II OSK 993/25
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-06-24
Skład orzekający: Andrzej Jurkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo oddalił sprzeciw od decyzji organu odwoławczego, który uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., ze względu na naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ocenił zasadność wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przez organ pierwszej instancji, skutkujące koniecznością ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego z udziałem wszystkich stron, stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania decyzji kasacyjnej.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej zaniechanie robót budowlanych z uwagi na niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Po serii decyzji i odwołań, organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na naruszenie zasady czynnego udziału strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił sprzeciw od tej decyzji. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 64b p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64b p.p.s.a.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1216/24 w sprawie ze sprzeciwu P. T. od decyzji Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zaniechania dalszych robót budowlanych oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z 9 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1216/24, oddalił sprzeciw P. T. od decyzji Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2024r. nr [...] w przedmiocie zaniechania dalszych robót budowlanych.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 12 maja 2017 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Żywcu (PINB) wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r. poz. 290, dalej: P.b.) oraz art. 104 k.p.a. nakazał P.T. zaniechanie dalszych robót budowlanych realizowanych na działce [...] w [...]przy budynku usługowo-handlowym. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji podtrzymał stanowisko wyrażone w postanowieniu z 12 maja 2017 r. o wstrzymaniu robót budowlanych. W decyzji tej podkreślił niezgodność inwestycji z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto wskazano w niej, że P.P. nie przysługuje w tym postępowaniu przymiot strony, ponieważ nie jest właścicielem działki bezpośrednio graniczącej z nieruchomością, na której prowadzone jest postępowanie, a jego działka znajduje się poza obszarem oddziaływania.
Z powyższą decyzją nie zgodził się P.P., który reprezentowany przez pełnomocnika wniósł odwołanie. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z wydanej decyzji jak również podniesiono zarzut błędnego ustalenia, że w ramach tego postępowania nie przysługuje mu status strony.
Z przedmiotową decyzją nie zgodziła się też strona, która również wniosła odwołanie podnosząc w nim, że realizacja usług pogrzebowych nie narusza postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (ŚWINB) decyzją z 27 czerwca 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., umorzył postępowanie odwoławcze prowadzone z odwołania P. P. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji i uznał, że legitymuje się on wyłącznie interesem faktycznym, a nie interesem prawnym.
Z kolei decyzją z 27 czerwca 2017 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., ŚWINB uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono argumentację przemawiającą za podjęciem takiego rozstrzygnięcia i wskazano na występowanie przesłanek bezprzedmiotowości prowadzenia przedmiotowego postępowania.
Na decyzję ŚWINB z 27 czerwca 2017 r. nr [...](umarzającą postępowanie odwoławcze) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł P. P. W skardze tej wyraził niezadowolenie z otrzymanej decyzji, a w szczególności zakwestionował brak uznania go za stronę przedmiotowego postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 28 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 829/17 uchylił decyzję ŚWINB decyzją z 27 czerwca 2017 r. nr [...] (umarzającą postępowanie odwoławcze), jak również uchylił decyzję ŚWINB z 27 czerwca 2017 r, znak [...] uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i umarzającą postępowanie przed organem pierwszej instancji. W motywach tego wyroku podkreślono, że skarga zasługiwała na uwzględnienie w odniesieniu do obu decyzji wydanych przez organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu bezzasadne było rozdzielanie wniesionych odwołań i wydawanie dwóch odrębnych decyzji. W odniesieniu do decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze Sąd wyraził stanowisko, że podjęta ona została bez należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy dotyczących przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu. Odnosząc się do drugiej z uchylonych decyzji wypowiadający się Sąd uznał, że przyjęcie zgodności inwestycji polegającej na przebudowie budynku handlowego na dom pogrzebowy z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest co najmniej przedwczesne. O uciążliwości bądź ich braku w związku z realizacją powyższych usług przesądzić może jedynie pogłębiona analiza tych usług, czego organy administracji publicznej obu instancji nie wyjaśniły.