III OZ 463/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt III SPP/Gl 44/24 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku T.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.T. na działanie Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie najmu lokalu gminnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 18 czerwca 2024 r., III SPP/Gl 44/24 oddalił wniosek T.T o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.T. na działanie Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie najmu lokalu gminnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podniósł, że pismem z 28 listopada 2023 r. T.T. (dalej: "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") złożyła do WSA w Gliwicach skargę na działalność Prezydenta Miasta [...] związaną z najmem lokalu gminnego (użytkowego) położonego w [...] przy ul. [...]. Pismem z 11 marca 2024 r. skarżąca wystąpiła o zwolnienie z kosztów sądowych, a następnie ponowiła ten wniosek na złożonym osobiście w Sądzie 4 czerwca 2024 r. urzędowym formularzu zaznaczając, że wniosek obejmuje także ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ulega wątpliwości, że przedmiot skargi - szeroko rozumiane działanie Prezydenta Miasta [...] - nie jest objęty dyspozycją żadnego z punktów art. 3 § 2 p.p.s.a., brak jest także ustawy szczególnej, która w związku z treścią art. 3 § 3 p.p.s.a. uzasadniałaby właściwość sądu administracyjnego. Co więcej sprawa, do której odwołuje się skarżąca w treści skargi, nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej, wiąże się bowiem z najmem lokalu gminnego. Sąd zwrócił uwagę, że chociaż Prezydent Miasta jest organem władzy publicznej, ale oprócz tego jest organem osoby prawnej – gminy, a stosunek najmu lokalu należącego do gminy jest stosunkiem cywilnoprawnym, opartym na równości podmiotów. Gmina reprezentowana przez prezydenta nie jest tutaj podmiotem władzy publicznej, a wyłącznie stroną stosunku cywilnoprawnego. Tym samym oczywiste jest, bez głębszej analizy, że Sąd nie może uwzględnić skargi, a tym samym nie może również przyznać prawa pomocy, o czym stanowi art. 247 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżąca wywiodła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie oraz zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie prawa pomocy, o co wcześniej wnioskowała na urzędowym formularzu. Uzasadniając swoje stanowisko wnioskodawczyni wskazała, że "czynności WSA w Gliwicach rozpoczęły się w 2023 r.". W "sprawę zaangażowana jest też Prokuratura", zaś organ działa "na szkodę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, a zatem pośrednio na szkodę NSA". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została kompleksowo uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a"). Ustawodawca ukształtował w powołanych przepisach zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić w sytuacji, gdy nie są spełnione pozytywne przesłanki, bądź w sytuacji, w której co prawda pozytywne przesłanki są spełnione, ale jednocześnie stwierdza się zaistnienie przesłanki negatywnej. Pozytywne przesłanki uregulowane zostały w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., zaś negatywne – wyłączające dopuszczalność przyznania prawa pomocy – w art. 246 § 3 p.p.s.a. oraz w art. 247 p.p.s.a. Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Okoliczność taka zachodzi, jeżeli bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga ta nie może zostać uwzględniona. Powołany przepis wprowadza samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 listopada 2012 r., II FZ 906/12). Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 2.). Co więcej, w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie wystąpiła "oczywista bezzasadność" skargi, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na działalność Prezydenta Miasta [...] związanej z realizacją umowy najmu lokalu gminnego (użytkowego), której jest stroną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego tak zakreślony przedmiot sprawy nie należy do kognicji sądów administracyjnych określonej w art. 3 p.p.s.a. Jak słusznie zauważył to Sąd pierwszej instancji, Prezydent Miasta [...] nie występuje w przedmiotowej sprawie jako organ władzy publicznej, lecz osoba prawna będąca właścicielem spornego lokalu. Strony łączy stosunek cywilnoprawny związany z najmem lokalu. Oznacza to, że powstałe na jego tle spory rozstrzygają sądy powszechne (cywilne), nie zaś sądy administracyjne. W świetle powyższego, wobec braku właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania wniesionej przez wnioskodawczynię skargi, prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił jej przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 247 p.p.s.a. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.