II SA/Bk 43/21
WyrokWSA w Białymstoku2023-11-30
Skład orzekający: Elżbieta Lemańska, Małgorzata Roleder, Barbara Romanczuk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy funkcjonariusz Policji zwolniony ze służby przed datą publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu dotyczącego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop z Konstytucją RP, ma prawo do wyrównania wypłaconego mu ekwiwalentu, mimo że wniosek o wyrównanie złożył po tej dacie, a organy zastosowały przepis przejściowy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że funkcjonariusz ma prawo do wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, nawet jeśli został zwolniony przed datą publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją ma moc wsteczną od dnia wejścia w życie przepisu, a nie od daty publikacji wyroku. Przepis przejściowy specustawy nie może ograniczać skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, naruszając tym samym Konstytucję RP.Stan faktyczny
K.K., funkcjonariusz Policji zwolniony ze służby w 2009 r., wystąpił o wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Organy Policji odmówiły, powołując się na przepisy specustawy z 2020 r. i interpretację przepisu przejściowego, która według nich ograniczała prawo do wyrównania do spraw wszczętych po określonej dacie. Skarżący argumentował, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r. stwierdzający niezgodność poprzedniego przepisu dotyczącego ekwiwalentu z Konstytucją RP uprawnia go do otrzymania różnicy między należnym a otrzymanym ekwiwalentem.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Białymstoku oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji w Wysokiem Mazowieckiem.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Białymstoku z dnia 23 listopada 2020 r. nr 543/2020/WF/E w przedmiocie odmowy wyrównania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Komendanta Powiatowego Policji w W. z dnia [...] października 2020 r. nr [...].
I. Zaskarżoną decyzją z 23 listopada 2020 r. nr 543/2020/WF/E Komendant Wojewódzki Policji w Białymstoku (dalej: Komendant Wojewódzki) utrzymał w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Policji w Wysokiem Mazowieckiem (dalej: Komendant Powiatowy) z 20 października 2023 r. nr 155/2020 odmawiającą K. K. wyrównania ekwiwalentu z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego i dodatkowego przysługującego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (dalej: u.p.).
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
II. 1. Wnioskiem z 30 listopada 2018 r. K. K. zwrócił się do Komendanta Powiatowego o wypłacenie wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji w czerwcu 2009 r.
2. W odpowiedzi na powyższy wniosek Komendant Powiatowy poinformował stronę w piśmie z 27 grudnia 2018 r., że postępowanie nie może być wszczęte ze względu na brak uregulowań prawnych, które powinny zostać uchwalone po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, w którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją RP art. 115a u.p. w zakresie, w jakim ustala on wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia.
3. Decyzją z 20 października 2020 r. Komendant Powiatowy odmówił wyrównania ekwiwalentu z tytułu niewykorzystanego urlop wypoczynkowego i dodatkowego przysługującego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 u.p.
Decyzja została wydana w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych,
o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1610, dalej: specustawa), która nadała nowe brzmienie art. 115a u.p. (art. 1 pkt 16 specustawy). Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 1 specustawy, przepis art. 115a u.p. w jego nowym brzmieniu stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od 6 listopada 2018 r. Z kolei ekwiwalent pieniężny za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów u.p. w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r. Ponadto przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 2018 r. określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od 6 listopada 2018 r.
W ocenie organu Policji oznacza to, że ekwiwalent wypłacony skarżącemu
w związku z jego zwolnieniem ze służby w 2009 r. został prawidłowo obliczony, gdyż zastosowano obowiązujące wtedy przepisy.
4. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K. W jego ocenie fakt stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 115a u.p. w zakresie, w jakim ustalał wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia – uprawnia odwołującego do otrzymania różnicy między ekwiwalentem, który powinien być prawidłowo naliczony a ekwiwalentem otrzymanym.
5. Zaskarżoną decyzją z 23 listopada 2020 r. Komendant Wojewódzki utrzymał w mocy decyzję Komendanta Powiatowego. Organ odwoławczy powtórzył argumentację organu pierwszej instancji. Powołał się na tę samą podstawę prawną rozstrzygnięcia odmownego i stwierdził, że nie ma podstaw do "wyrównania" wypłaconej kwoty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, ponieważ z nowego brzmienia art. 115a u.p., nadanego przepisami specustawy
w związku z wyrokiem TK o sygn. akt K 7/15, wynika ekwiwalent wypłacono w prawidłowej wysokości.
