I OZ 801/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 410/24 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi P.P. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 20 września 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 410/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku P.P., odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 lipca 2024 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi przez osobiste podpisanie skargi lub nadesłanie odpisu skargi osobiście podpisanego, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 29 lipca 2024 r. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie Sądu przesyłając w dniu 5 sierpnia 2024 r. połowę podpisanej skargi zaś druga połowa podpisanej skargi została nadesłana przez skarżącą w dniu 6 sierpnia 2024 r., tj. jeden dzień po upływie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Jednocześnie skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu podniosła, że w dniu 5 sierpnia 2024 r. wniosła 3 części podpisanej skargi za pomocą serwisu biznes.gov. Pozostała część skargi nie została podpisana, gdyż wystąpił błąd podczas podpisywania dokumentu i wysłanie bez podpisu nie było możliwe. W załączeniu przesłała zrzut ekranu z komunikatem o treści "Przepraszamy. Nie udało się prawidłowo podpisać dokumentu. Spróbuj ponownie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przywrócenia terminu stwierdził, że z akt sprawy wynika, że przesyłkę pocztową zawierającą wezwanie z dnia 24 lipca 2024 r. skierowano za pośrednictwem poczty na podany przez skarżącą adres do korespondencji. Wezwanie zawierało pouczenie o terminie uzupełnienia braków formalnych skargi oraz o skutkach jego niedotrzymania. Zatem skarżąca była świadoma, że odbierając przesyłkę 29 lipca 2024 r. ma do 5 sierpnia 2024 r. termin na uzupełnienie braków formalnych skargi w postaci podpisu. Odnosząc się do argumentacji, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi problemami technicznymi w działaniu platformy biznes.gov.pl Sąd wskazał, że z przedłożonego wydruku nie wynika adres strony jak również kto jest dysponentem skrzynki, z której dokonano wydruku. Wydruk zawiera komunikat o treści "Przepraszamy. Nie udało się prawidłowo podpisać dokumentu. Spróbuj ponownie.". Jednak nie wynika z niego czy jest to serwer platformy ePUAP skrzynki nadawczej skarżącej i czy błąd dotyczy komunikacji przy próbie wysłania podpisanej skargi. Sąd stwierdził ponadto, że ma świadomość, że skarżąca należycie dbająca o swoje interesy, mająca świadomość upływającego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz konsekwencji z tym związanych, napotykając trudności w złożeniu podpisu pod dalszą częścią skargi powinna podjąć stosowne działania mające na celu usunięcie tej awarii, poprzez skontaktowanie się ze wsparciem informatycznym serwisu, bądź uzupełnić braki formalne skargi korzystając z usług operatora pocztowego. W złożonym wniosku nie zostało wskazane, czy skarżąca podjęła tego rodzaju czynności, co mogłoby uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Tym bardziej, że ostatni podpis pod częścią skargi podpisanej w terminie został złożony o godzinie 14:54, a zatem skarżąca miała co najmniej kilka godzin na nadanie przesyłki zawierającej prawidłowo podpisana skargę na poczcie albo podjęcie próby rozwiązania problemu przez kontakt z obsługa informatyczną serwisu. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca nie zdołała uprawdopodobnić, iż uchybienie terminu na uzupełnienie braku formalnego skargi nastąpiło bez jej winy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wskazując że dostarczyła podpisaną skargę jeszcze przed wezwaniem Sądu do uzupełnienia braków formalnych w postaci podpisu. Ponadto, Urząd Pocztowy w S. czynny jest do 16:00, a o godzinie 15:09 podejmowane były próby wysłania podpisanej skargi, podobnie po godzinie 18 i 22. Nawet w dniu 6 sierpnia 2024 r. po godzinie 8 nadal wysłanie pisma nie było możliwe. Mając powyższe na uwadze skarżąca stwierdziła, że nie dopuściła się niedbalstwa gdyż błędu na serwerze nie dało się przewidzieć. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, lecz z innych przyczyn, niż podniesione w zażaleniu. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). Stosownie natomiast do treści art. 88 P.