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 września 2021 r., sygn. akt II OSK 3182/18, oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku. W uzasadnieniu tego wyroku sąd wyższej instancji uznał za trafną ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji kwestionującą zasadność ustalenia interesu prawnego skarżącego w oparciu o normę art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, a nie w oparciu o postanowienia art. 28 k.p.a. Dodatkowo, w ocenie sądu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł uchybienie organu odwoławczego w zakresie zastosowania błędnej normy procesowej służącej ustaleniu interesu prawnego skarżącego do udziału w postępowaniu. Stwierdził, że dla oceny tego zagadnienia nie było wystarczającym stwierdzenie, że skarżący jest właścicielem działki, która nie znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie działki inwestora. Trafnie w ocenie NSA Sąd pierwszej instancji stwierdził również, że skoro przepisy planu ustalają sposób zagospodarowania nieruchomości dla terenu, na którym znajdują się działki skarżącego oraz inwestora, to skarżący może mieć interes prawny w postępowaniu naprawczym, którego celem jest ocena inwestycji pod kątem zgodności z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jednocześnie zdaniem NSA nie sposób zakwestionować oceny Sądu I instancji w zakresie specyficznego rodzaju działalności, jakim jest prowadzenie domu przedpogrzebowego oraz uciążliwości z tym związanych dla właścicieli nieruchomości sąsiednich.
Decyzją z 2 sierpnia 2024 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., ŚWINB uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ wskazał, że przeprowadzona analiza usług świadczonych przez inwestora jak również postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego doprowadziła do przekonania, że postanowienia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie dają możliwości na prowadzenie takiej działalności, jaką wykonuje wnoszący sprzeciw. Następstwem takiego ustalenia jest brak możliwości dalszego prowadzenia czynności legalizujących wykonane roboty budowlane. Organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu administracyjnym znajduje zastosowanie zasada dwuinstancyjności wyrażona w postanowieniach art. 15 k.p.a., a zatem strona ma prawo do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawy administracyjnej. Ponadto podkreślił, że w ramach prowadzonego postępowania nie może rozpoznać odwołania i wydać rozstrzygnięcia na niekorzyść strony odwołującej się, tym samym niezbędne było wykorzystanie rozwiązania sprowadzającego się do wydania decyzji kasacyjnej.
P. T. wniósł sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W sprzeciwie tym w stosunku do przedmiotowej decyzji podniesiono zarzuty naruszenia prawa procesowego, to jest art. 138 § 2 k.p.a. a także art. 7 w związku z art. 77, art. 8 oraz art. 80 k.p.a.
W odpowiedzi na sprzeciw ŚWINB wniósł o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd podkreślił, że rozpoznając wniesiony sprzeciw w polu widzenia należy mieć treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) albowiem w sprawie tej wypowiadał się tutejszy Sąd oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Wyrażone w tych orzeczeniach stanowiska są wiążące nie tylko dla organów administracji wypowiadających się w sprawie, ale także dla sądu rozpoznającego wniesiony sprzeciw. W tak wyznaczonych ramach przedmiotowej sprawy Sąd podniósł, że z treści wydanych w sprawie orzeczeń sądów administracyjnych wynika w sposób nie budzący wątpliwości to, że organ pierwszej instancji odmawiający P.P. przymiotu strony w prowadzonym postępowaniu dopuścił się naruszenia przepisów prawa, a tym samym niezbędne jest umożliwienie tej stronie tego postępowania czynnego udziału w nim i zapewnienie możliwości wypowiedzenia się co do wszystkich okoliczności związanych z podejmowanymi czynnościami. Okoliczność ta związana jest z niezbędnością respektowania przez organy administracji publicznej zasady dwuinstancyjności, która wiąże się z zapewnieniem stronom postępowania administracyjnego dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy. W tej sytuacji zasadnie zdaniem Sądu organ odwoławczy wskazał w swojej decyzji na niezbędność respektowania przywołanej zasady. Oznacza to, że w tym zakresie organ ten nie dopuścił się naruszenia prawa uzasadniającego uwzględnienie wniesionego sprzeciwu.
