II OZ 567/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń Z. M. i D. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 701/22 o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi Z. M . na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 maja 2022 r. nr WSOC.I.621.1.1.2022.MK.I w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braku formalnego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 701/22 nie uwzględnił wniosku Z. M. (dalej określanej jako skarżąca) i odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi skarżącej na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 maja 2022 r., nr WSOC.I.621.1.1.2022.MK.I w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Uzasadniając postanowienie Sąd podał, że skarżąca na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 grudnia 2022 r. została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez wskazanie numeru PESEL, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono skarżącej w dniu 8 grudnia 2022 r., jednak w zakreślonym terminie braki formalne nie zostały uzupełnione. Sąd przytoczył następnie motywy wniosku o przywrócenie terminu i stanął na stanowisku, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, bowiem okoliczności w nim podane nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Odnosząc się do twierdzenia, że ma problemy z poruszaniem się i nie miała osoby, którą mogłaby się wyręczyć w doręczeniu korespondencji Sąd stwierdził, że trudno przyjąć, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby uniknąć negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. Nie wykazała bowiem w żaden sposób, np. poprzez stosowne zaświadczenie lekarskie, że jej stan zdrowia nie pozwalał na sporządzenie pisma i doręczenie go do sądu. W treści wniosku o przywrócenie terminu, w ocenie Sądu, nie sposób dopatrzyć się obiektywnych i niezależnych przeszkód w prawidłowym i terminowym dokonaniu czynności, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji przyjął, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy i na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm., obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej powoływanej jako P.p.s.a.), oddalił wniosek. Skarżąca oraz uczestnik postępowania D. M. wnieśli odrębne zażalenia na postanowienie z dnia 25 maja 2023 r. o tożsamej treści, domagając się jego zmiany i przywrócenia terminu, ewentualnie uchylenia jako niezasadnego, gdyż PESEL skarżącej znajduje się aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenia zasługują na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż zostały w nich wskazane. Podkreślić należy, że brak winy w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 86 § 1 P.p.s.a., powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. W tym zakresie sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu. Daje to sądowi możliwość dokładnego uwzględnienia wszelkich okoliczności konkretnego przypadku. Kierując się powyższymi kryteriami Naczelny Sąd Administracyjny odmiennie ocenił wniosek skarżącej, gdyż nie sposób dopatrzeć się w jej działaniu zawinionego uchybienia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Uprawdopodobniając tę okoliczność podała, że jest osobą niepełnosprawną i ma problemy z poruszaniem (zaburzenia równowagi), jednocześnie nie mogła skorzystać z pomocy innej osoby w dokonaniu powyższej czynności procesowej, jak choćby z pomocy syna. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie dołożyła wszelkich możliwych starań, aby uniknąć negatywnych konsekwencji uchybienia terminu, przede wszystkim nie wykazała, np. poprzez stosowne zaświadczenie lekarskie, że jej stan zdrowia nie pozwalał na sporządzenie pisma i doręczenie go do sądu. Nie dostrzegł jednak, że do wniosku o przyznanie prawa pomocy (sygn. akt II SPP/Bd 8/23) skarżąca dołączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 października 2022 r. z którego wynika, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Na podstawie podanej w nim dokumentacji medycznej stwierdzono "konieczność stałej pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu" (k. 11). Twierdzenia skarżącej nie opierają się więc wyłącznie na jej oświadczeniu, ale uwiarygodnione zostały załączonym wcześniej do akt sprawy zaświadczeniem lekarskim. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że choroba o ile tylko strona nie ma obiektywnych możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 714/14, LEX nr 1479180 i 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 100/13, LEX nr 1309832). Uwaga ta istotna jest jeszcze z jednego powodu. Skarżąca wskazała wszak, że nie mogła skorzystać z pomocy innych osób i wyręczyć się ich pomocą w nadaniu przesyłki do sądu celem uzupełnienia braku formalnego skargi. Wskazała na swoją sytuację osobistą, która znajduje potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Skarżąca zamieszkuje z mężem, który zainicjował postępowanie zakończone decyzją z dnia 26 maja 2022 r. o wymeldowaniu ich syna z miejsca pobytu stałego, której próby zaskarżenia podjęła się skarżąca. W tej sytuacji trudno uznać, aby - także z uwagi na podeszły wiek i stan zdrowia - skarżąca mogła przezwyciężyć tę przeszkodę i dokonać terminowo czynności procesowej. Rozważania te skłaniają zatem do uwzględnienia zażaleń. Przyjąć bowiem należało, że skarżąca dostatecznie uprawdopodobniła, że nieuzupełnienie braku formalnego skargi w zakreślonym terminie nastąpiło bez jej winy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 86 § 1 i art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.