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W świetle przytoczonych przepisów nie budzi wątpliwości, że warunkiem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest ustalenie, że doszło do uchybienia terminu. Jeżeli natomiast czynność strony była dokonana w terminie albo termin w ogóle nie rozpoczął biegu (art. 86 § 1 P.p.s.a.), to wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 960/12, z dnia 1 sierpnia 2019 r. sygn. akt II FZ 431/19 oraz z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt II FZ 775/19, a także B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. WKP, 2018; komentarz do art. 88). W takim zaś przypadku wniosek o przywróceniu terminu podlega odrzuceniu. W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należało wobec powyższego rozważyć czy skarga wniesiona przez P.P. zawierała braki formalne, a zatem czy zasadnym było wezwanie skarżącej do ich uzupełnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie tej okoliczności nie wyjaśnił, ograniczając się wyłącznie do oceny czy w sprawie zaistniały podstawy do przywrócenia terminu do dokonania czynności w oparciu o przesłanki określone w art. 86 § 1 P.p.s.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi przez osobiste podpisanie skargi lub nadesłanie odpisu skargi osobiście podpisanego, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 29 lipca 2024 r. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie Sądu przesyłając w dniu 5 sierpnia 2024 r. połowę podpisanej skargi zaś druga połowa podpisanej skargi została nadesłana przez skarżącą w dniu 6 sierpnia 2024 r., tj. jeden dzień po upływie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Następnie wskazano, że skarżąca nie zdołała uprawdopodobnić, iż uchybienie terminu na uzupełnienie braku formalnego skargi nastąpiło bez jej winy. W ocenie Sądu w szczególności nie sposób przyjąć aby uchybienie terminowi na dokonanie wskazanej czynności nastąpiło wskutek przeszkody, której skarżąca nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie miała możliwości uzupełnienie braków skargi w żaden ze sposobów przewidzianych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wynika natomiast z akt sprawy, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 czerwca 2024 r. (k. 17), do strony skierowano w dniu 19 czerwca 2024 r. wezwanie (k. 21) do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.) przez osobiste podpisanie skargi lub nadesłanie odpisu skargi osobiście podpisanego. Powyższe wezwanie zostało ponowione w dniu 24 lipca 2024 r. (k. 40) wobec skierowania pisma z dnia 19 czerwca 2024 r. na niewłaściwy adres. Istotnie, skarżąca w zakreślonym terminie nie wykonała zarządzenia z dnia 10 czerwca 2024 r., jednakże decydujące znaczenie dla uchylenia zaskarżonego postanowienia mają okoliczności, do których nie odniósł się w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji. Otóż z adnotacji na pismach znajdujących się w aktach sprawy VIII SA/Wa 410/24 wynika, że w dnu 22 maja 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga P.P. na decyzję z dnia 20 marca 2024 r. (k. 7-9v.), która została opisana jako "Załącznik 1", odpowiedź organu na skargę (k. 10-11), opisana jako "Załącznik 2", pełnomocnictwo udzielone przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Dyrektorowi Departamentu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej R.W. (k. 13) oraz pismo przewodnie organu (k. 3) przekazujące ww. skargę wraz z odpowiedzią na skargę i załącznikami, podpisane podpisem kwalifikowanym przez R.W. Z powyższego nie wynika zatem aby skarżąca wraz ze skargą na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 marca 2024 r. złożyła inne pismo, dlatego niejasnym jest skierowanie do skarżącej wraz z wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi informacji, że podpisane zostało jedynie pismo przewodnie, nie zaś sama skarga. Należy także zauważyć, że pismem z dnia 19 czerwca 2024 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 maja 2024 r. wezwano organ do uzupełnienia akt administracyjnych przez nadesłanie dokumentów weryfikacji podpisu pod złożoną skargą z dnia 26 marca 2024 r. W odpowiedzi na wskazane wezwanie w dniu 20 czerwca 2024 r. Minister poinformował, że przesyła dokument weryfikacji podpisu pod złożoną przez P.P. skargą z dnia 26 marca 2024 r., który następnie dołączono do akt sprawy (k. 32). Minister nie kwestionował przy tym ani w odpowiedzi na skargę ani w ww. piśmie z dnia 20 czerwca 2024 r. prawidłowości weryfikacji podpisu zaufanego złożonego przez skarżącą w dniu 24 kwietnia 2024 r. jak również nie podnosił aby podpis ten