I SA/Bk 370/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek przypadających od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów egzekucyjnych w tym ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Pismem z dnia 25 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku wezwał M. G. (dalej jako "skarżący") do zapłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06.2010 r. do 08.2013 r. oraz zadłużenia z tytułu kosztów egzekucyjnych. Wnioskiem z 15 lipca 2024 r. (data wpływu 16 lipca 2024 r.) skarżący zwrócił się o umorzenie w całości przedawnionej jego zdaniem wierzytelności wykazanej bezpodstawnie w wezwaniu z 25 czerwca 2024 r. Decyzją z dnia 25 września 2024 r. nr 1969/2024, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.: 1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 zwanej dalej "u.s.u.s."), odmówił umorzenia odsetek przypadających od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 12 420,70 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 8 075,08 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień przedawnienia oraz na 16 lipca 2024 r. w kwocie 8 075,00 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06/2010-11/2011,01-04/2012; b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 4 338,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień przedawnienia oraz na 16 lipca 2024 r. w kwocie 4 338,00 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06/2010-12/2010,02/2011-11/2011, 01/2012-04/2012; c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 11,70 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych (koszty egzekucyjne powstałe w umorzonym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr[...], [...], [...], [...], [...] wystawionych 4 października 2011 r.). 2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), odmówił umorzenia należności na Fundusz Pracy z tytułu kosztów egzekucyjnych za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 11,70 zł. Organ wskazał, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zakład podejmował czynności, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Organ nadmienił przy tym, że zarzut przedawnienia należności poddany został kontroli sądowej w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt I SA/Bk 237/23. Odnosząc się do samego wniosku, ZUS dokonał analizy przesłanek całkowitej nieściągalności składek z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że: (-) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie zaistniała z przyczyn oczywistych; (-) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do zadłużenia skarżącego, a wysokość nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza że nie ma zastosowania również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.; (-) wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ wyjaśnił, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, figuruje jednak jako właściciel ½ udziału w nieruchomości, na której ZUS dokonał wpisu hipoteki. W ocenie organu, na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie nastąpiło też stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem organu wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., bowiem postanowieniem z 9 marca 2011 r. Sąd Rejonowy Sąd Gospodarczy w Białymstoku na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 w zw. z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, oddalił wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości – niemniej ZUS korzystając z uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności na tej podstawie z tytułu nieopłaconych należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za ubezpieczonych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. Organ uznał, że istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych. Jest nim posiadany przez skarżącego majątek i możliwość ewentualnej, chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości. ZUS poddał też ocenie przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stwierdził, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie znajduje zastosowania, gdyż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. W przedmiocie przesłanki z pkt 3 tego przepisu ZUS zaznaczył, że skarżący poinformował, że przeszedł kilka operacji na oba stawy biodrowe i czeka na kolejny zabieg, poza tym posiada orzeczenie, które wskazuje na umiarkowany stopień niepełnosprawności. Organ wskazał, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej skarżącego, podkreślił jednak, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ z ww. orzeczenia wynika, że skarżący nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto orzeczenie nie zostało wydane na stałe, a jedynie na okres do 31 grudnia 2026 r. i wynika z niego, że skarżący może pracować w warunkach pracy chronionej. Zakład wykluczył także możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ wyjaśnił, że od czerwca 2021 r. skarżący nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych, jak również nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która figuruje jako pracownik w wymiarze ¾ etatu i zgodnie z oświadczeniem osiąga z tego tytułu dochód w kwocie 2.200 zł netto. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 1.000 zł. Poza zadłużeniem w ZUS skarżący posiada liczne zobowiązania pieniężne, których nie reguluje, co jednak nie zwalnia go z obowiązku spłaty względem ZUS. Dochód z gospodarstwa domowego skarżącego jest niższy niż minimum socjalne, ale wyższy niż minimum egzystencji, które dla 2 osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1 547,38 zł. Zdaniem organu, sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie ma charakteru nieodwracalnego. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, na której m.in. ZUS dokonał zabezpieczenia spłaty zaległości wpisem hipoteki. Biorąc pod uwagę rodzaj nieruchomości (działka zabudowana – tereny mieszkaniowe), jej położenie Białystok (centrum miasta), szacunkową jej wartość (1-1,5 mln zł), istnieje możliwość dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do tut. sądu. Zaskarżając decyzję ZUS podniósł zarzuty naruszenia art. 34 § 2 pkt 2, art. 32 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 83 ust. 4, art. 83. C ust. 1a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Skarżący twierdzi, że żądana przez ZUS wierzytelność uległa już przedawnieniu. Ponadto z powodu sytuacji zdrowotnej oraz istniejących zobowiązań nie będzie mógł nigdy spłacić bezpodstawnego żądania ZUS. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji ZUS i umorzenie przedawnionej wierzytelności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii przedawnienia należności zgłaszanej przez skarżącego, i w toku prowadzonego przez ZUS postępowania i w skardze do sądu, wskazać należy, że co do zasady, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W ustawie z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) dokonano nowelizacji cyt. przepisu. W art. 27 ustawy nowelizującej przewidziano przepis przejściowy, zgodnie z którym do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. W związku z tym termin przedawnienia należności od czerwca 2010 r. do listopada 2011 r. został skrócony z 10 do 5 lat, jednak ich bieg przedawnienia rozpoczynał się 1 stycznia 2012 r. Bieg terminu przedawnienia zostaje jednak zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia i zakończenia postępowania egzekucyjnego). Poza tym, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). Na uwagę zasługuje, że należności z tytułu składek zostały zabezpieczone hipoteką ustanowioną na nieruchomości o nr[...], a ponadto w stosunku do poszczególnych należności podejmowane były czynności w ramach postępowania egzekucyjnego, których skutkiem było zawieszenie biegu przedawnienia, co zostało szczegółowo opisane w zaskarżonej decyzji na str. 6-8. Sąd wyjaśnia, że zabezpieczenie hipoteką sprawia, że nawet jeśli co do określonych należności doszło do upływu 5-letniego terminu przedawnienia, z uwzględnieniem jego zawieszenia w związku z prowadzoną egzekucją, to w dalszym ciągu zaległości te mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki. Trafnie organ zauważył, że w przedmiocie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jednoznacznie wypowiedział się TK w wyroku z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, stwierdzając, że jest on zgodny z Konstytucją RP. W związku z tym sąd stwierdza, że przy ocenie konstytucyjności tego przepisu należy kierować się wskazaniami TK z powołanego orzeczenia, natomiast zastrzeżenia konstytucyjne na tle wskazanego przepisu podnoszone we wcześniejszym orzecznictwie utraciły przymiot aktualności. Wobec tego nie ma podstaw do stwierdzenia, że należności z tytułu składek definitywnie wygasły w wyniku przedawnienia, tym samym nie było przeszkód do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej prawidłowości w świetle art. 28 u.s.u.s. należy zauważyć, że przypadki, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek ZUS w całości bądź w części wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia MGPiPS. Z przepisów tych wynika, że należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Rozpatrując wniosek skarżącego organ był zobligowany w pierwszym rzędzie ocenić, czy zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych żądaniem. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Przy czym podkreślenia wymaga, że wystąpienie sytuacji całkowitej nieściągalności należności stwarza jedynie możliwość jej umorzenia, co nie jest równoznaczne z obowiązkiem takiego działania po stronie organu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę organu w pełni podziela. Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Brak jest ponadto dokumentacji, która wskazywałaby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym. Nie ogłoszono też tzw. upadłości konsumenckiej, do której nawiązuje pkt 4c cyt. przepisu. Z akt nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych należności, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd podziela ponadto ocenę, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Co prawda skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to jednak posiada następców prawnych, co wyklucza możliwość stwierdzenia wystąpienia tej przesłanki. Przy tym nie można stwierdzić, jakoby skarżący nie posiadał majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, jest bowiem współwłaścicielem (we wspólności majątkowej małżeńskiej) zabudowanej nieruchomości w Białymstoku, obciążonej hipoteką m.in. Oddziału ZUS w Białymstoku. Słuszna jest również ocena, że na datę orzekania przez organ nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Co prawda w aktach sprawy znajdują się postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Białymstoku oraz Dyrektora Oddziału ZUS w Białymstoku o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jednak organy egzekucyjne nie stwierdziły, by skarżący nie miał jakiegokolwiek majątku, z którego można prowadzić egzekucję, skoro jest właścicielem nieruchomości. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem trwałego braku majątku po stronie dłużnika. Należy tu zauważyć, że aktualnie organ skierował egzekucję do ww. nieruchomości skarżącego. Wyklucza to zatem możliwość stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Trafnie organ stwierdził istnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. W 2011 r. doszło bowiem do oddalenia wniosku skarżącego o ogłoszenie upadłości, z przyczyn o których mowa w art. 13 ustawy Prawo upadłościowe. Powyższe nie oznacza jednak, że organ miał obowiązek umorzyć należności skarżącego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności wobec ZUS nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia wystąpienia jednej z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Umorzenie należności jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia (umarzam/nie umarzam) organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem sądu organ sprostał tym wymaganiom. Ważąc słuszny interes strony oraz interes publiczny, dał prymat temu drugiemu uznając, że umarzanie należności ma wyjątkowy charakter, a posiadany przez skarżącego majątek daje możliwość ewentualnej częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości. Definitywna rezygnacja z odzyskania należności pozostawałaby w sprzeczności z art. 84 Konstytucji RP, który nakazuje każdemu zobowiązanemu ponoszenie danin publicznych na jednakowych zasadach. Nie można też pominąć, że skarżący uzyskał już wcześniej "ulgę" w postaci częściowego umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 50 058,76 zł (decyzja z 25 lutego 2019 r.). W związku z powyższym umorzone zostało postępowanie egzekucyjne dotyczące należności za okres 10/2010-11/2011, 01/2012-12/2012. Sąd akceptuje i uznaje za prawidłową zaprezentowaną w decyzji ocenę przesłanek całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). W uzasadnieniu organ wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Choć stwierdził, że jedna z nich występuje, to korzystając z uznania administracyjnego nie zdecydował się na umorzenie należności, podając przekonującą motywację na tę okoliczność. Sąd ocenę tę w pełni podziela. W sprawie tej organ nie poprzestał na analizie wystąpienia całkowitej nieściągalności składek objętych wnioskiem skarżącego. Realizując normę zawartą w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącego z punktu widzenia przesłanek zawartych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do którego odsyła ww. przepis i art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia wymaga, że przywołany przepis rozporządzenia daje organowi – podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek, umorzenia zaległości. To w gestii uznania organu pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należności. Aktualne i w tym zakresie pozostają akcentowane wyżej wymagania co do oceny okoliczności sprawy i uzasadnienia rozstrzygnięcia "uznaniowego". Zdaniem sądu, organ dokonał właściwej oceny twierdzeń skarżącego oraz dostępnego materiału dowodowego i trafnie stwierdził, że w niniejszym przypadku nie zaistniały podstawy do umorzenia należności, bowiem nie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązywanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiocie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS wystarczające jest wyjaśnienie braku jej wystąpienia, skoro skarżący nie prowadzi działalności. Organ zbadał, czy po stronie skarżącego nie występuje przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący wskazywał na swoje problemy zdrowotne, przedłożył orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i organ ocenił te fakty. Nie podważając sytuacji zdrowotnej skarżącego organ słusznie zauważył, że skarżący nie wykazał, że istnieją przeszkody uniemożliwiające mu zarobkowanie. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynika aby skarżący wymagał stałej opieki, poza tym orzeczenie to wydane zostało czasowo i dopuszcza wykonywanie przez skarżącego pracy w warunkach pracy chronionej. Prawidłowa jest także ocena sytuacji skarżącego pod kątem przypadku wymienionego w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko. Wprawdzie dochód gospodarstwa domowego skarżącego jest niższy od minimum socjalnego, ale przekracza minimum egzystencji. Skarżący posiada zadłużenia również wobec innych podmiotów, których nie reguluje. Nie korzysta przy tym z wsparcia finansowego w formie różnorodnych zasiłków i pomocy instytucji socjalnych – co oznacza, że jego sytuacji nie wymusza tego rodzaju pomocy. W świetle powyższego sąd stwierdza, że organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej nie oznacza jednak, że z tej przyczyny decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnić też należy skarżącemu, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone – jak już wyżej wspomniano – jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Nie bez znaczenia dla tej oceny pozostaje również okoliczność, że skarżący uzyskał już ulgę w postaci umorzenia znacznej część swoich należności. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że nie doszło do naruszenia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).