6. Skargę do sądu administracyjnego wywiódł K. K. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.
1) art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 115a u.p. w zakresie związanym
z wyrokiem TK z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, opublikowanym
6 listopada 2018 r., co skutkowało pozbawieniem skarżącego należnych mu z mocy prawa świadczeń w postaci ekwiwalentu we właściwej wysokości;
2) art. 66 ust. 2 Konstytucji RP przez naruszenie przysługującego funkcjonariuszowi Policji prawa do urlopu wypoczynkowego w formie ekwiwalentu z tytułu jego niewykorzystania, pod pretekstem konieczności stosowania specustawy z pominięciem wyroku TK sygn. K 7/15.
Skarżący zwrócił uwagę na treść art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz niewłaściwą, niezgodną z orzecznictwem sądów administracyjnych, interpretację przepisu art. 9 ust. 1 specustawy zastosowaną przez organy Policji, wbrew ww. wyrokowi Trybunału. Podkreślił, że prawo do urlopu i jego ekwiwalentu pieniężnego mają charakter bezwarunkowy; niedopuszczalne jest ograniczenie zasady "wzruszalności" aktów stosowania prawa wynikającej z art. 190 ust. 4 Konstytucji przez regulacje wprowadzone w aktach niższego rzędu. Takie działanie godzi
w zasadę państwa prawa oraz zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa
i stanowionego przez nie prawa. Dodał, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż przepis uznany przez TK za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, czyli od dnia wejścia w życie. Przytoczył stanowisko Sądu Najwyższego, z którego wynika, że skutkiem uznania niekonstytucyjności określonego przepisu jest konieczność zapewnienia stanu zgodnego z Konstytucją w sprawach uprzednio rozstrzygniętych na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne. W ocenie skarżącego decyzje organów Policji obydwu instancji powinny zostać uchylone.
7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że zgodnie z art. 107 u.p. roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
8. Postanowieniem z 4 lutego 2021 r. WSA w Białymstoku zawiesił przedmiotowe postępowanie sądowe w związku z wystąpieniem przez skład orzekający WSA w Białymstoku w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 866/20 z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym konstytucyjności art. 9 ust.
1 specustawy.
9. Postanowieniem z 29 września 2023 r. podjęto zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne z uwagi na długotrwałość postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie zainicjowanej ww. pytaniem prawnym zarejestrowanym pod sygnaturą P 7/21 (vide wyrok w sprawie II SA/Bk 866/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
III. Skarga podlega uwzględnieniu. Zaskarżone decyzje wydano
z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (dalej: u.p.) w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co było skutkiem zastosowania w sprawie niniejszej błędnej wykładni przepisu art. 9 ust. 1 specustawy. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
IV. Skarżący został zwolniony z Policji 5 czerwca 2009 r. Na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 u.p. został mu wypłacony ekwiwalent pieniężny wyliczony według wówczas obowiązującego brzmienia art. 115a u.p., zgodnie z którym ekwiwalent podlegał wyliczeniu w ten sposób, że za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługiwała 1/30 część miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Wnioskiem z 30 listopada 2018 r. skarżący zwrócił się o wyrównanie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy.
Wyrokiem z 30 października 2018 r. w sprawie K 7/15 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: "Art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2067 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 416, 650, 730, 1039, 1544 i 1669) w zakresie,
w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Wyrok został opublikowany 6 listopada 2018 r. w Dz. U. z 2018 r. pod pozycją 2102. Trybunał nie odroczył mocy obowiązującej swego orzeczenia na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonej normy z Konstytucją RP i nieokreślający innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego niż data opublikowania wyroku oznacza, że niekonstytucyjny przepis stracił moc obowiązującą i nie może być podstawą orzeczenia w procesie stosowania prawa niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie dotyczy stanu faktycznego sprzed ogłoszenia orzeczenia TK czy też zaistniałego po tej dacie.
W sprawie niniejszej oznacza to, że od dnia opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 7/15, czyli od 6 listopada 2018 r., część art. 115a u.p. (w brzmieniu uwzględniającym współczynnik ekwiwalentu pieniężnego w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym) została wyeliminowana z obrotu prawnego i nie może stanowić podstawy orzekania o wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop (por. wyrok NSA
z 23 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 2832/21). Zgodnie zaś z art. 190 ust.
4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych
w przepisach właściwych dla danego typu postępowania. W konsekwencji
w przypadku derogacji przepisu prawa z powodu jego niezgodności z wzorcem konstytucyjnym, sytuację jednostki normuje bezpośrednio art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Z dniem 1 października 2020 r. weszła w życie specustawa. Na mocy jej art.
1 pkt 16 znowelizowano brzmienie art. 115a u.p. w ten sposób, że dotychczasowy niekonstytucyjny wskaźnik wyliczenia ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy (1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym) zastąpiono wskaźnikiem w wysokości "1/21" tego uposażenia. Jednocześnie do porządku prawnego wprowadzono przepis intertemporalny art. 9 ust. 1 specustawy, zgodnie z którym: "Przepis art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem
6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od dnia 6 listopada 2018 r.’’
Powstała w związku z tym sytuacja, w której mimo skutków derogacyjnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 7/15 – przepisem intertemporalnym ustawodawca ponownie zróżnicował wysokość ekwiwalentu pieniężnego należnego funkcjonariuszom Policji w zależności od tego, czy ekwiwalent za niewykorzystany urlop przysługiwał za okres przed czy też po dacie
6 listopada 2018 r., tj. dacie wejścia w życie wyroku TK. Istota problemu sprowadza się więc do wykładni art. 9 ust. 1 specustawy i ustalenia zakresu jego obowiązywania w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. sygn. akt
K 7/15.
Zdaniem sądu wykładnia literalna ww. przepisu, którą zaprezentowały organy, nie gwarantuje funkcjonariuszom Policji zwolnionym ze służby ukształtowania ich prawa do ekwiwalentu w sposób implementujący wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
W tym przedmiocie podzielić należy ugruntowany już pogląd sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym art. 9 ust. 1 ustawy z 14 sierpnia 2020 r. należy interpretować w sposób prokonstytucyjny bez konieczności oczekiwania na udzielenie przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na pytanie prawne (tak np. w sprawach o sygn. sygn. III OSK 5647/21,
III OSK 2484/21, III SA/Gd 586/19, III SA/Kr 1715/22). Prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu wymaga zaakcentowania, że w art. 9 ust. 1 ustawodawca odwołał się do obliczania ekwiwalentu za okres przed 6 listopada 2018 r. "na zasadach wynikających z przepisów ustawy", tj. na podstawie art. 115a u.p. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją jednak z wyłączeniem tej jego części (dotyczącej współczynnika ekwiwalentu w wysokości 1/30), którą uznano za sprzeczną
z przepisami ustawy zasadniczej i którą należy wypełnić treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 7/15 (tak np. w wyrokach z 20 lipca 2023 r., III OSK 2484/21 i z 15 listopada 2023r. sygn. III OSK 5647/21).
Podkreślić w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie (vide np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07). Wyjątki od tej zasady odnoszą się tylko do sytuacji, w których Trybunał odroczy w czasie utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego lub w sytuacji tzw. wyroku aplikacyjnego, tzn. gdy wprost w sentencji wyłączy wsteczne działanie wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność danego przepisu (por.: np. wyrok w sprawie I OSK 1007/07 oraz M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 72 i nast.). Taka sytuacja w przypadku wyroku w sprawie K 7/15 nie miała miejsca. W konsekwencji z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 7/15, tj. z dniem 6 listopada 2018 r. wyeliminowano
z porządku prawnego art. 115a u.p. w zakresie, w jakim przepis ten ustalał wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, ze skutkiem od dnia wejścia w życie tego wskaźnika, to jest od 19 października 2001 r. Zatem przepis art. 115a u.p. w zakresie wprowadzającym ten wskaźnik nie może być stosowany począwszy od dnia jego dodania do u.p., tj. od 19 października 2001 r.
