III FSK 256/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 304/23 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr SKO/KD/400/384/2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądza od T. B. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie kwotę 3023 (słownie: trzy tysiące dwadzieścia trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") WSA połączył do wspólnego rozpoznania sprawy o sygnaturach akt: I SA/Sz 296/23, I SA/Sz 297/23, SA/Sz 298/23, SA/Sz 299/23, SA/Sz 300/23, SA/Sz 301/23, SA/Sz 302/23, SA/Sz 303/23, SA/Sz 304/23, SA/Sz 305/23 do wspólnego rozpoznania. Zaskarżonym wyrokiem z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 304/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") uwzględnił skargę T. B.(dalej: "Skarżący", "Strona"), uchylając zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie (dalej: "SKO", "Organ") z dnia 20 kwietnia 2023 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 r. oraz zasądził od SKO na rzecz Strony kwotę 4262 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Organ zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, zaskarżył go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo kasator wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego SKO kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z wyodrębnieniem w sentencji lub uzasadnieniu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi SKO zarzuciło na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie: I. przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie: 1. art. 111 § 1 w zw. z art. 51 p.p.s.a., poprzez nie połączenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie sprawy ze skargi T. B. o sygnaturze I SA/Sz 304/23 oraz sprawy ze skargi R. B. o sygnaturze I SA/Sz 305/23, które to skargi dotyczą tej samej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO/KD/400/384/2023 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia 25 listopada 2022 r. znak: FN.PO.3120.7668.2022.ŻŁ ustalającą T. B. i R. B. wartość zobowiązania podatkowego za 2022r. w podatku od nieruchomości w kwocie 51823,00 zł, pomimo takiego obowiązku wynikającego z art. 111 § 1 p.p.s.a., który stanowi o połączeniu z urzędu przez sąd administracyjny spraw ze skarg i współuczestników postępowania z racji możliwości objęcia ich jedną skargą, gdyż skarżący mogą występować w roli skarżących w jednej sprawie na podstawie art. 51 p.p.s.a., co przesądza o nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a.; 2. art. 111 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie przez WSA dwóch wyroków w tożsamej sprawie, gdyż sąd prowadził równocześnie dwa postępowania, które zakończyły się wyrokami zawierającymi takie samo rozstrzygnięcie, to jest wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 304/23 i wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 305/23, w efekcie czego doszło do dwukrotnego uchylenia tej samej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO/KD/400/384/2023 utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia 25 listopada 2022 r. znak: FN.PO.3120.7668.2022.ŻŁ ustalającą T. B. i R. B. wartość zobowiązania podatkowego za 2022 r. w podatku od nieruchomości w kwocie 51823 zł, pomimo zobowiązania do podjęcia rozstrzygnięcia przez sąd w granicach jednej sprawy, co przesądza o nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a.; 3. art. 133 § 1, art. 134 § 1 w z. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez wydanie wyroku uchylającego decyzję SKO bez uwzględnienia całości akt sprawy, w tym pełnego uzasadnienia decyzji odwoławczej, a także pomimo niepełnego, to jest częściowego rozpoznania sprawy przez sąd, w wyniku pominięcia niektórych jej aspektów, to jest niektórych okoliczności ustalonych przez SKO w postępowaniu odwoławczym, które zostały przywołane w uzasadnieniu uchylonej decyzji jako przesądzające łącznie o związaniu opodatkowanej nieruchomości z prowadzeniem przez skarżących działalności gospodarczej na podstawie art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1445, ze zm., dalej: "u.p.o.l."). Jak również w wyniku nie uwzględnienia pełnego uzasadnienia uchylonej decyzji, w efekcie czego Sąd I instancji niezasadnie przyjął, że Organ naruszył przepisy proceduralne wymagając od podatników wykazania prywatnego wykorzystania nieruchomości, podczas gdy Organ wyjaśnił, że dokonał w tym zakresie ustaleń na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym protokołu oględzin, danych z rejestrów i oświadczeń stron. II. przepisów prawa materialnego, to jest naruszenie art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż wprawdzie WSA poprzez przytoczone w uzasadnieniu wyroku judykaty sądów przedstawia prawidłową wykładnię art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., zgodnie z którą za nieruchomości związane z prowadzeniem działalności gospodarczej uznaje się nieruchomości będące w posiadaniu przedsiębiorcy, które są faktycznie bądź mogą być potencjalnie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, to jednak dokonuje oceny stanu faktycznego sprawy jedynie w zakresie faktycznego związania nieruchomości z prowadzoną przez Skarżących działalnością gospodarczą, gdyż pomija bądź ocenia negatywnie te okoliczności ustalone przez SKO i przywołane w uzasadnieniu decyzji odwoławczej, z których wynika, że opodatkowana nieruchomość jest w części potencjalnie związana z prowadzeniem przez skarżących działalności gospodarczej. Strona nie skorzystała z możliwości złożenia odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną. Zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności postępowania zostały enumeratywnie wymienione w § 2 przywołanego artykułu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a., według której nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. WSA w Szczecinie uchylił bowiem dwoma wyrokami z dnia 13 grudnia 2023 r. o sygnaturach I SA/Sz 304/23 i I SA/Sz 305/23, wydaną w tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawie, jedną decyzję SKO w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO/KD/400/384/2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 r. W sprawach tych zostały wniesione odrębne skargi przez adresatów tej decyzji, tj. T. B. i R. B., chociaż możliwe było wniesienie jednej skargi przez obu skarżących. Uprawnia do tego regulacja z art. 51 p.p.s.a., zgodnie z którą kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Ponieważ skarżący nie skorzystali z ustanowionej przytoczonym przepisem instytucji współuczestnictwa, WSA zobowiązany był połączyć sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, zgodnie z dyspozycją art. 111 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2022 r., I OSK 1765/21 (publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym odwołując się do piśmiennictwa stwierdzono, iż jeżeli działanie (bezczynność) może być objęte jedną skargą (art. 51 p.p.s.a.), lecz stało się przedmiotem kilku spraw sądowoadministracyjnych (kilku odrębnych skarg do sądu), obowiązkiem sądu jest zarządzenie ich połączenia do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Art. 111 § 1 p.p.s.a. stanowi bowiem o obligatoryjności ich łącznego rozpoznania. W zakresie łącznego rozstrzygnięcia wprowadza ocenę, stanowiąc "lub także rozstrzygnięcia", ale zapis ten nie może być odczytywany jako pozostawienie sądowi zupełnej dowolności przy podejmowaniu decyzji o połączeniu lub odstąpieniu od połączenia spraw. Odstąpienie od połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia jest możliwe, jeżeli skargi zostały wniesione w tożsamej przedmiotowo sprawie, ale stosowane przez sąd administracyjny środki prawne nie mogą być tożsame. Wystąpi to np. w takich przypadkach gdy: skarga jednego skarżącego, któremu przysługuje legitymacja do złożenia skargi, okazała się zasadna i sąd skargę uwzględnił, natomiast inni skarżący nie mieli interesu prawnego i sąd ich skargi z tego względu oddalił, bądź jeżeli w trakcie rozpoznania sprawy sąd ustalił, że jeden ze skarżących nie uzupełnił braków formalnych skargi, złożył skargę z uchybieniem terminu, a więc skarga podlegała odrzuceniu. Naruszenie obowiązku obligatoryjnego połączenia spraw sądowoadministracyjnych obwarowane jest przesłanką nieważności, gdy sąd w tożsamej przedmiotowo sprawie prowadzi oddzielne postępowania sądowoadministracyjne, albo po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy sądowoadministracyjnej (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Warszawa 2009, s. 172; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie V, Komentarz do art. 111, Lex 2022). Również B. Dauter wskazuje, że niezastosowanie się przez sąd do dyspozycji art. 111 § 1 p.p.s.a. może w określonych sytuacjach uzasadniać zarzut nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. (zob. B. Dauter, Połączenie spraw do łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, Warszawa 2009, Lex 2022; B. Dauter, A Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Lex 2024). Jak już wcześniej wskazano, WSA w Szczecinie w tym samym dniu rozpoznawał odrębne skargi wniesione przez T. B. i R. B. od tej samej decyzji, ale nie połączył spraw do wspólnego rozstrzygnięcia. Poprzestał na połączeniu ich do wspólnego rozpoznania, aczkolwiek i tu dopuścił się nieprawidłowości, bo uczynił to na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., nie zważając, że nie jest spełniona przesłanka określona tym przepisem, gdyż sprawy nie pozostawały ze sobą w związku, jak tego wymaga przywołany przepis, lecz były tożsame (mogły być objęte jedną skargą). W efekcie tych nieprawidłowości WSA dwoma wyrokami uchylił jedną i tę samą decyzję, przez co doprowadził do ziszczenia się określonej w art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania. Podkreślić należy, że dla nieważności postępowania w rozumieniu tego przepisu nie ma znaczenia fakt, która skarga została wniesiona do sądu jako pierwsza, na co słusznie zwrócono uwagę w piśmiennictwie (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, LEX 2024, art. 183). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał zarzuty kasacyjne dotyczące nieważności postepowania i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości. Przez wzgląd na przyczynę uchylenia tego wyroku, za niezasadne uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Ponownie rozpoznający niniejszą sprawę, Sąd pierwszej instancji zobowiązany jest połączyć, na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. sprawy o sygnaturach akt I SA/Sz 304/23 i akt I SA/Sz 305/23 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. s. Krzysztof Przasnyski s. Sławomir Presnarowicz (spr.) s. Jolanta Sokołowska