odnosił się do odrębnego niż sama skarga pisma, tj. np. pisma przewodniego (ogólnego) złożonego wraz ze skargą. W tych okolicznościach obowiązkiem Sądu było odniesienie się powyższych kwestii i ich wyjaśnienie. W zależności od wyniku ustaleń w tym zakresie odmienne są bowiem skutki procesowe. W sytuacji gdyby uznać, że skarga P.P. była dokumentem elektronicznym w rozumieniu art. 12b P.p.s.a. i została prawidłowo podpisana w dniu 24 kwietnia 2024 r. podpisem zaufanym brak było podstaw do przyjęcia, że skarga dotknięta była brakami formalnymi, o uzupełnienie których skarżąca została wezwana w dniu 24 lipca 2024 r. W przypadku innych ustaleń dopiero w takiej sytuacji byłoby możliwe merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wskazać przy tym trzeba, że zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, natomiast stosownie do treści art. 46 § 2a P.p.s.a., w przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W myśl zaś § 2b powołanego przepisu, zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. Jak wyjaśniono w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt I FPS 2/21, odnoszącej się do zasad podpisywania skarg wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego, skargę do sądu administracyjnego można wnieść za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej na kilka sposobów. Sposobem, który nie budzi wątpliwości jest umieszczenie treści pisma (w szczególności skargi) bezpośrednio w formularzu pisma ogólnego, które generowane jest w systemie ePUAP oraz podpisanie tego pisma jednym z akceptowanych przez ustawodawcę podpisów elektronicznych (kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym). W takim przypadku treść skargi zawarta jest bezpośrednio w podpisanym piśmie ogólnym (przewodnim). Drugim ze sposobów wniesienia skargi jest załączenie do podpisanego pisma ogólnego (przewodniego) odrębnego pliku zawierającego treść środka prawnego skierowanego do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W tym przypadku możliwe jest oddzielne podpisanie podpisem elektronicznym pisma ogólnego (przewodniego) i załącznika zawierającego skargę do sądu, przy czym podpisanie podpisem zaufanym załącznika (skargi) nie jest możliwe bezpośrednio w ePUAP, a za pośrednictwem odrębnej usługi w domenie gov.pl, tzw. Podpisywarki. Uzasadniając treść ww. uchwały, zgodnie z którą skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, podkreślono że skarga powinna być samodzielnym dokumentem elektronicznym opatrzonym wymaganym podpisem. Oznacza to, że w przypadku odłączenia od formularza pisma ogólnego będzie dokumentem podpisanym podpisem zaufanym, podpisem kwalifikowanym lub podpisem osobistym. Ponadto, wymóg podpisania skargi stanowi jej element konstrukcyjny, o którym mowa w art. 57 § 1 P.p.s.a. Wymóg podpisania skargi ma zatem na celu legitymizację jej treści przez skarżącego albo przez osobę działającą w jego imieniu. Podpisanie pisma procesowego, a w szczególności skargi, potwierdza wolę skierowania do sądu administracyjnego środka prawnego o określonej treści. Taka interpretacja zmierza do tego, aby nie było wątpliwości, czy w istocie strona załączyła do pisma ogólnego w platformie ePUAP zamierzoną treść skargi. Pewności tej brakuje, gdy podpisane zostało tylko pismo ogólne, które w swojej treści nie zawiera żadnych elementów skargi, ograniczając się do poinformowania o przesłaniu skargi jako załącznika do niego. W rozpoznawanej sprawie, jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 czerwca 2024 r. przyjęto, że skarga nie spełniała wymogów formalnych, gdyż skarżąca złożyła podpis pod załącznikiem do skargi a nie pod samą skargą, jednakże ustalenia w tym zakresie budzą wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wyjaśnił bowiem czy w jego ocenie skarga P.P. została wniesiona w formie dokumentu elektronicznego, jaki rodzaj pisma został w istocie podpisany przez skarżącą w dniu 24 kwietnia 2024 r., a także czy podpis ten spełnia wymogi podpisu, o którym mowa w art. 46 § 2a P.p.s.a. Dopiero poczynienie tych ustaleń pozwoli Sądowi I instancji na podjęcie właściwego kierunku dalszego procedowania w sprawie. Wobec tego odnoszenie się do zagadnienia wystąpienia, bądź niewystąpienia, przesłanek przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi jest na obecnym etapie postępowania przedwczesne. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając zażalenie, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.