VIII SA/Wa 536/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Decyzją z 24 maja 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania R. Z. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej "organ I instancji") z 22 marca 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad córką M. Z. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z 7 grudnia 2021 r. R. Z. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką M. Z. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, dołączonych dokumentów oraz z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz informacji ze Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych i Słabo Widzących w R. wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad córką M., która uczęszcza do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych i Słabo Widzących. W roku szkolnym córka M. Z. przebywa w internacie działającym przy w/w Ośrodku. Placówka ta zapewnia córce całodobową opiekę przez 5 dni w tygodniu. W trakcie choroby córki skarżący sprawuje opiekę nad córką, jeździ na wizyty lekarskie. Absencja córki począwszy od dnia 01.12.2021 r. w Ośrodku wyniosła łącznie 14 dni (10 dni - ferie zimowe). Zdaniem organu I instancji osobista opieka nad córką sprawowana jest w ograniczonym zakresie i nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia oraz niepodejmowania zatrudnienia skarżącego. Podkreślono, że analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że w każdej chwili skarżący może podjąć zatrudnienie, zaś w sytuacji gdy dziecko jest chore możne korzystać z urlopu, opieki wystawianej przez lekarza zgodnie z prawem opiekuńczym w sytuacji zajmowania się dzieckiem niepełnosprawnym. W tej sytuacji decyzją z 22 marca 2022 r. organ I instancji odmówił R. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. W podstawie prawnej wskazano art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 poz. 111 ze zm., dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych"), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej "k.p.a."), W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji przytoczył zasadnicze przepisy dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji R. Z. (dalej skarżący) złożył odwołanie do Kolegium, podnosząc, iż opieka nad córką nie pozwala mu pracować. Decyzją z 22 maja 2022 r., powołaną na wstępie, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, po przedstawieniu przebiegu postępowania, wyjaśniło, że córka skarżącego M. Z. ur. w 2004 r. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z dalszych ustaleń organu wynika, że M. Z. z powodu choroby [...] ma znaczne upośledzenie [...], ma wady [...] (wszczepiony [...]), przebywa w ośrodku Szkolno – Wychowawczym od trzech lat, od poniedziałku do piątku ma zapewnioną całodobową opiekę, łącznie z posiłkami, rehabilitacją, hipoterapią, pływaniem, logopedią, zajęciami manualnymi. Dziecko odbierane jest przez ojca w piątkowe popołudnie. R. Z. dostarcza do ośrodka niezbędne ubrania i pieluchomajtki. Wszystkie okresy wolne od zajęć, tj. ferie, wakacje, a także na czas choroby dziecko znajduje się wyłącznie pod opieką ojca, w jego miejscu zamieszkania. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaznaczyło, iż organ I instancji słusznie stwierdził, że R. Z. nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśniono przy tym że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przeprowadzone postępowanie dowodowe, w sposób bezsporny wykazało zakres niezbędnej do zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki. Opieka ta została zestawiona z obiektywnymi możliwościami podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium córka skarżącego uczęszcza od trzech lat do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego w R., gdzie przebywa od poniedziałku do piątkowego popołudnia. Pozostałe dni tygodnia przebywa zaś pod bezpośrednią opieką ojca. Zatem uczęszczanie M. Z. do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego nie jest i nie było przeszkodą do podjęcia aktywności zawodowej przez R. Z. Kolegium podkreśliło, że dla oceny możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczające wykazanie przez wnioskodawcę sprawowania opieki (w mniejszym lub większym stopniu) nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest bowiem wystąpienie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy utratą możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna, z powodu zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną. Inaczej rzecz ujmując, zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym powinien być na tyle obszerny, aby niemożliwe stało się, obiektywnie oceniając, podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej (lub konieczność rezygnacji z zatrudnienia). Reasumując Kolegium stwierdziło, iż w okolicznościach niniejszej sprawy czynności opiekuńcze wykonywane przez R. Z., jak również ograniczenia sprawności M. Z., w zestawieniu z opieką jaka jest jej zapewniana przez personel specjalistycznej placówki powoduje że w sprawie nie wypełniono przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawowanie bezpośredniej i stałej opieki od piątkowego popołudnia do godzin porannych w poniedziałek, czy też w okresie ferii nie stanowi bowiem przeszkody w możliwości podjęcia zatrudnienia. Końcowo Kolegium zaznaczyło, że skarżący nie spełnia łącznie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący w opisowy sposób wyraził swoje negatywne stanowisko w stosunku do zaskarżonej decyzji Kolegium. Wyjaśnił zakres schorzeń córki i zakres sprawowanej opieki. Podniósł, iż pracodawca chce pracowników dyspozycyjnych, zaś jego nieobecność w pracy będzie częsta i wielodniowa w razie choroby dziecka. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz.2325 ), dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 24 maja 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z 22 marca 2022 r., odmawiającą przyznania R. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na córkę skarżącego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm.). Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z cytowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). W ust. 5 art. 17 ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, których zaistnienie wyklucza przyznanie prawa do świadczenia, pomimo spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek pozytywnych. W pkt 2 lit. b) tego ustępu jest umieszczenie w placówce zapewniającej całodobową opiekę i korzystanie z niej przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zatem z zestawienia powołanych wyżej przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Podkreślenia wymaga, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Co istotne w sytuacji gdy opieka powierzona jest osobie trzeciej, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. Wracając do rozpoznawanej sprawy, wyjaśnić należy, że spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: występowanie znacznego stopnia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki – córki skarżącego, nadto pozostawania skarżącego w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Kluczowe jest jednak to, co zasadnie podniosły organy obu instancji, że pomimo tego, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki pozytywnej – to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad córką. Okoliczność pozostawania niepełnosprawnej córki przez znaczną część tygodnia poza faktyczną opieką skarżącego, nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez skarżącego chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub innej pracy zarobkowej. Opiekę nad niepełnosprawną córką skarżącego wykonuje bowiem całodobowo przez 5 dni w tygodniu wyspecjalizowany personel placówki edukacyjno - wychowawczej, w której przebywa córka skarżącgoj. Nie jest sporne, że wskazany przez skarżącego czas świadczenia opieki nad córką, obejmuje jedynie dni wolne od nauki szkolnej i czas choroby córki, co nie przekreśla możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Należy tu podkreślić, że Sąd w składzie orzekającym nie neguje ogromu wysiłku i poświęcenia, który skarżący musi włożyć w wychowanie niepełnosprawnej córki. Jednak umieszczenie niepełnosprawnej córki w placówce zapewniającej całodobową opiekę od poniedziałku do piątku, znacznie polepszyło sytuację skarżącego w zakresie możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie wykluczają tej możliwości - konieczność opieki nad córką w okresie weekendów, ferii, wakacji i okresów choroby dziecka, oraz obowiązki związane z zebraniami. Są to bowiem normalne, typowe obowiązki rodziców, w tym matek i ojców samotnie wychowujących dzieci, którzy tak jak skarżący borykają się z problemami związanym z pogodzeniem zatrudnienia z koniecznością zapewnienia opieki swoim małoletnim dzieciom. Rodzice wykorzystują urlopy, dni wolne związane z opieką nad dziećmi i zwolnienia lekarskie związane z chorobą dzieci. Wreszcie korzystają z pomocy członków rodziny czy osób trzecich. Dlatego także wyjazdy córki do ośrodka w poniedziałki rano i jej powroty w piątki po południu nie stoją na przeszkodzie aby skarżący podjął zatrudnienie. Zaznaczyć wypada, że opieka sprawowana nad córką przez skarżącego, nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia mu aktywność zawodową, skoro w dniach powszechnych opieka nad córką całodobowo sprawowana jest przez wyspecjalizowaną placówkę. Konkludując, okoliczność pozostawania niepełnosprawnej córki przez znaczną część tygodnia poza faktyczną opieką skarżącego, nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez skarżącego lub innej pracy zarobkowej. Opiekę nad niepełnosprawną córką skarżącej wykonuje bowiem całodobowo przez 5 dni w tygodniu wyspecjalizowany personel placówki edukacyjno - wychowawczej, w której przebywa córka skarżącego. Podany przez autora skargi czas świadczenia przez niego opieki nad córką, obejmujący w zasadzie jedynie dni wolne od nauki szkolnej i czas choroby córki, nie przekreśla możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zarzuty skargi Sąd uznał za chybione. Skarżący nie może bowiem twierdzić, że jest pracownikiem niedyspozycyjnym, w każdym razie podnoszona okoliczność nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Strona skarżąca nie wykazała bowiem, że sprawowana opieka nad córka jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia mu aktywność zawodową, skoro w dniach powszednich opieka nad córką całodobowo sprawowana jest przez wyspecjalizowaną placówkę. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.