Zdaniem Sądu dla oceny prawidłowości decyzji organu odwoławczego znaczenie posiada także to, że organ odwoławczy musi mieć w polu widzenia wynikające z treści art. 139 k.p.a., a zatem nie może wydać decyzji na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie, chyba że decyzja organu pierwszej instancji wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Zauważyć należy, że w sprawie tej wypowiadały się sądy administracyjne i w żadnym z wydanych orzeczeń nie stwierdzono wydania decyzji organu pierwszej instancji z rażącym naruszeniem prawa, tym samym organ odwoławczy nie był uprawniony do wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. W sytuacji, gdy odwołanie do organu odwoławczego wniosły strony o sprzecznych interesach, to organ ten dostrzegając ułomności decyzji organu pierwszej instancji związane z brakiem zapewnienia jednej ze stron możliwości czynnego udziału w tym postępowaniu, obowiązany jest do respektowania przywołanej powyżej zasady dwuinstancyjności i do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Sąd zauważył, że w sprzeciwie podniesiono zarzut sprowadzający się do tego, że organ odwoławczy w sposób nieuprawniony rozstrzygnął kwestię dotyczącą tego, czy funkcja przedmiotowego budynku jest zgodna z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zarzut ten ma charakter zarzutu merytorycznego, natomiast istota sprzeciwu wnoszonego do sądu administracyjnego sprowadza się wyłącznie do oceny tego, czy organ odwoławczy zasadnie wydał decyzję kasacyjną. Sąd administracyjny rozpoznający sprzeciw nie może wypowiadać się w sposób merytoryczny, a zatem nie jest uprawniony do oceny trafności stanowiska wyrażonego przez organ administracji. Stanowisko takie wynika wprost z postanowień art. 64e ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie, z którym sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
W ocenie Sądu przeprowadzona powyżej analiza rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, jak również ustalenia wynikające z orzeczeń sądów administracyjnych wskazują jednoznacznie na to, że organ odwoławczy nie miał możliwości samodzielnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Charakter uchybień jakie wystąpiły w rozpoznawanej sprawie zezwalały wskazanemu organowi odwoławczemu jedynie na skorzystanie z decyzji kasacyjnej, tak aby prowadzone postępowanie spełniało przewidziane prawem wymogi. Z tych przyczyn Sąd oddalił sprzeciw.
Skargą kasacyjną P. T. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
1) prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 64b p.p.s.a. poprzez oddalenie sprzeciwu od decyzji ŚWINB z dnia 2 sierpnia 2024 r., nr [...], podczas gdy zachodziły przesłanki uchylenia decyzji w związku z naruszeniem prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a także przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) prawa procesowego, które mogło mieć istotny pływ na wynik sprawy, tj. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64b p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji ŚWINB z dnia 2 sierpnia 2024 r., nr [...], pomimo braku przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., bowiem wskazany przez organ II instancji konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy nie ma istotnego wpływu na jej rozstrzygnięcie.
