II SA/Ke 509/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2024 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 5 sierpnia 2024 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. N., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy C. decyzję z 26 czerwca 2024 r. znak: [...], którą odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., wnioskowanego na matkę - M. N.. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej "u.ś.w."), która weszła w życie 1 stycznia 2024 r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Następnie organ odwoławczy powołał się na art. 17 ust. 1 i ust. 1a, art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej "u.ś.r.") i wskazał, że wnioskiem z 17 maja 2024 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 9 kwietnia 2024 r. wynika, że M. N. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do 28 lutego 2025 r. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy powstała niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 stycznia 2024 r. Bezspornym jest, że matka skarżącej jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., więc została spełniona przesłanka dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki powstała po 25 roku życia. Odnosząc się do argumentów uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium wyjaśniło, że w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy w sytuacji kiedy, zgodnie z orzeczeniem, niepełnosprawność u osoby chorej nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia. Odnosząc się do powyższego, Kolegium powołało się na treść ww. wyroku TK i wyjaśniło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ma znaczenia wiek, w którym ta niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane skarżącej, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z J. N., na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony w pierwszej kolejności i który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z załączonych do akt sprawy zaświadczeń lekarskich wynika, że J. N. wymaga opieki innych osób i jest pod opieką licznych poradni specjalistycznych. Jednak zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Nie jest przy tym dopuszczalne przeprowadzenie innych dowodów niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki przez współmałżonka osoby wymagającej opieki. Reasumując, w ocenie Kolegium, brak jest w tej sprawie podstaw prawnych do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną w stopniu znacznym matkę, bowiem obowiązek alimentacyjny męża wobec żony wyprzedza obowiązek alimentacyjny dzieci wobec matki. Nadto Kolegium dodało, że przepisy u.ś.r. jednoznacznie określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości. Ustawa ta w sposób precyzyjny określa, które z osób sprawujących opiekę, po spełnieniu jakich przesłanek, mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. M. N. w piśmie z 21 sierpnia 2024 r. wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, podnosząc w szczególności, że 18 czerwca 2024 r. przez jej ojca złożony został wniosek o zmianę stopnia niepełnosprawności. Następnie 1 sierpnia 2024 r. odbyła się komisja w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach. W rezultacie, wydane zostało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 czerwca 2024 r. Skarżąca wskazała, że wniosek o zmianę stopnia niepełnosprawności jej matki złożony został 26 listopada 2023 r., a orzeczenie przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydane zostało 9 kwietnia 2024 r. Dodała, że jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad starszymi rodzicami, zarówno w dzień, jak i w nocy. Nadto wskazała, że zarówno matka jak i ojciec wymagają ciągłej opieki. Skarżąca opisując schorzenia oraz choroby, na które cierpi ojciec, wskazała, że obojgu rodzicom gotuje, pierze, sprząta, robi zakupy, pali w piecu. Nadto w piśmie z 2 września 2024 r. skarżąca wniosła do Kolegium o uchylenie decyzji z 5 sierpnia 2024 r. oraz uwzględnienie odwołania. Wskazała, że wraz ze złożoną skargą dołączyła do akt sprawy orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca. Zdaniem skarżącej, przedłożony dokument uzasadnia uwzględnienie jej interesu w sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, wniosła do Kolegium o zmianę decyzji organu pierwszej instancji w trybie samokontroli. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie 13 listopada 2024 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Na wstępie rozważań prawnych wskazać trzeba, że jakkolwiek kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną zostały uregulowane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w skrócie "u.ś.r."), to z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie wydana 7 lipca 2023 r. ustawa o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, w skrócie "u.ś.w.), która zmieniła brzmienie m.in. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r., które sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. Tym samym opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia (matka skarżącej ma 75 lat), zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istotnie zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu jednak, ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego art. 63 ust. 1 u.ś.w., należy również uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (obejmujących świadczenie pielęgnacyjne - art. 2 pkt 2 u.ś.r.) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W konsekwencji omawiany przepis intertemporalny należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.) organy, rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r., zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 12 lipca 2024r. sygn. akt II SA/Gl 433/24, dostępny na stronie www.orzecznia.nsa.gov.pl) Po pierwsze, nie jest kwestionowane w rozpoznawanej sprawie, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła 17 maja 2024 r. Datę tę potwierdza data wpływu tego wniosku do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (k. 14 akt adm.). Po drugie, uwzględniając treść art. 63 ust. 1 u.ś.w., należy uznać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie powstało przed 1 stycznia 2024 r. Podkreślić bowiem trzeba, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach zaliczające matkę skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane zostało 9 kwietnia 2024 r. Nadto w orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 stycznia 2024 r. Natomiast z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego na rzecz ojca skarżącej wynika, że ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 18 czerwca 2024 r. Zatem ani M. N., ani też J. N. nie legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przed 31 styczniem 2023 r., co oznacza, że M. N. do 31 grudnia 2023 r. nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, albowiem warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (za: wyrok NSA z 28 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1126/22). W tym stanie rzeczy decyzja Kolegium o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.