 2013 r. Ponadto, od daty upływu terminu do zaskarżenia ww. decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej do dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jej zaskarżenia upłynęły prawie 2 lata, natomiast zgodnie z art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych, których to zaistnienia nie wykazano w niniejszej sprawie. Nie bez znaczenia na tle sprawy pozostaje także fakt, że Skarżący twierdząc, że w ostatnich latach występują problemy z doręczaniem pod jego adresem korespondencji, nie przedłożył również żadnych dowodów świadczących o nieprawidłowej realizacji czynności pocztowych - przykładowy brak doręczenia awiza rzeczonej korespondencji - w postaci reklamacji tej czynności. Z kolei, twierdzenia pełnomocnika, że listonosz mógł pozostawić awizo w drzwiach, które to awizo mogło zaginąć z uwagi na warunki atmosferyczne są bezpodstawne, zwłaszcza że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji wynika, że zawiadomienie o pozostawieniu pisma umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej. W zażaleniu Skarżący zarzucił naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 oraz 87 § 5 P.p.s.a., poprzez: - niezasadną odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi, podczas gdy Skarżący miał uprawdopodobnić, nie zaś udowodnić, brak złożenia skargi na decyzję organu drugiej instancji w terminie; - niewłaściwą ocenę przez Sąd przesłanki braku winy Skarżącego w zaniechaniu zaskarżenia decyzji, poprzez brak przedstawienia zaświadczenia lekarskiego, a jedynie recept oraz opisu leków, podczas gdy brak winy może być uprawdopodobniony także przez inne dokumenty niż zaświadczenie lekarskie, jeśli wskazują na obiektywną niemożność dokonania czynności; - błędną interpretację pojęcia "przypadku wyjątkowego" zawartego w art. 87 § 5 P.p.s.a. i uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek wyjątkowy, podczas gdy Skarżący chorował, był w podeszłym wieku, miał objawy otępienne, nie był w stanie racjonalnie funkcjonować, nadto nie miał świadomości doręczenia decyzji, co w połączeniu z chorobą i brakiem awiza uniemożliwiało mu podjęcie działań; - niezasadne pominięcie okoliczności doręczenia decyzji w trybie zastępczym, w sytuacji, gdy Skarżący wskazał, że nie otrzymał awiza, a awizo mogło zaginąć; - błędne uznanie przez Sąd, że brak przedłożenia dowodu na złożenie reklamacji na Pocztę Polska S.A. jest brakiem wykazania uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, podczas gdy Skarżący ma uprawdopodobnić, nie zaś udowodnić brak winy; - poprzez błędne uznanie, że skoro Skarżący udzielił pełnomocnictwa w innej sprawie, to był zdolny do działania w tej sprawie, ignorując epizodyczny charakter jego funkcjonowania i przewlekły stan chorobowy; - nielogiczne wskazanie, jakoby Skarżący prowadził inne postępowania sądowo administracyjne, więc mógł też zaskarżyć decyzję w tej sprawie, podczas gdy Sąd nie uwzględnił, że każda sprawa może mieć inną dynamikę, a stan zdrowia może się zmieniać. Nadto, Sąd nie wskazał czy w innych sprawach Skarżący działał samodzielnie, czy przez pełnomocnika; - naruszenie zasady proporcjonalności i prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), przez nadmierny formalizm w ocenie materiału dowodowego - medycznego. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa w postępowaniu. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący stwierdził, że Sąd dokonał: niewłaściwej oceny przesłanki braku winy oraz braku uprawdopodobnienia winy, błędnej interpretacji pojęcia "przypadku wyjątkowego" (art. 87 § 5 P.p.s.a.), niezasadnego pominięcia okoliczności doręczenia decyzji, sprzeczności w ocenie zdolności Skarżącego do działania, pominięcia wyjątkowego charakteru sprawy, a także nielogicznego porównania z innymi postępowaniami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy wskazać, że w myśl art. 85 P.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, przy czym zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. (art. 87 § 1, 2 i 4 powołanej wyżej ustawy). Zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a., możliwość przywrócenia uchybionego terminu została, co do zasady, ograniczona rocznym terminem, liczonym od dnia uchybienia terminowi (przesłanka negatywna). Po upływie tego ostatniego terminu przywrócenie może nastąpić wyłącznie w wyjątkowym przypadku. Oznacza to, że z jednej strony wniosek powinien zostać więc złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi (art. 87 § 1 P.p.s.a.), z drugiej zaś nie może być złożony po upływie roku od uchybionego terminu, chyba, że ma miejsce szczególny przypadek (art. 87 § 5 p.p.s.a.). Przesłanka negatywna przywrócenia terminu ma zatem charakter względny, gdyż nawet w obliczu jej spełnienia termin będzie mógł zostać przywrócony. Oczywiście, z uwagi na charakter instytucji z art. 87 § 5 P.p.s.a., sąd administracyjny, dokonując wykładni pojęcia "przypadek wyjątkowy", ma kierować się wykładnią zawężającą. Zaznaczyć także należy, że z uwagi na treść art. 86 § 1 P.p.s.a., sąd administracyjny rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, na podstawie podniesionych w nim okoliczności faktycznych ocenia czy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie uzasadnienie wniosku i ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z: dnia 14 stycznia 1972 r. sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972/7-8/144, dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). W rozpoznawanej sprawie skarga została wniesiona z prawie dwuletnim uchybieniem terminu, jednak nie zostało uprawdopodobnione, że nie wystąpił brak winy w jego niedochowaniu. Wprawdzie pełnomocnik Skarżącego przedstawiła recepty na leki, jednakże brak jest dokumentów obrazujących sytuację zdrowotną Skarżącego, w szczególności dokumentacji medycznej. Na podstawie zanomizowanych recept, nie posiadając wiedzy fachowej, Sąd nie jest w stanie ocenić twierdzeń Skarżącego ani jego możliwości poznawczych, czy też ewentualnego postępu choroby neurodegeneracyjnej - jest to rolą lekarza. Niezasadne przy tym jest twierdzenie zawarte w zażaleniu, że "brak winy może być uprawdopodobniony także przez inne dokumenty niż zaświadczenie lekarskie, jeśli wskazują na obiektywną niemożność dokonania czynności" w kontekście nie przedstawienia tych dokumentów. Brak jest również dowodów odnoszących się do nieprawidłowości doręczeń pocztowych (np. próba reklamacji), zaś próba wykazania tych nieprawidłowości opiera się jedynie na gołosłownych twierdzeniach pełnomocnika. Zasadnie więc Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi, gdyż nie uprawdopodobniono okoliczności, wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Sąd oceniając zasadność wniosku orzeka na podstawie akt sprawy, dokumentów, które ma przed sobą. Jeśli strona oczekuje uwzględnienia wniosku, to powinna takowe dokumenty przedstawić. Do zażalenia również nie dołączono żadnych dokumentów (oprócz odpisu zażalenia). Nie można wobec tego uznać, że wystąpił "przypadek wyjątkowy" z art. 87 § 5 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.[pic]