Mając na względzie powyższe naruszenia, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Natomiast tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przechodząc do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów w pierwszej kolejności podkreślić należy, że przedmiotem oceny dokonanej w zaskarżonym wyroku była decyzja organu odwoławczego – Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Charakter i zakres zaskarżonej decyzji, tj. decyzji kasacyjnej, powoduje, że przedmiotem rozważań w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie były kwestie związane z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, ale wyłącznie zagadnienia dotyczące wydania w postępowaniu odwoławczym tego rodzaju decyzji. Wobec powyższego ocena Sądu pierwszej instancji sprowadzała się wyłącznie do skontrolowania kwestii zasadności wydania przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Kontrola ta nie może natomiast, co do zasady, obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne. Decyzja organu odwoławczego powoduje, że co do meritum sprawy nie została wydana decyzja ostateczna. W wyniku rozstrzygnięcia o charakterze kasatoryjnym sprawa wraca do organu I instancji w celu dokonania niezbędnych ustaleń, których dokonanie jest istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, a które wykraczały poza zakres postępowania, jakie mógł przeprowadzić organ odwoławczy na podstawie art. 136 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa jest ocena Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy – wbrew twierdzeniom strony skarżącej - zaistniały przesłanki do wydania przez Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego decyzji kasacyjnej. Zwrócenia uwagi wymaga, że w wydanych uprzednio w niniejszej sprawie prawomocnych i wiążących także w przedmiotowym postępowaniu wyrokach - WSA w Gliwicach z dnia 28 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 829/17 i NSA z dnia 8 września 2021 r. sygn. akt II OSK 3182/18 – przesądzono, że organ I instancji prowadzący postępowanie w trybie naprawczym określonym w art. 50-51 ustawy Prawo budowlane, wadliwie określił krąg stron w oparciu o art. 28 ust. 2 ww. ustawy zamiast na podstawie art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podkreślono przy tym, że z prawa sąsiedzkiego można wywieść interes prawny dla właściciela nieruchomości sąsiedniej, legitymujący go w świetle art. 28 k.p.a. do udziału w postępowaniu, które dotyczy oceny, czy inwestycja została zrealizowana zgodnie z planem miejscowym albo decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrującego obecnie skargę kasacyjną, przesądzenie w sprawie, że organ pierwszej instancji wadliwie ustalił krąg stron postępowania, świadczy o prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny, zgodnie z którą w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do wydania przez ŚWINB decyzji kasacyjnej. Ustalenie w trakcie postępowania odwoławczego okoliczności stanowiącej przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, skutkuje koniecznością powtórzenia postępowania przed organem pierwszej instancji. Stosownie do art. 10 ust. 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak bowiem stanowi art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może bowiem być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., która stanowi – w przypadku zakończenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji ostatecznej - podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony (art. 147 k.p.a.)
Pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu wyczerpuje przesłankę braku wyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 729). W orzecznictwie wskazuje się również, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę organowi instancji do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w tej instancji zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego, a do takich naruszeń należy uniemożliwienie innym stronom brania udziału w postępowaniu w pierwszej instancji. Wydanie natomiast decyzji w postępowaniu odwoławczym nie może sanować takiego uchybienia (zob. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2721/16).
Mając zatem na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, w których doszło do wydania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Żywcu decyzji z 12 maja 2017 r., stwierdzić należy, że konieczne jest, aby sprawa wróciła do tego organu i aby organ ten ponownie przeprowadził postępowanie dowodowe umożliwiając udział w sprawie wszystkim stronom. Pozwoli to na pełne i zgodne z wymogami kodeksowymi wykorzystanie ich uprawnień w toku postępowania, prowadzonego z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.). Gwarancją prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego jest należyte wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego, co pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.
Jednocześnie wskazania wymaga, że w postępowaniu zainicjowanym sprzeciwem sąd administracyjny nie bada, jakie przepisy prawa materialnego i w jakim znaczeniu powinny być zastosowane w rozpoznawanej sprawie, lecz ocenia jedynie, czy w świetle art. 64e i art. 151a p.p.s.a. wystąpiły tak istotne braki w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, których nie można usunąć w trybie art. 136 k.p.a., co w konsekwencji prowadzi do konieczności wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Pamiętać należy, iż decyzja organu odwoławczego wydana w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. nie kształtuje stosunku materialnoprawnego, ale stanowi wręcz przeszkodę do jego ostatecznego ukształtowania. Następstwem wydania decyzji kasacyjnej jest powrót sprawy na drogę postępowania przed organem pierwszej instancji. Ponowne postępowanie, jakie się będzie przed nim toczyć, nie jest jednak dalszym ciągiem ani "przedłużeniem postępowania" odwoławczego. Sprawa wraca bowiem do poprzedniego stanu i postępowanie przed organem pierwszej instancji toczy się od początku. Na nowo zostaje ustalony stan sprawy, zarówno faktyczny, jak i prawny. Dokonywana w tych okolicznościach na etapie rozpoznania sprzeciwu kontrola Sądu nie może, co do zasady, obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne (zob. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 4034/18).
Z tych wszystkich względów na uwzględnienie nie zasługiwały podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 64b p.p.s.a. oraz art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64b p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2a i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło