I OSK 3088/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 września 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 696/23 w sprawie ze skargi Z. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 23 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W OLSZTYNIE WYROKIEM Z 12 WRZEŚNIA 2023 R. ODDALIŁ SKARGĘ Z. H. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W OLSZTYNIE Z 23 MAJA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i rozpoznanie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżąca zrzekła się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej: uśr, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, na skutek uznania, że fakt pobierania przez skarżącą emerytury przyznanej na podstawie prawa obcego uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z przepisów tych wynika, że emeryturą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest świadczenie emerytalne przyznane na podstawie prawa obcego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia dopuszczalności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której wnioskodawca jednocześnie pobiera świadczenie emerytalne ustalone na podstawie przepisów państwa obcego. Organy obu instancji rozpatrujące wniosek skarżącej odmówiły przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, wskazując na fakt, że pobiera ona świadczenie emerytalne przyznane w Ukrainie. Orzekający w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podzielił to stanowisko, wywodząc, że ocena uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do obywatelki Ukrainy przebywającej na terenie Polski w związku z konfliktem zbrojnym powinna zostać dokonana w kontekście przesłanek uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w poprzedzających punktach] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że powyższy przepis ustanawia zasadę pojedynczego świadczenia, której treść wyraża się w zakazie kumulacji świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń w nim wymienionych. Oznacza to, że pobieranie jednego z tych świadczeń przez wnioskodawcę występującego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia, o ile wnioskodawca na podstawie art. 27 ust. 5 uśr nie dokonał wyboru przysługującego mu świadczenia. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej braku podstaw do stosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, a zarazem konieczności dokonywania wyboru przysługującego świadczenia, upatruje w fakcie, że art. 3 pkt 5 uśr zawiera definicję ustawową wskazującą na zakres pojęciowy wyrażenia emerytury i renty. Z brzmienia tego przepisu, jak słusznie zauważa to autor skargi kasacyjnej, wynika, że emerytury przyznane i pobierane na podstawie przepisów państwa obcego (tu: Ukrainy) nie są zaliczane na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rent i emerytur, a zatem nie stanowią świadczeń blokujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Odnotować jednakże należy, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane obywatelowi Ukrainy na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 103, z późn. zm.), dalej: upou, zgodnie z którym obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". W tym miejscu należy wyjaśnić, że odpowiednie zastosowanie oznacza, że w niektórych wypadkach określone normy prawne należy stosować bezpośrednio, niekiedy wyłącznie w określony sposób, w innych zaś przypadkach nie znajdą one w ogóle zastosowania w danej sytuacji faktycznej lub prawnej (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 104/23). Zacytowany powyżej przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 upou wprowadził swego rodzaju fikcję prawną, na której podstawie sytuacja obywatela Ukrainy zrównana jest z sytuacją obywatela Polski w zakresie dostępu do świadczeń rodzinnych. Powoduje to jednocześnie, że sytuacja prawna obywateli Ukrainy ubiegających się o świadczenia rodzinne w Polsce powinna być oceniana na podstawie tych samych kryteriów, jak sytuacja obywateli polskich. Stosowanie odpowiednie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w stosunku do obywateli Ukrainy powodować będzie odmowę literalnego zastosowania art. 3 pkt 5 uśr i takie odczytanie treści tego jej przepisu, zgodnie z którym świadczenia przyznane obywatelom Ukrainy na podstawie przepisów prawa ukraińskiego muszą być uznawane za odpowiedniki świadczeń polskich i pod takim kontem powinny być badane w celu ustalenia, czy w określonym przypadku nie stanowią one świadczeń uniemożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Odmowa zatem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego obywatelowi Ukrainy, który pomimo poinformowania go o prawie wyboru korzystniejszego świadczenia nie zrezygnował z pobierania emerytury wypłacanej na podstawie przepisów ukraińskich, jako stanowiącej odpowiednik jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 uśr w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 1 upou nie mogła zostać uznana za dokonaną niezgodnie z obowiązującymi przepisami. W świetle powyższych wywodów zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 uśr należało uznać za niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.