I SA/Wa 637/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant starszy referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2024 r. nr KOA/112/Fa/24 w przedmiocie odmowy świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr KOA/112/Fa/24 z 24 stycznia 2024 r., po rozpatrzeniu odwołania H. C. opiekuna prawnego D. C., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy nr 473/FA/2023 z 19 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania w okresie świadczeniowym 2023/2024 świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej D. C. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. H. C. (dalej jako skarżąca) wnioskiem z 24 października 2023 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki D. C. (dalej jako córka skarżącej) na okres świadczeniowy 2023/2024. Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 19 grudnia 2023 r. nr 473/FA/2023 odmówił przyznania w okresie świadczeniowym 2023/2024 świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej D. C. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia wskazał, iż nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia - gdyż dochód córki skarżącej ustalony zgodnie z art. 9 ust. 12 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz.1993) przekracza kwotę uprawniającą do przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dniu 29 grudnia 2023 r. skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji - wskazując, iż córka nie prowadzi oddzielnego gospodarstwa domowego, gdyż nie byłaby w stanie utrzymać się samodzielnie, zaś jej dochody nie wystarczają na pokrycie kosztów jej utrzymania, wychowania, leczenia i rehabilitacji, nie posiada też ona żadnego majątku. Nie należy więc brać pod uwagę tylko jej dochodów, lecz dochód całej rodziny. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr KOA/112/Fa/24 z 24 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy nr 473/FA/2023 z 19 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania córce skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2023/2024. W uzasadnieniu wskazało, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993), dalej jako ustawa. Zgodnie z jej art. 9 ust. 1 świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Stosownie zaś do art. 9 ust. 2 tej ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1209 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f. Natomiast z art. 15 ust. 1 ustawy wynika, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. W dalszej części uzasadnienia Kolegium podniosło, iż w niniejszej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla D. C. wystąpiła jej matka H. C. - będąca opiekunem prawnym córki. Córka skarżącej jest osobą ubezwłasnowolnioną, gdyż Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt XXV Ns 112/13 ubezwłasnowolnił ją całkowicie. Następnie Sąd Rejonowy dla Warszawy - Woli postanowieniem z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI RNs 63/14 ustanowił opiekę prawną dla całkowicie ubezwłasnowolnionej córki skarżącej i pełnienie obowiązków opiekuna prawnego powierzył jej matce. Ponadto córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem z 20 czerwca 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane na stałe. W związku z zaliczeniem córki skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym oraz wobec bezskuteczności egzekucji alimentów zasądzonych od jej ojca -jest ona osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem przez osobę uprawnioną należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Co do zasady zatem córka skarżącej jest osobą uprawnioną do świadczenia z funduszu alimentacyjnego - przy czym z uwagi na swą niepełnosprawność w stopniu znacznym, bez względu na osiągnięty wiek, ma prawo do ubiegania się o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy jednoczesnym spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie. Dalej Kolegium stwierdziło, że ustawodawca uzależnił prawo do otrzymywania świadczeń z funduszu od sytuacji ekonomicznej uprawnionego. Przy czym przewidział szczególną regulację dotyczącą zasad ustalenia dochodu dla osób pozostających pod opieką opiekuna prawnego, ubiegających się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mianowicie, jak wynika z art. 9 ust. 12 ustawy w przypadku, gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Wskazało też, iż z definicji rodziny zawartej w art. 2 pkt 12 ustawy wynika m.in. że do rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. W konsekwencji powyższego - przy ustalaniu dochodu osoby uprawnionej, dla której ustanowiono opiekuna prawnego, należy uwzględniać tylko i wyłącznie dochód tej osoby uprawnionej. Powyższy przepis stanowi szczególną regulację dotyczącą zasad ustalenia dochodu dla osób pozostających pod opieką opiekuna prawnego, ubiegających się o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niezależnie zatem od sytuacji faktycznej, w której opiekunem prawnym jest rodzic osoby ubiegającej się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego, obowiązkiem organu rozpoznającego złożony wniosek jest ustalenie przesłanki dochodowej przyznania tego świadczenia z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 9 ust. 12 ustawy. Przy czym zakres zastosowania normy prawnej zawartej w tym przepisie jest jednoznaczny. Podkreślić należy, że art. 9 ust. 12 ustawy bezsprzecznie obejmuje sytuacje, w których o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa - przykładowo rodzic. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy ze swym podopiecznym rodzinę bądź czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. W takiej sytuacji nie ma miejsca sumowanie dochodu wszystkich członków rodziny i przeliczanie go na osobę, podstawę do wyliczenia dochodu stanowi bowiem wyłącznie dochód osoby uprawnionej, pozostającej pod opieką. Skoro ustawodawca przewidział specjalne rozwiązanie w przypadku ustalania dochodu osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, to nie ma potrzeby rozważania kwestii przekroczenia (lub nie) kryterium dochodowego w przypadku zsumowania dochodu osoby uprawnionej i jej matki. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 stycznia 2021 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2220/20 wskazując, iż "(...) Szczególna regulacja dotyczy jednak przypadku, gdy prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustalane jest dla osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, w takim przypadku ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej, zgodnie z art. 9 ust. 12 ustawy. W takiej sytuacji nie ma zatem miejsca sumowanie dochodu wszystkich członków rodziny i przeliczanie go na osobę, gdyż podstawę do wyliczenia dochodu stanowi wyłącznie dochód osoby uprawnionej, pozostającej pod opieką. Nie ma równocześnie podstaw do przyjęcia, że dochód osoby uprawnionej powinien podlegać przeliczeniu na osobę w rodzinie, dochód osoby uprawnionej nie jest dochodem rodziny, takiego zastrzeżenia nie zawiera art. 9 ust. 12 ustawy, w szczególności nie stanowi on, że uwzględnienie wyłącznie dochodu osoby uprawnionej służy ustaleniu dochodu rodziny. (...)" - wyrok dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że treść art. 9 ust. 12 ustawy jest oczywista i w takim przypadku - ustalając dochód - uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Zatem organ I instancji prawidłowo uznał - że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż córka skarżącej pozostaje pod opieką prawną swojej matki - i w konsekwencji prawidłowo przyjął, iż ustalając wysokość dochodu dla potrzeb przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie można brać pod uwagę dochodu, ani opiekuna prawnego ani innej osoby, z którymi osoba ubezwłasnowolniona ma ewentualnie zamieszkiwać i prowadzić wspólne gospodarstwo domowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1940/11). Niezależnie więc od oceny sytuacji życiowej strony, w tym stanu zdrowia osoby będącej pod opieką prawną oraz związanej z tym konieczności ponoszenia zwiększonych wydatków na leczenie czy rehabilitację osoby niepełnosprawnej, która to osoba pozostaje zarazem pod opieką opiekuna prawnego, obowiązkiem organu było w niniejszej sprawie ustalenie przesłanki dochodowej przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 9 ust. 12 ustawy. Przy czym organ nie mógł działać w ramach uznania administracyjnego. Zakres zastosowania normy zawartej w tym przepisie jest bowiem jasny i bezsprzecznie obejmuje sytuacje, w których o przyznanie omawianych świadczeń ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa - matka. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy ze swym dzieckiem rodzinę bądź czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji prawidłowo ustalił, że miesięczny dochód córki skarżącej w wysokości 1904,70 zł przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe w wysokości 1209 zł. Wysokość dochodu jest kryterium bezwzględnym przyznania omawianych świadczeń, a przekroczenie tego kryterium wywołuje niekorzystne dla strony skutki prawne niezależnie od skali przekroczenia. Przepisy prawa nie pozwalają w tym zakresie na jakiekolwiek odstępstwo. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 stycznia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca - wnosząc o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2023/2024 wraz z ustawowymi odsetkami ze względu na przewlekłe prowadzenie sprawy. W uzasadnieniu skargi podniosła, że ustalając wysokość świadczenia organy niesłusznie wzięły pod uwagę wyłącznie dochody córki, skoro rodzina jest trzyosobowa i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zatem organy powinny ustalić faktyczny dochód rodziny - uwzględniając dochody wszystkich członków rodziny, a nie tylko córki. Dodała, że ustanowienie opiekunem prawnym jednego z rodziców nie rozrywa więzi pokrewieństwa i nie zwalnia tegoż rodzica/opiekuna prawnego z obowiązków rodzicielskich, w tym obowiązków utrzymania dziecka. Wręcz przeciwnie, dochodzi do połączenia w osobach rodziców dwóch funkcji - rodzica i opiekuna prawnego. Zatem rodzic zachowuje również przynależne rodziców uprawnienia w zakresie korzystania z pomocy publicznej związanej z ponoszeniem kosztów utrzymania dziecka. Tym bardziej, że dochody córki nie wystarczają na pokrycie kosztów jej utrzymania, wychowania, leczenia i rehabilitacji, nie posiada też ona żadnego majątku. Poza tym córka nie ma i nie będzie miała żadnych możliwości zarobkowania ze względu na niepełnosprawność umysłową i fizyczną oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji. Na zakończenie poinformowała, że dniu 18 września 