I GZ 174/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Salachna po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 stycznia 2025 r. sygn. akt III SAB/Lu 24/24 w zakresie odrzucenia skargi W. H. na bezczynność Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Lublinie w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: Sąd I instancji lub WSA) postanowieniem z 22 stycznia 2025 r., sygn. akt III SAB/Lu 24/24 odrzucił skargę W. H. (dalej: skarżący) na bezczynność Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Lublinie (dalej: Kierownik BP) w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Skarżący wniósł do WSA skargę na bezczynność Kierownika BP w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na jej niedopuszczalność, tj. wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została prawomocnie osądzona. Organ wskazał, że w sprawie wydano postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt III SAB/Lu 5/22 o odrzuceniu skargi. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji wskazał, że postępowanie wywołane skargą skarżącego na bezczynność Kierownika BP w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich i wydania decyzji administracyjnej wcześniej wszczęte przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie o sygn. akt III SAB/Lu 5/22 zostało zakończone postanowieniem z dnia 25 maja 2022 r. odrzucającym skargę. Powyższe postanowienie wydane nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), o której mowa w art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., albowiem nie doszło w tych sprawach do prawomocnego merytorycznego osądzenia (rozpoznania) sprawy. Jednakże ponownie wniesienie skargi w tej samej powoduje, że ponowna skarga jest niedopuszczalna. Skarżący złożył zażalenie na powyższe orzeczenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), mimo że w sprawie o sygn. akt III SAB/Lu 5/22 nie doszło do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego, a jedynie do formalnego odrzucenia skargi; 2. naruszenie art. 7 i 8 Konstytucji RP oraz zasady sprawiedliwości proceduralnej poprzez odmowę merytorycznego rozpoznania skargi skarżącego na bezczynność organu administracji publicznej, pomimo że organ ten nie wydał decyzji administracyjnej w ustawowym terminie; 3. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 EKPC poprzez ograniczenie prawa skarżącego do sądu i skutecznej ochrony sądowej, pomimo że nie przeprowadzono oceny prawnej dotyczącej przewlekłości postępowania i ewentualnej konieczności wydania decyzji administracyjnej przez organ; 4. naruszenie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. poprzez odmowę kontroli legalności bezczynności organu administracyjnego, pomimo że organ pozostaje w zwłoce z wydaniem decyzji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Z treści powołanego przepisu wynika, że jeżeli ta sama sprawa jest w toku lub została przez sąd już raz prawomocnie rozpoznana, to w sytuacji wniesienia skargi na to samo działanie lub zaniechanie organu (res iudicata), skarga ta podlega odrzuceniu. Warunkiem zastosowania art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jest zatem tożsamość wcześniej wszczętej sprawy sądowoadministracyjnej z tą, w której wniesiono podlegającą odrzuceniu skargę. O tożsamości spraw można mówić wówczas, gdy występuje między nimi tożsamość elementów podmiotowych i przedmiotowych. Tożsamość podmiotowa dotyczy podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa ma miejsce, gdy identyczna jest treść tych praw i obowiązków oraz ich podstawa prawna i faktyczna. W niniejszej sprawie WSA w Lublinie uznał, że pomiędzy tą sprawą a sprawą o sygn. akt III SAB/Lu 5/22 zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, co czyni skargę w niniejszej sprawie niedopuszczalną na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Należy zwrócić uwagę, że postanowieniem z 25 maja 2022 r., sygn. akt III SAB/Lu 5/22 Sąd I instancji odrzucił skargę skarżącego na podstawie art. 220 § 3 w zw. z art. 220 § 1 p.p.s.a., tj. ze względu na braki formalne skargi. Mając na uwadze powyższe, nie można przyjmować, że sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona, jeżeli skarga została odrzucona prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego, ponieważ orzeczenie takie oznacza jedynie, iż sąd sprawy nie rozpoznawał z powodu niedopuszczalności skargi (zob.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 176-177). Powagę rzeczy osądzonej mogą mieć tylko orzeczenia sądowe rozstrzygające co do istoty sprawę w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a więc tylko wyroki. Tylko wyrok bowiem zawiera ocenę zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności organu administracji publicznej. Żadne prawomocne postanowienie sądu nie ma powagi rzeczy osądzonej. Dotyczy to również postanowień kończących postępowanie sądowe – postanowień odrzucających skargę lub umarzających postępowanie (zob.: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, s. 519-520). Należy zatem stwierdzić, iż prawomocne postanowienie WSA w Lublinie odrzucające skargę skarżącego nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), bowiem w sprawie nie doszło w ogóle do rozpoznania skargi, a tym bardziej prawomocnego osądzenia sprawy – co nawet stwierdził sam Sąd I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezczynność Kierownika BP nie została merytorycznie rozpoznana przez WSA w Lublinie, ani w postępowaniu w sprawie o sygn. III SAB/Lu 5/22 (w wyniku którego nastąpiło odrzucenie skargi ze względów formalnych), ani w postępowaniu niniejszym – odrzucenie skargi ze względu na powagę rzeczy osądzonej. Powagę rzeczy osądzonej mogą mieć tylko orzeczenia sądowe rozstrzygające co do istoty sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie prawomocne postanowienie o odrzuceniu skargi. W związku z powyższym należy uznać, że Sąd I instancji błędnie zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę, powołując się niezasadnie na niedopuszczalność ponownej skargi na bezczynność organu, w przypadku kiedy pierwsza skarga (sygn. akt III SAB/Lu 5/22) na bezczynność nie została rozpoznana merytorycznie, a jedynie odrzucona ze względów formalnych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił zażalenie i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. uchylił postanowienie.