I OSK 2754/23

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2024-11-06

Skład orzekający: Elżbieta Kremer, Iwona Bogucka, Maria Grzymisławska-Cybulska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy rolnik, który zarejestrowany jest w ARiMR i pobiera dopłaty bezpośrednie, może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pobieranie dopłat bezpośrednich i rejestracja w ARiMR jako producent rolny świadczą o aktywnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego, co wyklucza spełnienie przesłanki zaprzestania jego prowadzenia do celów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że ciężar udowodnienia zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na wnioskodawcy, a samo oświadczenie o zaprzestaniu nie jest wystarczające w obliczu dowodów przeciwnych.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. S. z tytułu opieki nad matką. Skarżąca, będąca rolnikiem, złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jednak dane z ARiMR wykazały, że od 2004 r. do 2022 r. nieprzerwanie składała wnioski o przyznanie dopłat bezpośrednich. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił jej skargę, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1684/22 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1684/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 września 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 P.p.s.a, w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego lub nie podejmuje ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co skutkowało wadliwym pozbawieniem skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia i nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a P.p.s.a.; 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nie rozpatrzyły we właściwy sposób materiału dowodowego, w tym: - błędne ustaliły, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż rzekomo nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia ww. gospodarstwa lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną; - nie zweryfikowały, czy skarżąca uzyskała w 2022 r. dochód tytułem płatności bezpośrednich oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami; - nie ustaliły zakresu czynności opiekuńczych, jakich wymaga osoba niepełnosprawna; - nie ustaliły zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego między stanem zdrowia osoby wymagającej opieki a koniecznością zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, iż zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między zaprzestaniem prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęciem i sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że skarżąca nie otrzymała w 2022 r. dochodu tytułem płatności bezpośrednich oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, a także, iż zaistniał związek przyczynowo-skutkowy między stanem zdrowia osoby niepełnosprawnej, a koniecznością zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz, że zakres czynności opiekuńczych jest na tyle szeroki, że uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. i oddalił skargę; b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 79a § 1 K.p.a. w zw. z art. 10 § 1, 2 i 3 K.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie zapewniły stronie możliwości wykazania okoliczności faktycznej, a to, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą celem sprawowania opieki nad jej matką, gdyż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, a gdyby skarżąca miała rzeczoną możliwość to podjęłaby ona stosowną inicjatywę dowodową celem wykazania, że zaprzestała prowadzenia ww. gospodarstwa oraz nie otrzymała i nie otrzyma jakichkolwiek dochodów tytułem rzeczonych płatności, co mogłoby skutkować przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. i wadliwym pozbawieniem skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia oraz nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.; c) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 9 K.p.a. przez niedochowanie obowiązków informacyjnych określonych w tym przepisie oraz brak czuwania, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, w sytuacji gdy organy obu instancji nie poinformowały skarżącej o konieczności złożenia przez nią stosownego wniosku celem utraty przez nią statusu producenta rolnego i nie składania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, podczas gdy to na organie, do którego o załatwienie sprawy zwróciła się strona, spoczywa obowiązek pouczenia strony o ewentualnej konieczności dokonania ww. czynności celem otrzymania przedmiotowego świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy - gdyby skarżąca została poinformowana o rzeczonej konieczności to złożyłaby ona stosowny wniosek celem utraty przez nią statusu producenta rolnego i nie składałaby wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, co mogłoby skutkować przyznaniem jej przedmiotowego świadczenia, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. i wadliwym pozbawieniem skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia oraz niedostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.; d) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Sąd I instancji wymogów w zakresie wskazania i wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, na podstawie której stwierdził, iż pozostawanie przez skarżącą zarejestrowaną w systemie ARiMR jako producent rolny uniemożliwia otrzymywanie przedmiotowego świadczenia, co uniemożliwiło skarżącej skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez sąd kasacyjny. Mając na uwadze powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, ewentualnie; 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; 3) zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc po uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają zatem zawarte w niej podstawy. Związanie podstawami kasacyjnymi polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten jest uprawniony jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego w rzeczywistości istniały. Zakres kontroli wyznacza autor skargi kasacyjnej, wskazując które normy prawa zostały naruszone. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do nich łącznie. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć łącznie, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Istotne przy tym jest, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związane zarówno z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak i niepodejmowaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej, przewiduje wyłącznie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. W odniesieniu zaś do rolników, ich małżonków i domowników ustawodawca wprowadził odrębną regulację przewidzianą w art. 17b u.ś.r. Stosownie bowiem do treści art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec tych podmiotów jest zatem zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dostrzega się również, że ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Ponadto, zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga także przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego nie może być zatem utożsamiane wyłącznie z działalnością wytwórczą w rolnictwie i sprowadzone do wytwarzania szeroko rozumianych produktów rolnych oraz ich zbywania. Przez prowadzenie gospodarstwa rolnego należy rozumieć zarówno prowadzenie na gruntach rolnych działalności wytwórczej w rolnictwie i uzyskiwanie z tego tytułu przychodów, jak i posiadanie stosownych środków produkcji to umożliwiających. Należy również przyjąć, że prowadzenie gospodarstwa rolnego obejmuje zarówno czynności faktyczne, jak i czynności prawne dokonywane w związku z podejmowaniem decyzji dotyczących prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1393/21 oraz z dnia 13 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2046/23). W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że M. S. jest właścicielką nieruchomości o łącznej powierzchni [...]ha, w tym gospodarstwa rolnego o pow. [...]ha ([...] hektara przeliczeniowego). W dniu 8 kwietnia 2022 r. na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. S. strona złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, że jest rolnikiem, pomijając część oświadczenia dotyczącą ewentualnego zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Następnie, w związku z wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzji z dnia 30 czerwca 2022 r. uchylającej wcześniejszą decyzję Wójta Gminy L. z dnia 9 maja 2022 r. o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, na wezwanie organu I instancji złożyła oświadczenie o zaprzestaniu od dnia 1 lipca 2022 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielem. Jednocześnie organ I instancji wystąpił do Agencji Rstrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych czy wnioskodawczyni składała wnioski o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, a jeżeli tak to za jakie lata. W odpowiedzi na powyższe przekazano żądaną informację z krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, o którym mowa w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o Krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022 r., poz. 203), z której wynika, że na dzień 14 lipca 2022 r. skarżąca jest zarejestrowana w ARiMR jako producent rolny i składała nieprzerwanie od 2004 r. do 2022 r. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Organy dysponowały zatem dowodami potwierdzającymi prowadzenie gospodarstwa rolnego, bowiem dopłaty przyznawane są osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego, ale przysługują osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności ani organy ani Sąd I instancji nie naruszyły powołanych przez skarżącą kasacyjnie przepisów, dokonując oceny złożonego przez nią oświadczenia z dnia 12 lipca 2022 r. i uznając, że wbrew jego treści strona nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż pomoc w postaci dopłat bezpośrednich może zostać przyznana rolnikowi aktywnemu zawodowo, prowadzącemu działalność rolniczą. Skarżąca figurowała w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jako producent rolny, pobierała od 2004 r. dopłaty bezpośrednie, wystąpiła o przyznanie tych dopłat w 2022 r. i wniosku tego na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie cofnęła. W świetle powyższego nie było podstaw do przyjęcia, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów nie można skutecznie zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Powyższe zaś determinowało zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w niniejszej sprawie, bowiem to norma prawa materialnego wyznacza fakty istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia określonej sprawy. Wynik wykładni powyższych przepisów pozwala uznać, że nieustalenie przez organy obu instancji zakresu czynności opiekuńczych, jakich wymaga osoba niepełnosprawna oraz zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego między stanem zdrowia osoby wymagającej opieki a koniecznością zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostają bez wpływu na gruncie powołanych przepisów. Zaniechanie ich ustalenia w toku dotychczasowego postępowania nie stanowi zatem naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Niezasadne są także zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 79a § 1 K.p.a. w zw. z art. 10 § 1, 2 i 3 K.p.a. oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 9 K.p.a. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że przepisy art. 9, art. 10 i art. 79a K.p.a. nie stawiają organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalniają od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy. Wskazuje się, że uregulowane w tych przepisach obowiązki są mimo wszystko ograniczone, a ich celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans". Z obowiązku wskazania niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony wynika natomiast bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Z taką sytuacją zaś w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia na dzień zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów skarżąca nie dysponowała dokumentami, które ewentualnie mogłaby przedłożyć, celem wydania korzystnej dla niej decyzji, a zatem nie można uznać, że nie został zrealizowany obowiązek organu czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponadto, jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego był już przedmiotem wcześniejszych rozstrzygnięć organów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. uchyliło poprzednio wydaną decyzję Wójta Gminy L. z dnia 9 maja 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wójt Gminy L. zastosował się do wskazań wynikających z ww. decyzji organu odwoławczego i wystąpił do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych jak również wystąpił do strony skarżącej z wezwaniem do złożenia wyjaśnień i przedłożenia stosownych dokumetów, w tym potwierdzających kto zajmuje się gospodarstwem rolnym, czy jest ono uprawiane, czy wydzierżawiane, a w przypadku rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego o wskazanie daty od kiedy to nastąpiło, wyjaśniając że dokumenty te stanowić będą podstawę przy podejmowaniu decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można także pominąć, że organ I instancji pismem z dnia 25 lipca 2022 r. zawiadomił stronę, na podstawie art. 10 § 1 K.p.a. oraz art. 79a § 1 K.p.a., o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych oraz zgłoszonych żądań, wyjaśniając że decyzja w sprawie świadczenia może być niezgodna z żądaniem strony. W odpowiedzi na powyższe M. S. w dniu 1 sierpnia 2022 r. złożyła pisemne oświadczenie, że zapoznała się z materiałem dowodowym wnosząc o niezwłoczne wydanie decyzji. Mając powyższe na uwadze zasadnie Sąd I instancji przyjął, że w sprawie została zrealizowana zasada informowania stron, o której mowa w art. 9 K.p.a., zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wynikająca z art. 10 K.p.a., a ponadto organy nie naruszyły zasady informowania strony w trybie art. 79a § 1 K.p.a., która sprowadza się do wyrażenia oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego. Odnosząc się do podnoszonej okoliczności dotyczącej wycofania przez stronę z dniem 2 października 2022 r. wniosku o przyznanie płatności na 2022 r. oraz wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w dniu 9 stycznia 2023 r. decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 podkreślić należy, że organy pomocy społecznej, jak i Sąd oceniają stan faktyczny i prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W sytuacji zatem gdy skarżąca nie dysponowała wskazanymi dokumentami w postępowaniu administracyjnym decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17b u.ś.r. nie mogła zostać skutecznie podważona. Istotna w sprawie była ocena przesłanek określonych w powołanych przepisach na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. ustalenie czy w tej dacie M. S. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie naruszył art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. Wyjaśnić trzeba, że uregulowanie zawarte w art. 141 § 4 P.p.s.a. określa elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z dyspozycją przywołanej powyżej regulacji uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Z rozważań Sądu I instancji wynika z jakich względów decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa. Okoliczność, że strona kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wskazanych w art. 141 § 4 P.p.s.a., a zatem zajęte przez Sąd stanowisko nie mogło być skutecznie zwalczane przez podniesienie zarzutu naruszenia powyższego przepisu. Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine P.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło