III FSK 891/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Protokolant asystent sędziego Marta Koźlik, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 845/22 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 9 września 2022 r. nr 3201-IEN.711.81.2022.6 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 23 marca 2023 r., I SA/Sz 845/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 9 września 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie: 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 o.p. w ten sposób, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji dokonania przez organ błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego stanowiła przedmiot kontroli zgodności z prawem decyzji wymiarowych oraz wyroków sądów administracyjnych, mimo iż w realiach niniejszej sprawy tak nie było, a zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, co skutkowało tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie sam naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i sam dokonał błędnych ustaleń faktycznych w tym zakresie; 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nie stwierdzenie naruszenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 34 § 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w ten sposób, że organ błędnie przyjął, że nie zachodzi w sprawie przesłanka zastosowania ww. przepisów i w efekcie nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie oraz postanowienia go poprzedzającego, co skutkowało tym, że sąd pierwszej instancji sam naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.; 3) przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c w zw. z art. 120 w zw. z art. 208 o.p. w związku z art. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuchylenie postanowienia organu, które zostało wydane z naruszeniem zasad przedawnienia zobowiązania podatkowego poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu wobec skarżącego, jak również, że kwestia przedawnienia tego zobowiązania stanowiła przedmiot kontroli zgodności z prawem decyzji wymiarowych oraz wyroków sądów administracyjnych, mimo iż w realiach niniejszej sprawy tak nie było, a zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Skarżący wniósł o uchylenie na podstawie art. 188 p.p.s.a. zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty i uwzględnienie wniosku o uznanie złożonego przez skarżącego zarzutu w sprawie egzekucji w administracji w trybie art. 34 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a., a następnie wnoszę o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Najdalej idący zarzut dotyczy naruszenia art. 34 § 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że wierzyciel wydaje postanowienie, w którym uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w całości. Drugi natomiast z przywołanych przepisów obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości albo w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie niniejszej nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia postępowania podatkowego w sprawie podatkowej, która stanowiła podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Zasadnie podniósł sąd pierwszej instancji, że kwestia braku przedawnienia dochodzonego zobowiązania podatkowego została rozstrzygnięta wyrokiem NSA I GSK 1307/16, którym oddalono skargę skarżącego w przedmiocie decyzji wymiarowej. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. oznacza, że podmioty wymienione w tym przepisie muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ponownie badana. Moc wiążąca wskazanego wyroku trwa mimo braku odniesienia się wprost do kwestii doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania karnego skarbowego, mającego wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. NSA w przedmiotowym wyroku, oddalając skargę skarżącego na decyzję wymiarową, dokonał zbadania jej prawidłowości również pod względem istnienia przesłanki przedawnienia zobowiązania podatkowego, co wynika z treści art. 188 p.p.s.a., który daje podstawę do jego zastosowania (wydania wyroku reformatoryjnego), jeżeli NSA uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Co również istotne podatnik na przestrzeni całego postępowania podatkowego i sądowoadministracyjnego nie kwestionował, aby w sprawie zaistniały podstawy do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Podkreślić należy, że stan związania ograniczony jest co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Zasadnie w związku z tym wierzyciel, zgodnie z art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. wydał postanowienie, w którym stwierdził niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, skoro zarzut ten był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym i nie ma tu znaczenia, że w uzasadnieniu swojego wyroku NSA nie wypowiedział się szczegółowo na temat przedawnienia. Jako przykład innej sprawy można przywołać art. 249 § 1 pkt 2 o.p., który stanowi o negatywnej przesłance wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji podatkowej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, niezależnie od tego, czy w tej kwestii wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy, że jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd. Skoro moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. oznacza, że podmioty wymienione w tym przepisie muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Należy zauważyć, że strona skarżąca nie zakwestionowała wypowiedzi sądu pierwszej instancji na temat art. 170 p.p.s.a. i jego wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszym postępowaniu. Nie został naruszony wskazany w skardze kasacyjnej przepis art. 2 Konstytucji RP. Z przepisu tego statuującego zasadę demokratycznego państwa prawnego wywodzi się zasadę zaufania do Państwa i stosowanego przez jego organy prawa. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach wskazywał, iż zasada ta opiera się na pewności prawa rozumianej jako zespół cech systemowych tego prawa, zapewniających jednostce bezpieczeństwo prawne. Tak rozumiana pewność prawa daje zarazem jego przewidywalność, a tym samym pozwala obywatelom decydować o swoim postępowaniu w oparciu o znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, które ich działania mogą pociągnąć za sobą - wyrok TK z 6 lipca 2004 r., P 14/03, OTK-A nr 7, poz. 62; por. też wyroki TK z: 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000, nr 5, poz. 138, 25 kwietnia 2001 r., K 13/01, OTK 2001, Nr 4, poz. 81. W kwestionowanym zakresie sąd pierwszej instancji przywołanego wyżej przepisu Konstytucji RP nie naruszył. Powoływana przez skarżącego uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 18 marca 2019 r. I FPS 3/18 podjęta została już po wydaniu wyroku NSA z 27 lutego 2019 r., I GSK 1307/16 i jej zastosowanie w sprawie nie było możliwe. Zasadnie stwierdził sąd pierwszej instancji, że zastosowanie uchwały w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem NSA, tak jak chciałby skarżący, spowodowałoby w istocie podważenie tego wyroku, bez jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Z powyższych względów nie jest możliwe badanie kwestii związanych z zawieszeniem postępowania podatkowego na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c o.p. Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania podatkowego, tj. art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. ponieważ przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). sędzia NSA Anna Dalkowska sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Bogusław Woźniak