II SA/Wa 375/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, , Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego M. M. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] lutego 2024 r. nr [...] Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO" lub "organ") działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako "k.p.a."), w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie skargi M. M. (dalej jako "skarżący"), na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Ministra Sprawiedliwości (dalej także jako "Minister"), związane z przetwarzaniem danych osobowych skarżącego zawartych w odpisie postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego [...] Izby Adwokackiej w [...] o odmowie wszczęcia dochodzenia oznaczonego sygnaturą [...], umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2023 r. do organu wpłynęła skarga skarżącego, na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Ministra, polegające na: 1) przetwarzaniu danych osobowych skarżącego w zakresie informacji dotyczących zdrowia i przekonań światopoglądowych, zawartych w odpisie postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego [...] Izby Adwokackiej w [...] o odmowie wszczęcia dochodzenia oznaczonego sygnaturą [...], 2) naruszeniu art. 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1 ze zm.), zwanego dalej "RODO", w związku z przetwarzaniem ww. danych osobowych, poprzez nieprowadzenie ze skarżącym wszelkiej komunikacji na mocy art. 17 RODO dotyczącej wniosku skarżącego z [...] września 2022 r., utrudnianie skarżącemu wykonywania jego praw z art. 17 RODO oraz nierealizowanie w terminie miesięcznym żądania skarżącego usunięcia jego ww. danych osobowych. W treści skargi skarżący poinformował, że w dniu [...] września 2022 r. skierował do Ministra wniosek o usunięcie swoich danych osobowych, a w dniu [...] września 2020 r. Minister skierował do niego odpowiedź w sprawie jego wniosku. Skarżący zarzucił, że w swojej odpowiedzi Minister odmawia usunięcia jego danych szczególnej kategorii (dotyczących zdrowia i przekonań światopoglądowych) uzasadniając to podstawą prawną przetwarzania art. 6 ust. 1 lit. c) i e) RODO, oraz że Minister w swojej odpowiedzi nie podał żadnej podstawy prawnej do przetwarzania z katalogu art. 9 ust. 2 RODO. Do skargi skarżący dołączył kopię skierowanego do Ministra wniosku z [...] września 2022 r., w którym skarżący wniósł m.in. o usunięcie swoich danych osobowych, znajdujących się w postanowieniu o odmowie wszczęcia dochodzenia, w zakresie danych osobowych szczególnej kategorii, w tym dotyczących zdrowia skarżącego, określających jego tożsamość psychiczną, kulturową i społeczną, jego imienia i nazwiska, danych o lokalizacji oraz identyfikatora sprawy. W związku z powyższym skarżący wniósł o: 1) nakazanie Ministrowi usunięcia danych osobowych skarżącego dotyczących zdrowia oraz przekonań światopoglądowych; 2) stwierdzenie, że Minister przetwarza dane osobowe skarżącego dotyczące zdrowia oraz przekonań światopoglądowych bez podstawy prawnej i tym samym narusza przepis art. 5 ust. 1 lit. a) RODO (“zgodność z prawem"); 3) stwierdzenie, że Minister od dnia [...] września 2022 r. narusza przepis art. 12 RODO w ten sposób, że nie prowadzi ze skarżącym wszelkiej komunikacji na mocy art. 17 RODO, utrudnia mu wykonywanie jego praw z art. 17 RODO oraz nie realizuje jego żądania o usunięcie jego danych osobowych w terminie miesięcznym. W trakcie prowadzonego przez Prezesa UODO postępowania, skarżący w licznych pismach: z [...], [...], [...] i [...] grudnia 2023 r., wskazanych na str. 2 -12 wydanej w sprawie decyzji administracyjnej, wniósł kolejne żądania związane z przetwarzaniem przez Ministra danych osobowych skarżącego zawartych w odpisie postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego [...] Izby Adwokackiej w [...] o odmowie wszczęcia dochodzenia oznaczonego sygnaturą [...]. Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie skarżący zwrócił się do Prezesa UODO z wnioskami o nakazanie Ministrowi usunięcia danych osobowych skarżącego zawartych w odpisie postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego [...] Izby Adwokackiej w [...] o odmowie wszczęcia dochodzenia oznaczonego sygnaturą [...], oraz dopełnienia obowiązków informacyjnych, o których mowa w art. 14, art. 15 ust 1 i art. 21 ust. 4 RODO w związku z przetwarzaniem ww. danych osobowych. Uprawnienia, których realizacji domaga się skarżący w niniejszym postępowaniu zostały uregulowane w odrębnych artykułach, a mianowicie w art. 14 RODO - prawo do informacji w przypadku pozyskiwania danych osobowych w sposób inny niż od osoby, której dane dotyczą, w art. 15 RODO - prawo dostępu do danych i uzyskania określonych w art. 15 ust. 1 informacji, w art. 17 RODO - prawo do usunięcia danych osobowych oraz w art. 21 RODO - prawo do sprzeciwu, w tym do otrzymania informacji o tym prawie. Prezes UODO podkreślił, że administrator musi przetwarzać dane, aby możliwe było dopełnienie obowiązku informacyjnego. Tym samym w przypadku uwzględnienia żądania nakazania usunięcia danych organ nie może jednocześnie uwzględnić żądania nakazania spełnienia obowiązku informacyjnego. Natomiast uwzględnienie żądania dopełnienia obowiązku informacyjnego uniemożliwia nakazanie usunięcia danych osobowych, gdyż usuwając je administrator nie mógłby wywiązać się ze spełnienia obowiązku informacyjnego. Ponadto, gdyby administrator usunął dane osobowe po spełnieniu obowiązku informacyjnego, organ nie mógłby stwierdzić, czy obowiązek informacyjny został wykonany prawidłowo. Wobec tego wskazać należy, że powyższe żądania skarżącego są ze sobą sprzeczne i wykluczają się wzajemnie. Żądanie przez skarżącego usunięcia jego danych osobowych wyklucza bowiem możliwość ubiegania się przez skarżącego o dopełnienie wobec niego obowiązków informacyjnych w związku z przetwarzaniem przedmiotowych danych. Zatem niemożliwym jest wydanie decyzji zgodnie z ww. żądaniami skarżącego, tj. poprzez jednoczesne nakazanie Ministrowi usunięcia danych osobowych skarżącego i dopełnienia wobec skarżącego wskazanych przez niego obowiązków informacyjnych w związku z przetwarzaniem jego danych osobowych. Ponadto, mając na uwadze, że skarżący wnosi również o stwierdzenie, że Minister narusza przepisy art. 12 RODO, wskazać należy, że z uwagi na powyżej wykazany brak podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia o indywidualnych żądaniach skarżącego odnośnie nakazania usunięcia jego danych osobowych oraz dopełnienia obowiązków informacyjnych, Prezes UODO nie może w konsekwencji również ocenić, czy ww. obowiązki informacyjne oraz wniesiony przez skarżącego do Ministra wniosek o usunięcie danych osobowych były realizowane z zachowaniem warunków określonych w art. 12 RODO (m.in. zasady przejrzystości oraz terminów wskazanych w art. 12 ust. 3 RODO). W konkluzji Prezes UODO stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe a jako takie należy je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Nie ma bowiem podstaw faktyczno-prawnych do wydania przez organ decyzji rozstrzygającej o indywidualnych żądaniach skarżącego do zrealizowania jego prawa do uzyskania informacji dotyczących przetwarzania jego danych osobowych przez Ministra zgodnie z art. 14, art. 15 ust. 1 i art. 21 ust. 4 RODO wynikających z prawa materialnego w zakresie przetwarzania danych osobowych, skoro wysunięte przez skarżącego żądania spełnienia tych obowiązków informacyjnych są sprzeczne z żądaniami dotyczącymi usunięcia jego danych osobowych. Jednocześnie organ podkreślił, że to na osobie wnoszącej skargę do Prezesa UODO spoczywa obowiązek określenia żądania, w tym w taki sposób, by możliwe było jego zrealizowanie przez organ. Organ nie może zaś wyręczyć strony i zdecydować za nią, w jakiej sprawie toczyć się będzie postępowanie zainicjowane jej wnioskiem. Pismem z [...] marca 2024 r. skarżący wniósł skargę na ww. decyzję organu z [...] lutego 2024 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 104 § 2 k.p.a. oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 77 ust. 1 RODO poprzez nieprzeprowadzenie postępowania administracyjnego w trzech fazach: • najpierw w fazie kończącej się decyzją częściową (wydaną na podstawie art. 104 § 2 k.p.a.) odnoszącą się do informacji wskazanych w art. 15 ust. 1 RODO, art. 14 RODO, art. 14 ust. 4 RODO, art. 21 RODO (oraz z powiązanymi z nimi żądaniami); • następnie ewentualnym zawieszeniem - na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - postępowania odnoszącego się do żądania usunięcia danych osobowych (art. 17 RODO) do momentu uprawomocnienia się pierwszej decyzji częściowej; jak również do momentu aż skarżący uzyska (na mocy decyzji częściowej) od administratora wszystkie rzetelne informacje, które umożliwią skarżącemu efektywne i rzetelne korzystanie z praw w art. 17 RODO oraz ewentualne uzupełnienie żądań i wniosków dowodowych odnoszących się do art. 17 RODO (na podstawie uzyskanych od administratora informacji na etapie wykonania nakazu z decyzji częściowej); • a następnie w fazie kończącej się decyzją częściową odnoszącą się do żądań odnoszących się do usunięcia danych osobowych (art. 17 RODO); gdy administrator uprzednio wykona nakaz administracyjny wydany na podstawie pierwszej decyzji częściowej; a takie postępowanie organu było możliwe do wykonania na podstawie wskazanych przepisów k.p.a., jak również takie postępowanie organu byłoby spójne z chronologią operacji przetwarzania o których mowa w art. 77 ust. 1 RODO; jak również z chronologią dat wymagalności roszczeń administracyjnych; oraz z zasadą "effet utile". Skarżący wniósł o uwzględnienie jego skargi w całości i uchylenie decyzji Prezesa UODO oraz przekazanie sprawy do dalszego prowadzenia przez organ. Nadto wniósł o zasądzenie od organu kosztów postępowania. W ocenie skarżącego "żądania są sprzeczne" tylko w świadomości organu, który przed sformułowaniem takiej opinii nie dokonał wszechstronnej analizy możliwości, które posiada organ nadzorczy. W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymując zajęte w zaskarżonej decyzji stanowisko, uznał zarzuty skargi za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 zwanej dalej "p.p.s.a.") Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga rozpoznawana według powyższych kryteriów kontroli sądowej zasługuje na uwzględnienie, bowiem Prezes UODO wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji organu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu z [...] lutego 2024 r. o umorzeniu postępowania w sprawie skargi skarżącego na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Ministra Sprawiedliwości, związane z przetwarzaniem danych osobowych skarżącego zawartych w odpisie postanowienia Rzecznika Dyscyplinarnego [...] Izby Adwokackiej w [...] o odmowie wszczęcia dochodzenia oznaczonego sygnaturą [...]. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., Zgodnie z ww. przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w sprawie już zawisłej przed organem administracyjnym (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 489). Ustalenie przez organ zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., zobowiązuje go do umorzenia postępowania, nie ma bowiem w sytuacji zaistnienia tej przesłanki podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Wskazać należy, że w wyroku z 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, opublikowanym w ONSA 1996/2/80, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł zasługującą na pełną aprobatę tezę, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, że wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem. Bezprzedmiotowość postępowania może bowiem wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia. Takie samo stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w przywołanym przez organ w zaskarżonej decyzji wyroku z 26 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 234/17 stwierdzając, że: "Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w 105 § 1 k.p.a., to brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego brak możliwości wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (w sposób negatywny lub pozytywny dla strony). Wynikać ona może z przyczyn podmiotowych i przedmiotowych, np. przestało obowiązywać prawo będące podstawą orzekania w danej sprawie, albo przestał istnieć podmiot, którego praw i obowiązków postępowanie dotyczy, lub też w toku postępowania okazało się, że wszczęto je w sprawie niebędącej sprawą z zakresu administracji publicznej. Umorzenie postępowania pierwszej instancji oznacza ostateczne zamknięcie sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Wprawdzie sprawa nie została merytorycznie rozpoznana, to jednak z punktu widzenia proceduralnego sprawa została rozstrzygnięta i zakończona." Przywołany wyżej przepis zezwala organom administracji na wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy w świetle przepisów prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Sprawa administracyjna jest bowiem konsekwencją istnienia stosunku administracyjno-prawnego, czyli takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Decyzja wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron przyjmując, że nie ma przesłanek do merytorycznego rozstrzygania co do istoty sprawy. W ocenie organu, taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Prezes UODO stwierdził bowiem, że nie ma podstaw faktyczno-prawnych do wydania decyzji rozstrzygającej o indywidualnych żądaniach skarżącego do zrealizowania jego prawa do uzyskania informacji dotyczących przetwarzania jego danych osobowych przez Ministra zgodnie z art. 14, art. 15 ust. 1 i art. 21 ust. 4 RODO wynikających z prawa materialnego w zakresie przetwarzania danych osobowych, skoro wysunięte przez skarżącego żądania spełnienia tych obowiązków informacyjnych są sprzeczne z żądaniami dotyczącymi usunięcia jego danych osobowych. To zaś na osobie wnoszącej skargę do Prezesa UODO spoczywa obowiązek określenia żądania, w tym w taki sposób, by możliwe było jego zrealizowanie przez organ. Zgodnie bowiem z art. 61 § 1 k.p.a., żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania. Organ nie może wyręczyć strony i zdecydować za nią, w jakiej sprawie toczyć się będzie postępowanie zainicjowane jej wnioskiem. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska organu, że zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania zainicjowanego przez skarżącego skargą z [...] sierpnia 2023 r. kierowaną do Prezesa UODO. Na podstawie zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, nie można było w sposób oczywisty stwierdzić braku podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy i uznać, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Organ wydając swoje rozstrzygnięcia nie wyjaśnił bowiem w wyczerpujący sposób stanu faktycznego i prawnego sprawy, uchybiając tym samym art. 7 i art. 77 § 1, a w konsekwencji również art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Prezes UODO nie wezwał nawet skarżącego na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., wskazując mu, że jego żądania się wzajemnie wykluczają, aby skarżący miał możliwość sprecyzowania i ostatecznego wyjaśnienia o co ostatecznie wnosi. Tak więc, organ, co najmniej przedwcześnie wydał swoją decyzję. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organu nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, decyzja administracyjna organu powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i uzasadnienie prawne. Uzasadnienie faktyczne zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne powinno zawierać natomiast wyjaśnienie podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji w sposób nieprzekonywujący wskazał na bezprzedmiotowość postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że aby wypełnić dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a. w pierwszej kolejności należy ustalić stan faktyczny a następnie nie wystarczy wskazać podstawę prawną, ale również ją wyjaśnić (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2021 r. sygn. akt II OSK 4709/21). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia procesu rozumowania organu ani przesłanek, którymi kierował się wydając rozstrzygnięcie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że organ uchybił również art. 11 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu sądowego. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.