Wobec powyższego wykładnia przeciwna do wyżej zaprezentowanej prokonstytucyjnej wykładni art. 9 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 2020 r. (wykładnia literalna) "prowadziłaby do stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego jedynie na przyszłość (od dnia jego publikacji), z wyłączeniem skutku retroaktywnego, co wprost narusza art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Wprawdzie przyznanie (naliczenie
w wymaganej wysokości) i wypłata ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany przez policjanta urlop wypoczynkowy stanowi czynność materialno-techniczną i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a więc uruchomienia nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania z art. 145a k.p.a., to jednak nie uzasadnia odstąpienia od konieczności przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Wówczas trudno byłoby mówić o ekwiwalentności wypłaconego funkcjonariuszowi Policji przed dniem 6 listopada 2018 r. świadczenia za niewykorzystany urlop wypoczynkowy,
o czym wyraźnie rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt K 7/15,
a tym samym zrealizowania zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do urlopu (art. 66 ust. 2 Konstytucji RP)" (tak np. WSA w Krakowie w wyroku z 12 września 2022 r. sygn. III SA/Kr 633/22, WSA w Warszawie w wyroku z 22 sierpnia 2023 r. sygn.
II SA/Wa 1148/21).
Nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym jest zatem dokonana przez organy Policji literalna wykładnia art. 9 ust. 1 specustawy, która uniemożliwia zastosowanie zgodnych z Konstytucją RP zasad obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wobec funkcjonariuszy, którzy - tak jak skarżący - zostali zwolnieni ze służby przed
6 listopada 2018 r., zaś wnioski o wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego złożyli po tej dacie. Taka wykładnia prowadziłaby do wniosku, że ustawodawca powtórzył niekonstytucyjne zapisy ustawy, wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. Nie powinno się tymczasem zakładać, że wolą prawodawcy było, aby przepis przejściowy ustawy nowelizującej ograniczył zakres zastosowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego naruszając tym samym art. 190 ust.
1 Konstytucji RP. A zatem skoro na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego
z 30 października 2018 r. przepis 115a u.p. w poprzednio obowiązującym brzmieniu
w zakresie współczynnika obliczania ekwiwalentu utracił moc ex tunc czyli
z momentem wejścia w życie, tj. od 19 października 2001 r., to za cały ten okres,
a nie tylko od dnia ogłoszenia wyroku Trybunał Konstytucyjnego, skarżącemu przysługuje procesowe uprawnienie do żądania wyrównania otrzymanego ekwiwalentu pieniężnego z powołaniem się na ten wyrok.
Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy powinien stanowić równowartość niewykorzystanych urlopów, a więc zgodnie
z uzasadnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest to "zastępcza forma" wykorzystania urlopu w sytuacji zwolnienia ze służby, która powoduje prawną
i faktyczną niemożność realizacji tego świadczenia w naturze. Podstawową formą realizacji prawa do wypoczynku, gwarantowanego w art. 66 ust. 2 Konstytucji RP, jest faktyczne wykorzystanie urlopu, jednak ze względu na wykonywanie obowiązków służbowych, a więc okoliczności od funkcjonariusza niezależne, może dojść do sytuacji, że nie wykorzysta on przysługującego mu urlopu przed ustaniem stosunku pracy. Wtedy jedyną formą rekompensaty corocznego płatnego urlopu jest przewidziany przez ustawodawcę ekwiwalent pieniężny. Należy przy tym podkreślić, że prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego nabywane jest wyłącznie w sytuacji zwolnienia ze służby i nie ma charakteru uznaniowego w żadnym aspekcie tak co do zasady, jak i co do wysokości. Prawo do ekwiwalentu wynika wprost z u.p. i jego realizacja następuje w drodze czynności materialno-technicznej, tj. poprzez wypłatę ekwiwalentu, natomiast odmowa jego wypłacenia - w drodze decyzji administracyjnej (vide: wyrok NSA z 15 kwietnia 2014 r., I OSK 542/13). Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Ilość dni należnego i niewykorzystanego urlopu należy więc pomnożyć przez "wycenę" (dokonaną zgodnie z uzasadnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego)
1 dnia roboczego skarżącego na dzień zwolnienia ze służby.
Mając powyższe na uwadze, obowiązek ustalenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów u.p. w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r., co oznacza obowiązek obliczenia go według zasad podanych w tej ustawie w brzmieniu ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., K 7/15.
V. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, dokonując ponownego obliczenia
i wypłaty różnicy ekwiwalentu za niewykorzystany urlop za okres przed 6 listopada 2018 r. organy Policji uwzględnią przedstawioną powyżej ocenę prawną, stosownie do art. 153 p.p.s.a., w szczególności mając na względzie art. 114 ust. 1 pkt 2 u.p. oraz art. 115a u.p. w związku z art. 9 specustawy, a także zgodnie z art. 66 ust.
2 Konstytucji RP i stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku
z dnia 30 października 2018 r., K 7/15. Prawidłowe będzie przyjęcie, że świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy.
VI. W kwestii żądania odsetek sąd podziela stanowisko prezentowane
w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym droga administracyjna
w przedmiocie dochodzenia odsetek przysługuje tam, gdzie przepis określonej pragmatyki służbowej przewiduje prawo do odsetek, a jednocześnie nie zarezerwował dla ich dochodzenia drogi przed sądem powszechnym. Przepisy u.p. nie przewidują prawa funkcjonariusza do odsetek za niewypłacenie w terminie uposażenia, ekwiwalentu lub innych świadczeń ze stosunku służbowego. Roszczenie odsetkowe jest oparte na cywilnoprawnej konstrukcji opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego i przynależy do drogi przed sądem powszechnym. Skoro zaś żądanie wypłaty odsetek nie ma oparcia w u.p., to nie powinno też być przedmiotem rozstrzygnięcia merytorycznego - decyzyjnego (w tym odmownego). Mogłoby być przedmiotem rozstrzygnięcia procesowego (odmowy wszczęcia postępowania, albo w razie wszczęcia postępowania odnośnie żądania odsetek
- umorzenia postępowania administracyjnego w tym zakresie – vide np. wyrok
z 22 kwietnia 2021 r., II SA/Go 291/21).
VII. W kwestii podniesionego przez organ zarzutu przedawnienia wskazać należy, że w ocenie tut. sądu dopiero z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego powstało uprawnienie zwolnionego ze służby funkcjonariusza Policji, aby domagać się wyrównania wypłaconego już ekwiwalentu do wysokości odpowiadającej standardom konstytucyjnym, co znajduje oparcie w art. 190 ust.
3 i 4 Konstytucji RP. W konsekwencji nie mogło dojść do przedawnienia roszczenia
o wypłatę wyrównania ekwiwalentu za urlop (por. np. wyrok z 10 października 2023 r. w sprawie III OSK 6016/21, a także wyroki w sprawach III OSK 5385/21 czy III OSK 5604/21). Jak wprost wskazał NSA w sprawie III OSK 6016/21, "Zatem dopiero
z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału roszczenie to stało się wymagalne
w rozumieniu art. 107 ust. 1 u.p. i rozpoczął się bieg terminu jego przedawnienia".
Nawet jednak gdyby przyjąć, tak jak zarzuca organ Policji, że doszło do przedawnienia roszczenia o wyrównanie ekwiwalentu na podstawie art. 107 ust.
1 u.p., to – w ocenie sądu – zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na treść art. 107 ust. 2 u.p. Art. 115a u.p. w brzmieniu z okresu przed 6 listopada 2018 r., który to przepis spełnił standard konstytucyjny dopiero w momencie wejścia
w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 7/15 dał zwolnionym funkcjonariuszom Policji możliwość dochodzenia wyrównania ekwiwalentu wypłaconego, do kwoty ekwiwalentu należnego. Z tych powodów zarzut przedawnienia nie może być w sprawie skutecznie podnoszony, ponieważ przed rozstrzygnięciem TK nie istniała podstawa do żądania wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy.
VIII. Wobec błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art. 66 ust.
2 i art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 115a u.p. w związku z art. 9 specustawy doszło do ich naruszenia w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło