III SA/Kr 899/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Ewa Michna Sędziowie : SWSA Jakub Makuch SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/353/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/353/2022, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 615) oraz art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2021, poz. 735 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 10 lutego 2022 r., nr [...], orzekającej o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny Z. K. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 10 lutego 2022 r., nr [...], Prezydent Miasta Krakowa orzekł o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny Z. K. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał w szczególności, że w dniu 29 października 2021 r. M. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów stwierdzono, że Z. K. zamieszkuje z synem, który jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad ojcem. Ojciec ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga całodobowej opieki. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że Z. K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 57. roku życia. Fakt ten stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Działając na skutek odwołania M. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 20 kwietnia 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – i wskazał, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z dniem 23 października 2014 r. uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Nie można odmówić wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność ojca powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że nie przyznał wnioskowanego świadczenia z uwagi na okoliczność, że Z. K. pozostaje w związku małżeńskim, a także z uwagi na brak wykazania w prowadzonym postępowaniu, że M. K. nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem. W tym kontekście organ odwoławczy zauważył, że w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji o dotychczasowym zatrudnieniu wnioskodawcy. Jedynie w oświadczeniu z dnia 29 października 2021 r. M. K. wskazał, że nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej i w odpowiednim terminie wyrejestruje się z Grodzkiego Urzędu Pracy. Organ odwoławczy wskazał też, że Z. K. pozostaje w związku małżeńskim z E. K., matką wnioskodawcy, która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 22 lutego 2008 r., nr [...]). Pismem z dnia 25 maja 2022 r. M. K. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w należyty sposób zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wadliwej ocenie materiału dowodowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy; b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepełną analizę materiału dowodowego oraz brak analizy dowodów możliwych do uzyskania z urzędu, w szczególności nieustalenie czy stan zdrowia oraz sytuacja finansowa zobowiązanych do alimentacji pozwala zapewnić całodobową opiekę niepełnosprawnemu; c) art. 7a § 1, art 8 w związku z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie korzystnej linii orzeczniczej oraz niewykorzystanie przewidzianych prawem środków w celu ustalenia stanu faktycznego; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; b) poprzez błędne przyjęcie, że orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności E. K. oraz zaświadczenia zawierające stwierdzenie konieczności korzystania ze wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie stanowią obiektywnej przesłanki do aktualizacji obowiązku alimentacyjnego po stronie syna niepełnosprawnego; c) art. 17 ust. 1a ŚwRodzU oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ŚwRodzU poprzez zaniechanie wykładni celowościowej i systemowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności żony niepełnosprawnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; d) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w kontekście zgromadzonych dowodów i stanu zdrowia niepełnosprawnego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz uwzględnienie skargi poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia wniesienia wniosku, tj. 29 października 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu organowi. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Organ odwoławczy trafnie tę przeszkodę zweryfikował i uznał stanowisko organu I instancji za błędne. Zważywszy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), stwierdzić należy, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy trafnie jednak zidentyfikował przesłankę negatywną przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego polegającą na tym, że Z. K. (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim z E. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA) wyjaśnił, że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w powołanej uchwale – a stanowisko to w niniejszej sprawie samo przez się implikuje konstatację o braku podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego (teza 2). W konsekwencji zaskarżona decyzja jawi się jako zgodna z prawem, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty sformułowane w skardze są niezasadne tudzież podnoszone w nich okoliczności nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący wprawdzie przedłożył do akt orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 14 czerwca 2022 r. odnoszące się do E. K. – ale orzeczenie to zostało wydane po wydaniu zaskarżonej decyzji, co więcej, w tym orzeczeniu stwierdzono, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 czerwca 2022 r. (a zaskarżona decyzja została wydana wcześniej – w dniu 20 kwietnia 2022 r.). Przedłożone przez skarżącego orzeczenie nie ma zatem wpływu na legalnościową ocenę zaskarżonej decyzji, w szczególności zaś – z uwagi na następczy charakter – w założeniu nie może być rozważane jako przyczyna wznowienia postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego; dotyczy to w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze. Uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom prawa procesowego (art. 107 § 3 k.p.a.). Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.