2023 r. złożyła do Prokuratury Rejonowej Warszawa - Wola zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez ojca córki D. C.1, który ponownie uchyla się (kolejny raz) od czerwca 2023 r. do chwili obecnej, od obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, przez co naraził ją i naraża na niezaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponownie stwierdziło, że z ustaleń dokonanych przez organ I instancji ewidentnie wynika, iż dochód córki skarżącej przekracza kryterium dochodowe w wysokości 1209 zł. Ustalając zaś wysokość dochodu dla potrzeb przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego - organ orzekający w sprawie nie mógł brać pod uwagę dochodu ani opiekuna prawnego ani żadnej innej osoby, z którymi osoba ubezwłasnowolniona zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe, gdyż zastosowanie w niniejszej sprawie ma art. 9 ust. 12 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 stycznia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania w okresie świadczeniowym 2023/2024 świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córki skarżącej. Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993, dalej jako "ustawa"). Sąd podzielił stanowisko i argumentację organów obu instancji, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie art. 9 ust. 12 ustawy, wobec czego przy ustalaniu dochodu nie ma znaczenia, czy uprawniony do alimentów wchodzi w skład jakiejkolwiek rodziny. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy, podstawą do uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. Dochód rodziny, zgodnie z definicją z art. 2 pkt 5 ustawy, oznacza dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) w art. 3 pkt 2 definiuje dochód rodziny jako sumę dochodów członków rodziny. Co do zasady zatem przy ustalaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego pod uwagę brana jest suma dochodów członków rodziny w przeliczeniu na osobę. Szczególna regulacja dotyczy jednak przypadku, gdy prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustalane jest dla osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ubiegającego się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W takim przypadku ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej - zgodnie z art. 9 ust. 12 ustawy. W tej sytuacji nie ma zatem miejsca sumowanie dochodu wszystkich członków rodziny i przeliczanie go na osobę - podstawę do wyliczenia dochodu stanowi wyłącznie dochód osoby uprawnionej, pozostającej pod opieką. Treść tego przepisu jest oczywista, a jego wykładnia nie nastręcza najmniejszych wątpliwości. Zatem organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie - albowiem córka skarżącej pozostaje pod opieką prawną swojej matki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że ustalając wysokość dochodu dla potrzeb przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organy nie mogą brać pod uwagę dochodu, ani opiekuna prawnego ani innej osoby, z którymi osoba ubezwłasnowolniona ma ewentualnie zamieszkiwać i prowadzić wspólne gospodarstwo domowe (zob. wyrok NSA z 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1940/11 oraz z 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2220/20). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten całkowicie podziela. Niezależnie zatem od oceny sytuacji życiowej strony, w tym stanu zdrowia osoby będącej pod opieką prawną oraz związanej z tym konieczności ponoszenia zwiększonych wydatków na leczenie czy rehabilitację osoby niepełnosprawnej, ubiegającej się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, która to osoba pozostaje zarazem pod opieką opiekuna prawnego, obowiązkiem organów administracji rozpoznających taki wniosek, jest ustalenie przesłanki dochodowej przyznania tego świadczenia, z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 9 ust. 12 ustawy. Taki obowiązek wynika expressis verbis z cytowanego przepisu, a zatem organ nie może działać w ramach uznania administracyjnego. Zakres zastosowania normy zawartej w tym przepisie jest jasny i bezsprzecznie obejmuje sytuacje, w których o przyznanie omawianych świadczeń ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa - jak ojciec czy matka. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy z tą osobą rodzinę bądź czy prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że trafne było stanowisko organów obu instancji, iż dochód córki skarżącej w wysokości 1904,70 zł miesięcznie przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe w wysokości 1209 zł. Z uwagi zaś na wysokość przekroczenia tego dochodu - w sprawie nie znajdzie też zastosowania art. 9 ust. 2 a ustawy. Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 10 sierpnia 2021 r. sprawie sygn. akt I SA/WA 797/21 - dotyczącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki skarżącej w okresie świadczeniowym 2020/2021. Podsumowując Sąd uznał, że organy obu instancji właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, jak również przepisy postępowania administracyjnego - w sposób wnikliwy, rzetelny i wszechstronny rozważyły zgromadzony materiał dowodowy, zaś uzasadnienia decyzji są przekonujące i czynią zadość wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując pełną aprobatę Sądu. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.