II SA/Rz 650/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 27 marca 2024 r. nr SKO.4115.186.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 27 marca 2024 r. nr SKO.4115.186.2024, wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 18 września 2023 r. ZW (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – NK. Decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność NK powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z 27 marca 2024 r. nr SKO.4115.186.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.), do rozpatrzenia sprawy zainicjowanej wnioskiem Skarżącego stosuje się przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W kontekście powyższego organ odwoławczy podniósł, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skoro wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u żony Skarżącego. W ocenie Kolegium, Skarżący nie spełnia jednak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, rozumianej jako rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ odwoławczy podniósł, że wraz z wnioskiem Skarżący przedłożył oświadczenie o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego od 18 września 2023 r. Na podstawie informacji uzyskanych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w piśmie z 19 grudnia 2023 r. ustalono jednak, że Skarżący wnioskiem z 22 maja 2023 r. zwrócił się o uzyskanie płatności bezpośrednich. Ustalono ponadto, że 18 października 2023 r. Skarżącemu wypłacono zaliczkę, a 6 grudnia 2023 r. wydano decyzję o przyznaniu płatności. Do wypłaty pozostało 565,53 zł, i na dzień sporządzenia pisma, Skarżący nie zrezygnował z pobrania płatności za 2023 r. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.), rolnikiem jest rolnik w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Co nie mniej istotne, samo posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem do uzyskania dotacji. W świetle art. 9 tej ustawy, na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska. Płatności przysługują zatem wyłącznie osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Skarżący pobierając płatności w 2023 r. był więc rolnikiem i nie ma podstaw do przyjęcia, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad żoną. Nie spełnia zatem warunku określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., wobec czego decyzję organu I instancji, pomimo błędnego uzasadnienia, uznać należało za odpowiadającą prawu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, ZW wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że jesienią 2022 r. w swoim gospodarstwie rolnym zasiał zboże, które zebrał w lipcu 2023 r. Z tego powodu ubiegał się o dopłatę w 2023 r., niemniej zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego we wrześniu 2023 r. Zdaniem Skrzącego, brak jest tym samym podstaw do zakwestionowania złożonego w tym przedmiocie oświadczenia i w konsekwencji do przyjęcia, że nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została oddalona w całości, bowiem nie okazała się zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Stan faktyczny sprawy został zatem ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organy dokonały ustaleń adekwatnych do zakresu i przedmiotu postępowania wyjaśniającego determinowanego przepisami prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Uwzględniły również specyfikę danej sprawy, która stanowi o stanie faktycznym. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Sąd stwierdza, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopień niepełnosprawności u żony Skarżącego stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zostało prawidłowo wykazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2016 r. I OSK 223/16, z 2 sierpnia 2016 r. I OSK 923/16; z 7 września 2016 r. I OSK 755/16, z 21 października 2016 r. I OSK 1853/16, z 4 listopada 2016 r. I OSK 1578/16 i z 10 listopada 2016 r. I OSK 1512/16). W ocenie Sądu prawidłowo również wskazało Kolegium, że Skarżący nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa a art. 17 ust. 1 u.ś.r., jako że nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego na dzień złożenia wniosku. Z dołączonego do akt sprawy pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 19 grudnia 2023 r. wynika, że Skarżący w 2023 r. ubiegał się o przyznanie płatności bezpośrednich na podstawie wniosku złożonego 22 maja 2023 r. Decyzją z 6 grudnia 2023 r. Skarżącemu przyznano wnioskowane płatności i na dzień sporządzenia informacji, do wypłaty pozostało 565,53 zł. Na podstawie powyższych danych organ odwoławczy uznał, że Skarżący nie zrezygnował z pobierania płatności za 2023 r., wobec czego nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, warunkującej uwzględnienie wniosku. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., obowiązującym w dacie rozstrzygania sprawy przez organy, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Podstawową przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istnieć musi bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być właśnie sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji winien ustalić, czy starający się oświadczenie opiekun (wnioskodawca) jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok WSA w Krakowie z 24 marca 2022 r. III SA/Kr 1637/21). Zdaniem Sądu, złożenie wniosku o płatności bezpośrednie oraz ich pobieranie przez Skarżącego oznacza, że nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego. Prawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym", lecz przyjmuje się, że ten brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Fakt pobierania dopłat bezpośrednich, jako korzyści finansowych z prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne ponieważ stanowi niejako dowód prowadzenia gospodarstwa rolnego. Brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne (zob. wyrok WSA w Krakowie z 2 października 2024 r. III SA/Kr 388/24). W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił. Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).