I SA/Wa 156/20
WyrokWSA w Warszawie2020-09-23
Skład orzekający: Mariola Kowalska, Jolanta Dargas, Dariusz Pirogowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość państwowa, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych znajdowała się w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa PKP, ale bez udokumentowanego tytułu prawnego (decyzji, umowy) do jej zarządu lub użytkowania, mogła zostać z mocy prawa skomunalizowana jako mienie należące do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że nieruchomość państwowa, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. znajdowała się w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa PKP, ale bez udokumentowanego tytułu prawnego do jej zarządu lub użytkowania, podlegała komunalizacji z mocy prawa. Brak udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu lub użytkowania nieruchomości przez PKP oznacza, że nieruchomość ta należała w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samym stała się z mocy prawa mieniem właściwej gminy.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę własności nieruchomości państwowej. Skarżące Polskie Koleje Państwowe S.A. twierdziły, że nieruchomość nie mogła zostać skomunalizowana, ponieważ znajdowała się w ich faktycznym władaniu i użytkowaniu, a materiał dowodowy był niewystarczający. Organy administracji oraz sąd uznały, że brak udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu lub użytkowania nieruchomości przez PKP w dniu 27 maja 1990 r. skutkował jej komunalizacją.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Agnieszka Kołtuniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2020 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie komunalizacji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], stwierdził, że z dniem [...] maja 1990 r. stało się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością Gminy [...] przysługujące Skarbowi Państwa prawo własności nieruchomości państwowej, położonej w granicach administracyjnych Miasta [...], obrębie ewidencyjnym [...], Dz. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...] Sądu Rejonowego [...] – [...] w [...].
Ze zgromadzonych dokumentów w sprawie wynika, że przedmiotowa nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha (wydzielona z działek nr [...] i [...]), stanowiła w dniu [...] maja 1990 r. własność Skarbu Państwa. W księdze wieczystej numer [...] jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa - pod zarządem i w użytkowaniu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w [...]. Przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 1968 r. nr [...] oraz z dnia [...] kwietnia 1968 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu na rzecz Skarbu Państwa. Ww. decyzje zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18. poz. 94). Z treści tych decyzji wynika, że wnioskodawcą wywłaszczenia było Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne (WPK) w [...]. Przy tym decyzje te nie potwierdzają jednoczesnego przekazania nieruchomości w użytkowanie lub ustanowienia prawa zarządu przedmiotową nieruchomością na rzecz ww. przedsiębiorstwa. Decyzją Zarządu Gospodarki Terenami z dnia [...] listopada 1979 r. nr [...] z dniem [...] listopada 1979 r. wygaszono Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu prawo użytkowania działek nr [...] i [...]. W aktach sprawy znajduje się również kopia pisma następcy prawnego WPK - Spółki Tramwaje [...] z [...] października 2007 r. z którego wynika, że WPK w likwidacji w 2002 r. podjęło próby uwłaszczenia nieruchomości, ale z braku podstaw do uwłaszczenia nie uzyskało decyzji o użytkowaniu wieczystym.
Treść przedłożonego przez Prezydenta Miasta [...] wypisu z rejestru gruntów według stanu na dzień [...] maja 1990r. wskazuje, że w tej dacie właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa, natomiast w ewidencji gruntów według stanu na [...] grudnia 2015 r. jako właściciela wskazano Skarb Państwa - w zarządzie i w użytkowaniu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego, a jako innego użytkownika wskazano PKP - DOKP.
Na wystąpienie organu I instancji o informację, czy PKP S.A. dysponuje dokumentami potwierdzającymi ustanowienie prawa zarządu lub przekazania w użytkowanie ww. nieruchomości przed dniem [...] maja 1990 r., skarżąca w piśmie z dnia [...] lipca 2017 r. oświadczyła, że PKP S.A. nie posiada dokumentów potwierdzających ustanowienie prawa zarządu lub przekazania w użytkowanie przed dniem [...] maja 1990 r. wobec przedmiotowego gruntu.
Archiwalne działki nr [...] i [...] oznaczone zostały w wypisie z rejestru gruntów według stanu na dzień [...] maja 1990 r. oraz [...] grudnia 2015 r. użytkiem "dr" (drogi). Miejski Zarząd Ulic i Mostów w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r. poinformował, że aktualna działka nr [...] w żadnej części nie stanowi pasa drogowego drogi publicznej. Ponadto, z akt sprawy wynika, że przedmiotowy grunt, obecnie oznaczony jako działka nr [...] - według stanu na dzień [...] maja 1990 r. zabudowany był w części torowiskiem linii tramwajowej oraz fragmentem układu drogowego Pętli [...], a nad częścią działki przebiegał wiadukt kolejowy. Ponadto, na działce jest zlokalizowane przęsło wiaduktu, na którym przebiega linia kolei [...].
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewoda [...] stwierdził, że wobec tego, że w niniejszym postępowaniu nie stwierdzono dokumentów potwierdzających, aby przedmiotowa nieruchomość Skarbu Państwa w dniu [...] maja 1990 r. była obciążona prawem zarządu na rzecz innych niż Państwo państwowych osób prawnych oraz aby podlegała wyłączeniu z komunalizacji stosownie do art. 11 i
12 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. należała ona do podmiotów wyszczególnionych w jej art. 5 ust. 1 pkt 1.
Odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] wniosły PKP S.A.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrując sprawę wskazała, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, (...) - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Komisja podniosła, że "należenie" jest kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego w pojęciach typu "posiadanie", "władanie", "dysponowanie" - co jest prawnie obojętne dla komunalizacji. Stąd też pojęcie "należenie" trzeba rozumieć w kategoriach prawnych, zwłaszcza gdy mienie takie nie "należało" faktycznie do wspomnianych organów, lecz do PKP. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy gruntowej grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Przy tym zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183, z późn. zm.) rady narodowe stopnia podstawowego są właściwe we wszystkich sprawach należących do kompetencji rad narodowych, które nie zostały w drodze ustawowej zastrzeżone dla wojewódzkich rad narodowych; w razie wątpliwości, czy dla danej sprawy właściwa jest wojewódzka rada narodowa, czy też rada narodowa stopnia podstawowego, domniemywa się właściwość rady narodowej stopnia podstawowego. Z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej, zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości.
W świetle ww. regulacji nie budzi wątpliwości KKU, że w braku odmiennych ustaleń dane mienie państwowe podlega komunalizacji jako należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Jest to stanowisko ugruntowane w orzecznictwie zarówno w zakresie przesłanki należenia, jak i niemożliwości konkurencyjnego wywodzenia jej w odniesieniu do PKP z przepisów dotyczących tego podmiotu.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało ugruntowane stanowisko, iż akty prawne regulujące status prawny przedsiębiorstwa PKP oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mając charakter ogólnych aktów normatywnych, nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. Tym samym prawa zarządu czy też prawa użytkowania PKP nie można wywieść z przepisów ustaw regulujących utworzenie i funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa. Akty prawne regulujące status kolei nie mogły być źródłem dowodu na wykazanie prawa do nieruchomości, bowiem nie wskazywały expressis verbis, że mienie będące w dyspozycji przedsiębiorstwa państwowego PKP pozostaje w jego zarządzie lub użytkowaniu. Udowodnienie prawa zarządu lub prawa użytkowania nieruchomości wymagało zatem potwierdzenia danej okoliczności stosownym dokumentem, o którym mowa w art. 38 ust. 2 obowiązującej wówczas ustawy gruntowej. Stosownie do postanowień ww. art. 38 ust. 2 dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Stąd też, jedynie istniejący po stronie przedsiębiorstwa państwowego PKP tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu [...] maja 1990 r. nie należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i z tego względu nie podlega komunalizacji. Inaczej, zgodnie z treścią obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r. art. 6 ust. 1 ustawy gruntowej, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Powyższe stanowisko zostało potwierdzone przez Naczelny Sąd Administracyjny w dwóch kolejnych uchwałach podjętych w składzie siedmiu sędziów: w dniu 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 oraz w dniu 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17. W sentencjach obu uchwał zaprezentowano jednolite stanowisko, z którego wynika, że: "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu [...] maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.)".
Komisja stwierdziła również, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek negatywnych do komunalizacji spornej nieruchomości.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy stwierdził, iż skarżący nie uzasadnił w jakim zakresie organ I instancji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny. KKU nie podzieliła stanowiska PKP, iż Wojewoda pominął kwestię ustalenia przynależności spornej nieruchomości do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W pełni zgodziła się z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2249/18, gdzie podniesiono, że zgodnie z art. 7 KPA inicjatywa dowodowa w postępowaniu administracyjnym nie jest zastrzeżona wyłącznie dla organu prowadzącego to postępowanie (przepis ten nakłada na organ obowiązek przeprowadzania w toku postępowania niezbędnych działań wyjaśniających również na wniosek stron). W sytuacji, gdy strona uważa określoną okoliczność za istotną, powinna współdziałać z organem w celu wyjaśnienia tej okoliczności. W konsekwencji samo zaprzeczenie przez stronę skarżącą prawdziwości dokonanych przez organ ustaleń i powołanie się na obowiązek działania organu z urzędu w trakcie postępowania wyjaśniającego, nie oznacza skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych organu.
Mając na uwadze powyższe, w świetle zgromadzonej dokumentacji i argumentacji przedstawionej w odwołaniu, Komisja stwierdziła, że PKP nie dysponowało tytułem prawnym do spornej nieruchomości. Sam fakt korzystania przez instytucję z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać. Istotne jest również, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 23 września 1993 r" sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994/2/27 oraz wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r. I OSK 929/09).
Komisja podniosła, że prawo zarządu, które skarżący wywodzi z dyspozycji art. 80 ustawy gruntowej, nie powstało na rzecz PKP, a tym samym organ I instancji, nie naruszył wskazanej normy w skarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutu, iż na rzecz PKP powstało z mocy prawa użytkowanie wieczyste spornego gruntu, Komisja wskazała, że w niniejszej sprawie Wojewoda rozstrzygnął o komunalizacji mienia na dzień [...] maja 1990 r. Z kolei decyzja uwłaszczeniowa rozstrzyga biorąc pod uwagę datę [...] grudnia 1990 r. W rezultacie decyzja uwłaszczeniowa nie pozostaje ze skarżoną decyzją w prawnie doniosłym związku. Decyzja uwłaszczeniowa dotyczy prawa użytkowania wieczystego gruntu, a decyzja komunalizacyjna dotyczy prawa jego własności, a więc prawa odrębnego od prawa użytkowania wieczystego gruntu.
W ocenie KKU przepisy art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP, nie przesądzają o błędności skarżonej decyzji.
Skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w [...] zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w związku z art. 11 ust. 1 poprzez bezzasadne przyjęcie, że Gmina [...] z dniem [...] maja 1990 r. nabyła prawo własności nieruchomości, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wystarczający dla dokonania takiego ustalenia, nadto w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wyłączenia możliwości komunalizacji, stąd nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
b. art. 80 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał procesowy i zignorowanie okoliczności świadczących o tym, że Gmina [...] nie nabyła nieruchomości z dniem [...] maja 1990 r.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
W toku postępowania administracyjnego zakończonego zakwestionowaną decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej stwierdzono, że Gmina [....] nabyła z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. nieodpłatnie własność nieruchomości położonej w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Nabycie to nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a wynikało z ustalenia, że przedsiębiorstwu państwowemu PKP S.A. nie przysługiwało w dniu [...] maja 1990 r. prawo zarządu tej nieruchomości, a to oznacza, że jako składnik mienia państwowego należała ona wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
Zdaniem Sądu stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej jest prawidłowe i znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa.
W myśl art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...), jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu [...] maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie, użyte w tym przepisie sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym (vide wyrok NSA z 23 lutego 2010 r. I OSK 593/09, Lex nr 595433; wyrok WSA w Warszawie z 7 grudnia 2010 r., I SA/Wa 1109/10 Lex nr 750573). W tym stanie rzeczy samo faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy następowała z mocy prawa z dniem jej wejścia w życie, tj. 27 maja 1990 r.
Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe (poprzednik prawny skarżącej spółki) nie dysponowało żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby na niej zarząd bądź użytkowanie. Potwierdza to pośrednio sama skarżąca, która do takiego dokumentu się nie odwołuje.
Należy jednak zauważyć, że sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości co do zasady tego prawa zarządu nie kreował i nie kreuje. Zarząd ów (dziś trwały zarząd) jest bowiem prawną forma władania nieruchomością. Dla oceny kwestii jego istnienia (jako przeszkody komunalizacji) mają znaczenie dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy oraz obowiązujące wówczas przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych pod określonym tytułem prawnym. Obowiązująca w tym czasie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - jak zasadnie podniosła Komisja - przewidywała powstanie zarządu w ściśle określony sposób. Stosownie do jej art. 38 ust. 2 mogło to więc nastąpić w drodze: 1) decyzji terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, 2) zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) względnie umowy o nabyciu nieruchomości. Tylko zatem dysponowanie przez PKP tego rodzaju tytułem prawnym świadczyłby, że nieruchomość w dniu [...] maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegała komunalizacji z mocy prawa. Tymczasem jak już zaznaczono, tego rodzaju indywidualnym aktem skarżąca nie dysponuje.
To natomiast, że przy ustaleniu przysługiwania przedsiębiorstwu państwowemu prawa zarządu w odniesieniu do pozostającego w jego dyspozycji mienia nieruchomego decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy legitymuje się ono decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania), względnie stosowną umową, jeszcze przed 2017 r. było niemal powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Pojawiające się niekiedy odmienne zapatrywania na to zagadnienie (czego przykładem może być pogląd sformułowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2010 r. I OSK 1401/09, Lex nr 745005) miały charakter odosobniony. Ostatecznie kwestia ta rozstrzygnięta została w przywoływanej przez Komisję dwóch uchwałach składów 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r. I OPS 2/16 (ONSAiWSA 2017/4/59) oraz z 26 lutego 2018 r. I OPS 5/17 (ONSAiWSA 2018/3/42), w których stwierdzono, że "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu [...] maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych".
Skład orzekający w sprawie pogląd wyrażony w uchwałach i przedstawioną na jego poparcie argumentację podziela.
Dodać należy, że zgodnie z art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast jak słusznie podniosła Komisja, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy stanowiąc, iż ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. Brak zatem tytułu prawnego PKP w dniu [...] maja 1990 r. do stanowiącej własność państwową spornej nieruchomości, potwierdzonego decyzją administracyjną względnie umową, o których mowa w art. 38 ust. 2 u.g.g., oznacza - jak stwierdzono w uchwałach z 2017 i 2018 r. - że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
Wobec powyższego zasadnie Komisja uznała, że w sprawie niniejszej wystąpiły wszystkie materialnoprawne przesłanki warunkujące komunalizację przedmiotowej nieruchomości. Stąd zarzut naruszenia przez nią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., oparty na kwestionowaniu "należenia" w dniu [...] maja 1990 r. nieruchomości do terenowego organu administracji stopnia podstawowego oraz tezie o przynależeniu jej wówczas (w ramach zarządu) do PKP, uznać należy za chybiony. Nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło